AI làm thay đổi bản đồ lựa chọn ngành học
Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo trong vài năm gần đây đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với thị trường lao động. AI không còn là câu chuyện của các phòng nghiên cứu hay những tập đoàn công nghệ lớn mà đã hiện diện trong hầu hết lĩnh vực của đời sống, từ giáo dục, y tế, tài chính, sản xuất, thương mại điện tử đến truyền thông, logistics và hành chính công.
Sự phổ biến của các công cụ AI tạo sinh khiến nhu cầu về nguồn nhân lực có khả năng phát triển, vận hành và ứng dụng công nghệ này tăng mạnh. Điều này cũng phản ánh trong các mùa tuyển sinh đại học khi nhóm ngành công nghệ thông tin và AI liên tục trở thành lựa chọn hàng đầu của thí sinh.
Điểm chuẩn những ngành này nhiều năm liên tiếp luôn nằm trong nhóm cao nhất của các trường đại học kỹ thuật hàng đầu, cho thấy sức hút chưa hề giảm nhiệt mà còn có xu hướng tăng lên khi AI ngày càng trở thành động lực phát triển kinh tế số.
Thống kê điểm chuẩn ba năm gần đây tại nhiều trường đại học cho thấy nhóm ngành AI luôn thuộc nhóm có mức trúng tuyển cao. Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, nhóm ngành công nghệ luôn nằm trong nhóm có điểm chuẩn cao nhất cả nước. Năm 2023, Chương trình Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo (IT-E10) là một trong các ngành “top” toàn trường với 28,8 điểm, tương đương trung bình 9,6 điểm mỗi môn. Sang năm 2024, mặc dù nhà trường tăng chỉ tiêu ở một số ngành "hot", chương trình này vẫn lấy hơn 28 điểm. Đến năm 2025, Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo tiếp tục trở lại vị trí cao nhất với 29,39 điểm. Điều này cho thấy sau ba mùa tuyển sinh, nhóm ngành AI và Công nghệ thông tin vẫn duy trì sức hút rất lớn đối với thí sinh.
Theo dự báo tuyển sinh năm 2026 của Đại học Bách khoa Hà Nội, xu hướng này nhiều khả năng sẽ tiếp tục. Nhà trường dự báo Khoa học dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo cùng Khoa học máy tính vẫn là hai chương trình có điểm chuẩn cao nhất, khoảng 28,5 điểm trở lên, phản ánh nhu cầu xã hội đối với nguồn nhân lực AI vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Không chỉ tại Đại học Bách khoa Hà Nội, nhiều trường đại học kỹ thuật lớn khác cũng ghi nhận mức cạnh tranh rất cao ở các ngành liên quan đến AI. Tại Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, các ngành Trí tuệ nhân tạo, Khoa học máy tính và Khoa học dữ liệu nhiều năm liên tiếp đều nằm trong nhóm có điểm chuẩn cao nhất của trường. Trong khi đó, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT), Đại học Công nghệ thông tin, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh hay Đại học FPT cũng liên tục mở rộng quy mô đào tạo các ngành AI, dữ liệu và bán dẫn để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của thị trường lao động.
Việc điểm chuẩn duy trì ở mức rất cao trong nhiều năm cho thấy AI không còn là một "cơn sốt" ngắn hạn mà đang trở thành một trong những lĩnh vực đào tạo mũi nhọn của giáo dục đại học Việt Nam, gắn với chiến lược phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Sự phát triển của AI kéo theo nhu cầu lớn đối với nhiều ngành học liên quan. Khoa học dữ liệu trở thành lĩnh vực quan trọng để khai thác lượng dữ liệu khổng lồ trong doanh nghiệp. An ninh mạng ngày càng được chú trọng khi các hệ thống số phát triển mạnh. Thiết kế vi mạch, Kỹ thuật máy tính, Tự động hóa, Robot, Internet vạn vật (IoT), Công nghệ phần mềm hay Điện tử - Viễn thông cũng được xã hội quan tâm từ làn sóng phát triển công nghệ mới.
Đây đều là những lĩnh vực được nhiều trường đại học mở rộng quy mô đào tạo hoặc xây dựng chương trình mới nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao. Xu hướng này cũng phù hợp với định hướng phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mà Chính phủ đang thúc đẩy thông qua nhiều chủ trương, chính sách lớn.
Chọn đúng ngành để phát triển bền vững
Tuy nhiên, sức hút của AI cũng đặt ra một thực tế đáng suy nghĩ. Không ít học sinh lựa chọn ngành chỉ vì điểm chuẩn cao, mức lương hấp dẫn hoặc theo tâm lý đám đông. Trong khi đó, AI là lĩnh vực đòi hỏi nền tảng toán học, tư duy logic, khả năng lập trình, ngoại ngữ và năng lực tự học rất lớn. Nếu thiếu những tố chất này, người học sẽ gặp nhiều khó khăn trong quá trình học tập cũng như khi bước vào thị trường lao động. Đây cũng là thông tin được các trường đại học nhấn mạnh trong hàng loạt chương trình tư vấn tuyển sinh năm nay.
Theo các chuyên gia tuyển sinh, thị trường lao động thay đổi rất nhanh. Một ngành có thể "hot" ở thời điểm hiện tại nhưng sau 4-5 năm, khi sinh viên tốt nghiệp, nhu cầu nhân lực có thể đã khác. Vì vậy, yếu tố quyết định không phải là chạy theo ngành được xã hội quan tâm nhất, mà là lựa chọn lĩnh vực phù hợp với khả năng của bản thân để có thể học tốt, phát triển lâu dài và thích ứng với những thay đổi của thị trường.
Các trường cũng khuyến nghị học sinh cần đánh giá toàn diện năng lực, sở thích, điều kiện học tập và định hướng nghề nghiệp trước khi quyết định đăng ký nguyện vọng. Một quyết định đúng cần được xây dựng trên ba yếu tố: nhu cầu của xã hội, năng lực của bản thân và niềm yêu thích đối với lĩnh vực theo đuổi. Khi ba yếu tố này gặp nhau, người học sẽ có nhiều cơ hội phát triển lâu dài hơn là chỉ chạy theo những "cơn sốt" nhất thời.
Trong bối cảnh AI đang làm thay đổi thế giới việc làm, điều thị trường cần không chỉ là nhiều người học AI, mà là những người thực sự có năng lực để sáng tạo, làm chủ công nghệ và tạo ra giá trị mới. Vì vậy, mùa tuyển sinh 2026 có thể xem là cơ hội để mỗi thí sinh cân nhắc, lựa chọn con đường phát triển của chính mình trong kỷ nguyên số.
