Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định số 3198/QĐ-BGDĐT ngày 4/11/2026, quy định chuẩn chương trình đào tạo trình độ đại học nhóm ngành đào tạo giáo viên (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2026). Chuẩn yêu cầu chương trình có ít nhất 125 tín chỉ trong bốn năm; dành tối thiểu 30 tín chỉ cho nghiệp vụ sư phạm, trong đó ít nhất 12 tín chỉ cho rèn luyện, thực hành và thực tập. Đồng thời, các trường phải xác định chuẩn đầu ra về năng lực số, tích hợp nội dung trí tuệ nhân tạo (AI) và công khai cách đánh giá sinh viên. Những yêu cầu này xuất hiện khi lớp học ngày càng đa dạng, công nghệ thay đổi nhanh và giáo viên phải đảm nhiệm nhiều vai trò hơn việc truyền đạt kiến thức. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào biến chuẩn đầu ra thành năng lực nghề nghiệp mà sinh viên có thể vận dụng trong lớp học thật.
Từ kiến thức chuyên môn đến năng lực xử lý tình huống
Chuẩn mới đưa ra lộ trình thực hành từ trải nghiệm môi trường giáo dục, tập giảng trong lớp học và môi trường số đến thực tập từng phần, thực tập toàn diện. Đây là điểm đáng chú ý vì thực hành được đặt trong suốt quá trình đào tạo, thay vì dồn vào một đợt ngắn trước khi tốt nghiệp. Quy định mới yêu cầu cơ sở đào tạo có cơ sở thực hành sư phạm hoặc thỏa thuận hợp tác với cơ sở giáo dục phù hợp, đồng thời phối hợp giữa giảng viên sư phạm và giáo viên hướng dẫn. Đây là hướng đi phù hợp khi trường đại học cung cấp nền tảng lý luận và phương pháp; trường phổ thông giúp sinh viên tiếp cận nhịp độ, quan hệ và những vấn đề cụ thể của lớp học.
Kinh nghiệm quốc tế cũng nhấn mạnh vai trò của thực hành có hướng dẫn và quan hệ đối tác giữa cơ sở đào tạo với nhà trường. OECD ghi nhận ở nhiều hệ thống giáo dục, giáo viên hướng dẫn tại trường phổ thông giữ vai trò chính trong việc hỗ trợ sinh viên sư phạm trong kỳ thực tập. OECD cũng lưu ý rằng đào tạo ban đầu nên là bước đầu của một quá trình học nghề liên tục, nối tiếp qua giai đoạn tập sự, cố vấn và phát triển chuyên môn trong suốt sự nghiệp (OECD, 2022, 2023).
Để quan hệ hợp tác này có ý nghĩa, cần làm rõ vai trò của từng bên. Giảng viên đại học cần trao đổi với giáo viên hướng dẫn về mục tiêu, nhiệm vụ thực tập và tiêu chí phản hồi; trường phổ thông cần bố trí lớp và người hướng dẫn có đủ thời gian; sinh viên cần được giao những công việc ngày càng độc lập theo tiến trình. Nếu giáo viên hướng dẫn chỉ ký xác nhận cuối kỳ, còn sinh viên chủ yếu quan sát hoặc dạy một vài tiết rời rạc, chuẩn thực hành khó đạt mục tiêu.
Hướng dẫn thực tập cũng là một công việc chuyên môn cần được ghi nhận. Giáo viên phổ thông vừa dạy học, vừa kèm sinh viên sẽ cần thời gian, năng lực phản hồi và sự hỗ trợ từ nhà trường. Nếu trách nhiệm này chỉ được bổ sung vào công việc thường nhật mà không có cơ chế bố trí, bồi dưỡng hoặc ghi nhận phù hợp, chất lượng hướng dẫn có thể không đồng đều giữa các cơ sở thực tập. Khi đó, sinh viên ở các địa bàn khác nhau sẽ có trải nghiệm nghề nghiệp khác nhau, dù cùng học theo một chuẩn quốc gia.
Năng lực số và AI phải gắn với mục tiêu giáo dục
Chuẩn yêu cầu mỗi cơ sở đào tạo xây dựng, đánh giá và công khai chuẩn đầu ra năng lực số phù hợp với ngành học. Nội dung AI, bao gồm AI tạo sinh, cần được tích hợp xuyên suốt chương trình và gắn với thực hành sư phạm số. Sinh viên phải biết lựa chọn công cụ, kiểm chứng nội dung do AI tạo ra, bảo đảm đạo đức, an toàn, quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân. Giáo viên chịu trách nhiệm kiểm chứng đầu ra AI trước khi sử dụng trong các quyết định ảnh hưởng đến người học.
Khung năng lực AI dành cho giáo viên của UNESCO năm 2024 đưa ra 15 năng lực thuộc năm lĩnh vực: tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, hiểu biết nền tảng và ứng dụng AI, sư phạm AI và AI hỗ trợ phát triển chuyên môn. Khung này xem năng lực AI là một tiến trình từ tiếp cận, đào sâu đến sáng tạo, đồng thời nhấn mạnh quyền chủ động và trách nhiệm của giáo viên (Miao & Cukurova, 2024). Đây là tham chiếu hữu ích để các trường thiết kế học phần và nhiệm vụ thực hành, nhưng cần được điều chỉnh cho phù hợp với môn học, điều kiện hạ tầng và quy định bảo vệ dữ liệu tại Việt Nam.
Năng lực ngoại ngữ cũng là một phần của chuẩn đầu ra: sinh viên sư phạm nhìn chung phải đạt tối thiểu bậc 3 theo Khung năng lực ngoại ngữ dùng cho Việt Nam; sinh viên ngành sư phạm tiếng nước ngoài phải đạt tối thiểu bậc 5 ở ngoại ngữ chính. Khi được kết nối với kỹ năng tìm kiếm, đọc và đánh giá tài liệu chuyên môn, ngoại ngữ có thể giúp giáo viên tiếp cận nguồn học liệu rộng hơn.
Chuẩn đội ngũ giảng viên và bài toán triển khai
Chuẩn mới quy định giảng viên toàn thời gian có trình độ tiến sĩ phải trực tiếp đảm nhiệm ít nhất 60% khối lượng học tập của các khối kiến thức cơ sở ngành, ngành và chuyên sâu. Với thành phần nghiệp vụ sư phạm, ít nhất 50% số giảng viên trực tiếp giảng dạy phải có trình độ tiến sĩ và chuyên môn phù hợp. Mỗi chương trình cũng cần đội ngũ tiến sĩ cơ hữu hoặc đồng cơ hữu đáp ứng các yêu cầu về số lượng, chuyên môn và kinh nghiệm; sau ba năm kể từ ngày ban hành chuẩn, số tiến sĩ chủ trì giảng dạy chương trình phải đạt ít nhất bảy người.
Các quy định này hướng tới bảo đảm chất lượng học thuật và năng lực tổ chức chương trình. Tuy nhiên, chất lượng còn phụ thuộc vào sự phù hợp giữa chuyên môn với học phần, kinh nghiệm thực tiễn, năng lực nghiên cứu và thời gian dành cho giảng dạy. Các trường cần phát triển đội ngũ theo hướng kết hợp chuyên gia khoa học giáo dục, giảng viên chuyên ngành và giáo viên phổ thông giàu kinh nghiệm, đồng thời tạo cơ hội để họ cùng thiết kế chương trình và đánh giá kết quả thực tập.
Thời hạn 24 tháng để rà soát, cập nhật chương trình đặt ra một giai đoạn chuyển tiếp cụ thể. Đây là thời gian để các cơ sở đào tạo đối chiếu chuẩn đầu ra, điều chỉnh học phần, thiết kế cách đánh giá và củng cố mạng lưới trường thực hành. Tuy nhiên, thực tế năng lực triển khai giữa các trường có thể khác nhau. Cơ sở có đội ngũ và đối tác thực hành ổn định sẽ thuận lợi hơn trường thiếu giảng viên chuyên sâu hoặc ở địa bàn khó kết nối với trường phổ thông phù hợp. Vì vậy, việc thực hiện chuẩn cần đi kèm hỗ trợ chuyên môn, chia sẻ học liệu, cơ chế phối hợp giữa các trường và hướng dẫn thống nhất về đánh giá thực hành. Các chỉ báo quan sát được sẽ giúp chuẩn đầu ra trở thành công cụ cải tiến thay vì một danh mục yêu cầu để hoàn thiện hồ sơ.
Điểm nổi bật của quy định mới là kết nối các yêu cầu về chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm, năng lực số, AI, ngoại ngữ và đội ngũ giảng viên trong một chuẩn chung; đồng thời dành một phần đáng kể chương trình cho thực hành và thực tập. Hướng tiếp cận này phù hợp với khuyến nghị của OECD coi đào tạo ban đầu cần nối với hỗ trợ đầu nghề và phát triển chuyên môn liên tục, cùng quan điểm của UNESCO rằng AI cần được sử dụng theo hướng lấy con người làm trung tâm.
Bước tiếp theo là bảo đảm các yêu cầu đó được thực hiện đồng đều và có ý nghĩa: sinh viên được thực hành đủ sâu, giáo viên hướng dẫn được hỗ trợ, trường đại học và trường phổ thông cùng chịu trách nhiệm về trải nghiệm nghề nghiệp, còn năng lực số được đánh giá trong tình huống dạy học thực tế. Khi chuẩn chương trình được gắn với cơ chế bồi dưỡng sau tốt nghiệp và phản hồi từ trường học, đào tạo giáo viên mới có thể trở thành nền móng cho một quá trình học nghề lâu dài.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2026). Chuẩn chương trình đào tạo trình độ đại học nhóm ngành Đào tạo giáo viên. moet.gov.vn. https://moet.gov.vn/tin-tuc/tin-tong-hop2/ban-hanh-chuan-chuong-trinh-dao-tao-trinh-do-dai-hoc-nhom-nganh-dao-tao-giao-vien.html
Miao, F., & Cukurova, M. (2024). AI competency framework for teachers | UNESCO. https://www.unesco.org/en/articles/ai-competency-framework-teachers
OECD. (2022). Education at a Glance 2022: OECD Indicators. Education at a Glance, 2022. https://doi.org/10.1787/3197152b-en
OECD. (2023). Teacher initial education. OECD. https://www.oecd.org/en/topics/teacher-initial-education.html
