Đại học trước áp lực đổi mới sâu rộng
Sự bùng nổ của AI cũng đang tạo áp lực rất lớn lên hệ thống giáo dục đại học. Nếu chương trình đào tạo chậm thay đổi, khoảng cách giữa kiến thức trong trường học với nhu cầu thực tế sẽ ngày càng lớn. Nhiều trường hiện nay đã chuyển từ đào tạo đơn ngành sang tích hợp liên ngành, kết hợp công nghệ với kinh tế, xã hội, truyền thông hay sức khỏe. Đây được xem là hướng đi tất yếu bởi AI không vận hành trong môi trường tách biệt mà gắn trực tiếp với mọi lĩnh vực của đời sống.
Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, các ngành liên quan đến AI như Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, Kỹ thuật máy tính hay Công nghệ thông tin định hướng AI tiếp tục thu hút thí sinh. Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông gây chú ý với nhiều chương trình mới như UAV và robot di động tự hành, Kỹ thuật truyền thông hàng không vũ trụ, Logistics trong kinh tế tầm thấp hay Công nghệ công nghiệp văn hóa số định hướng điện ảnh.
Ở khối kinh tế, Trường Đại học Ngoại thương dự kiến mở thêm 10 ngành và chương trình đào tạo mới như Khoa học dữ liệu cho đổi mới sáng tạo, Trí tuệ nhân tạo cho đổi mới sáng tạo, Kinh tế số, Công nghệ tài chính và Thương mại điện tử thông minh. Không chỉ khối kỹ thuật và kinh tế, nhiều trường sư phạm cũng tham gia “đường đua” AI. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội năm nay dự kiến tuyển hơn 6.000 chỉ tiêu cho 58 ngành và chương trình đào tạo, trong đó có các ngành mới như Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu và hóa dược.
Song song với mở ngành mới, các trường cũng phải thay đổi phương pháp đào tạo. Việc học thuộc kiến thức hay tiếp cận lý thuyết đơn thuần đang dần nhường chỗ cho đào tạo dự án, học theo tình huống thực tiễn, phát triển năng lực giải quyết vấn đề và khả năng tự học.
Trong bối cảnh AI có thể hỗ trợ xử lý thông tin nhanh chóng, vai trò của đại học cũng đang được tái định nghĩa. Trường đại học không còn chỉ là nơi truyền đạt kiến thức, mà phải trở thành môi trường giúp người học hình thành tư duy, khả năng sáng tạo và năng lực thích ứng trước thay đổi công nghệ.
Đây cũng là lý do các chương trình STEM được chú trọng hơn trong giáo dục phổ thông và đại học. Thống kê tuyển sinh năm 2026 cho thấy, nhóm ngành STEM và công nghệ đang ghi nhận mức tăng mạnh về sự quan tâm của thí sinh. Đặc biệt, các môn thi liên quan đến công nghệ, tin học có số lượng đăng ký tăng đột biến. Theo số liệu Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, Môn Công nghệ Công nghiệp ghi nhận mức tăng trưởng lên tới 204,86%. Tương tự, môn Tin học cũng ghi nhận mức tăng ấn tượng từ hơn 7.000 thí sinh năm 2025 lên hơn 18.000 thí sinh năm 2026, cho thấy xu hướng lựa chọn nghề nghiệp đang dịch chuyển về phía nền kinh tế số
Chọn ngành học AI cần phù hợp với năng lực
Những ngành liên quan đến AI chắc chắn sẽ tiếp tục phát triển mạnh trong nhiều năm tới. Cơ hội không chỉ nằm ở các ngành công nghệ thuần túy, các lĩnh vực kết hợp giữa công nghệ với kinh tế, y tế, giáo dục, môi trường, thiết kế hay khoa học xã hội cũng được dự báo sẽ mở ra nhu cầu nhân lực rất lớn.
Chia sẻ tại Ngày hội tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp năm 2026, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh, chúng ta đang sống trong kỷ nguyên mà trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh, công nghệ số, hội nhập toàn cầu đang tái định hình mọi lĩnh vực.
“Những ngành nghề của hôm qua có thể không còn là trung tâm của ngày mai. Những nghề của ngày mai có thể chưa kịp xuất hiện trong sách giáo khoa hôm nay. Những kỹ năng của hôm nay có thể chưa đủ cho thập kỷ tới” - GS.TS Nguyễn Tiến Thảo trao đổi.
GS.TS Nguyễn Tiến Thảo nhấn mạnh, các bạn không chỉ chọn ngành học mà đang chọn một hành trình phát triển bản thân. Các bạn không chỉ chọn một tấm bằng mà đang chọn một con đường để đi, một việc để làm, để yêu, để cống hiến, để phụng sự quốc gia. Theo ông, một quốc gia mạnh không phải chỉ vì có nhiều kỹ sư hay nhiều bác sĩ. Một quốc gia mạnh, tự cường khi mỗi công dân khi mỗi chúng ta phát huy hết tiềm năng của mình, khi chúng ta chủ tri thức, làm chủ công nghệ, làm chủ tương lai.
AI có thể thay thế một phần công việc, nhưng khó thay thế khả năng sáng tạo, cảm xúc, đạo đức nghề nghiệp hay năng lực đưa ra quyết định trong bối cảnh phức tạp của thế giới. Vì vậy, lựa chọn ngành học trong thời đại AI không nên chỉ dựa trên “độ hot” của tên ngành nghề. AI chắc chắn tạo ra nhu cầu nhân lực lớn, nhưng không phải mọi sinh viên học ngành liên quan AI đều dễ dàng có việc làm nếu thiếu nền tảng chuyên môn và khả năng thích nghi. Với thí sinh, “đón sóng AI” không nên được hiểu là chạy theo những tên ngành học thời thượng, mà là chủ động chuẩn bị năng lực để làm việc trong một thế giới có AI. Đó có thể là khả năng sử dụng công nghệ, hiểu dữ liệu, tư duy logic, nhưng đồng thời cũng là năng lực sáng tạo, giao tiếp, làm việc nhóm và trách nhiệm xã hội.
Với các trường đại học, mở ngành mới chỉ là bước khởi đầu. Quan trọng hơn là xây dựng được chương trình đào tạo thực chất, gắn với nhu cầu thị trường, đồng thời trang bị cho sinh viên nền tảng đủ vững để bắt kịp trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ.
