Chính sách tạo nền tảng pháp lý cho đào tạo nguồn nhân lực
Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo yêu cầu “hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy liên kết nhà trường - doanh nghiệp” và “xây dựng và triển khai các chương trình đào tạo nghề chất lượng cao cho đồng bào người dân tộc thiểu số” (Bộ Chính trị, 2025). Cụ thể hóa định hướng này, chỉ trong hai tháng, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt hai văn bản quan trọng: Đề án đào tạo nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số (Quyết định số 2776/QĐ-TTg ngày 24/12/2025) và Chương trình đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông thôn đến năm 2030 (Quyết định số 328/QĐ-TTg ngày 24/02/2026). Một văn bản mở đường cho người trẻ có năng lực học lên cao; văn bản còn lại hướng tới số đông lao động cần một nghề để có việc làm ngay.
“Xây dựng và triển khai các chương trình đào tạo nghề chất lượng cao cho đồng bào người dân tộc thiểu số…”
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động, lợi thế cạnh tranh của một quốc gia không còn chỉ được quyết định bởi tài nguyên thiên nhiên hay quy mô vốn đầu tư, mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng nguồn nhân lực, khả năng thích ứng và năng lực sáng tạo của người lao động.
Đối với Việt Nam, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi đất nước hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, nâng cao năng suất lao động và hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển vào năm 2045. Trong tiến trình ấy, phát triển nguồn nhân lực tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực nông thôn và những địa bàn còn nhiều khó khăn không chỉ là nhiệm vụ bảo đảm an sinh xã hội, mà còn là giải pháp mở rộng nền tảng nhân lực cho nền kinh tế.
Thực tế cho thấy, nghèo đói không chỉ bắt nguồn từ thiếu thu nhập, mà còn gắn với những hạn chế về trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng tiếp cận công nghệ và cơ hội việc làm. Một người lao động thiếu kỹ năng có thể khó tìm được việc làm ổn định, khó chuyển đổi nghề khi phương thức sản xuất thay đổi và dễ bị tổn thương trước những biến động của thị trường. Ngược lại, khi được trang bị kiến thức, kỹ năng phù hợp, họ có thêm khả năng tiếp cận việc làm có thu nhập tốt hơn, phát triển sản xuất tại địa phương hoặc tham gia vào các ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao. Vì vậy, giảm nghèo bền vững cần được nhìn nhận như một quá trình nâng cao năng lực của con người, trong đó giáo dục, đào tạo nghề, đào tạo lại và kết nối việc làm giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Hỗ trợ người nghèo không chỉ dừng ở việc giải quyết những khó khăn trước mắt, mà cần giúp họ có đủ năng lực để tự tạo thu nhập, duy trì sinh kế và từng bước cải thiện chất lượng cuộc sống.
Số liệu thực tiễn cho thấy khoảng trống kỹ năng còn lớn. Theo Cục Thống kê, năm 2025 cả nước mới có 29,2% lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ (Báo Thanh tra, 2026). Với lao động người dân tộc thiểu số, khoảng cách còn rõ hơn: năm 2018 chỉ khoảng 8,1% lao động trong độ tuổi có chứng chỉ nghề (DO et al., 2020). Trong 5 năm qua, gần 177,8 nghìn lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo được hỗ trợ đào tạo nghề (Báo Đại Đoàn Kết, 2025). Con số đáng ghi nhận, nhưng còn nhỏ so với quy mô lao động vùng khó.
Một dấu mốc quan trọng trong định hướng phát triển nguồn nhân lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số là Quyết định số 2776/QĐ-TTg ngày 24/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt Đề án “Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026-2035, định hướng đến năm 2045” (Thủ tướng Chính phủ, 2025). Đề án thể hiện định hướng đầu tư có trọng tâm vào nguồn nhân lực người dân tộc thiểu số, tạo cơ hội để người học tiếp cận trình độ đào tạo cao hơn và tham gia vào những lĩnh vực có ý nghĩa đối với phát triển kinh tế - xã hội. Đây là bước đi nhằm phát huy năng lực của chính cộng đồng dân tộc thiểu số trong quá trình phát triển đất nước. Đề án đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2035 mỗi năm tuyển mới 2.000-2.500 sinh viên cao đẳng, đại học là người dân tộc thiểu số; giai đoạn 2026-2030 ưu tiên các ngành y tế, công nghệ thông tin, nông nghiệp, tài chính - ngân hàng, sư phạm, du lịch và công tác xã hội.
Việc tuyển mới, đào tạo trình độ đại học, sau đại học và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ nòng cốt có ý nghĩa trên nhiều phương diện. Trước hết, đội ngũ nhân lực được đào tạo bài bản có thể đảm nhiệm những vị trí chuyên môn đòi hỏi kiến thức sâu, năng lực quản lý và khả năng ứng dụng khoa học, công nghệ. Họ cũng có thể trở thành lực lượng kết nối chính sách với thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng quản trị, giáo dục, y tế, phát triển kinh tế và cung cấp dịch vụ công tại địa phương.
Đáng chú ý, phát triển nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số còn góp phần mở rộng cơ hội phát triển cho những người trẻ có năng lực nhưng gặp khó khăn về điều kiện kinh tế, khoảng cách địa lý hoặc khả năng tiếp cận giáo dục. Khi được tạo điều kiện học tập và phát triển nghề nghiệp, họ có thể trở thành những nhân tố dẫn dắt đổi mới tại địa phương, hỗ trợ cộng đồng tiếp cận tri thức mới và chuyển hóa lợi thế bản địa thành giá trị kinh tế.
Tuy nhiên, để giảm nghèo trên diện rộng, chính sách cần đồng thời quan tâm tới nhóm lao động không có điều kiện theo học các chương trình dài hạn, người chưa có nghề, lao động làm việc không ổn định và thanh niên cần sớm tham gia thị trường lao động. Đây là nhóm cần những chương trình đào tạo linh hoạt, thiết thực, có thời gian phù hợp với điều kiện sống và khả năng tài chính của người học. Đào tạo nghề trình độ sơ cấp, đào tạo dưới ba tháng, bồi dưỡng kỹ năng nghề và các chương trình đào tạo theo nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp có thể mở ra cơ hội nhanh chóng tiếp cận việc làm, chuyển đổi sinh kế hoặc nâng cao hiệu quả sản xuất.
Từ thực tế này, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 328/QĐ-TTg ngày 24/02/2026 phê duyệt Chương trình “Đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông thôn đến năm 2030” (Thủ tướng Chính phủ, 2026). Đây là một cơ sở chính sách quan trọng để tiếp tục đổi mới đào tạo nghề, gắn phát triển kỹ năng của lao động nông thôn với yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nhu cầu việc làm. Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030, bình quân mỗi năm đào tạo, đào tạo lại, nâng cao kỹ năng cho khoảng 1,5 triệu lao động nông thôn.
Khi được triển khai đồng bộ với các chính sách của chương trình mục tiêu quốc gia, đào tạo nghề cần hướng tới những kết quả cụ thể: người học có kỹ năng làm việc, có khả năng tìm kiếm việc làm hoặc tự tạo việc làm, cải thiện thu nhập và duy trì sinh kế sau đào tạo. Hiệu quả không nên chỉ được đánh giá bằng số người tham gia khóa học, mà cần được nhìn nhận qua khả năng vận dụng kỹ năng vào thực tiễn và mức độ ổn định của việc làm.
Hợp tác ba bên: Từ lớp học đến nhu cầu thực tế của thị trường lao động
Chia sẻ tại Hội thảo chuyên đề “Hợp tác giáo dục nghề nghiệp: Xây dựng hệ sinh thái chuyển đổi số gắn kết hệ sinh thái giáo dục với hệ sinh thái việc làm” ngày 09/10/2026, Bà Mish Eastman - Phó Hiệu trưởng phụ trách giáo dục nghề nghiệp, Đại học RMIT, có những chia sẻ về đổi mới giáo dục và hợp tác phát triển nguồn nhân lực tương lai. Theo bà Mish Eastman, sự phát triển nhanh chóng của AI và các công nghệ mới đang làm thay đổi cách thức vận hành của các ngành công nghiệp cũng như đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, giáo dục không thể chỉ tập trung vào đào tạo ban đầu, mà cần chuyển mạnh sang mô hình học tập linh hoạt, hỗ trợ người lao động liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng.
Nhà nước định hướng chính sách, tạo hành lang pháp lý và hỗ trợ những nhóm có ít cơ hội tiếp cận giáo dục; cơ sở đào tạo tổ chức chương trình học phù hợp, bảo đảm chất lượng; doanh nghiệp cung cấp thông tin về nhu cầu nhân lực, tham gia xây dựng nội dung đào tạo và tạo điều kiện cho người học tiếp cận môi trường làm việc thực tế
- Bà Mish Eastman
“Để làm được điều này, chúng ta không thể hành động đơn độc. Nhà nước định hướng chính sách, tạo hành lang pháp lý và hỗ trợ những nhóm có ít cơ hội tiếp cận giáo dục; cơ sở đào tạo tổ chức chương trình học phù hợp, bảo đảm chất lượng; doanh nghiệp cung cấp thông tin về nhu cầu nhân lực, tham gia xây dựng nội dung đào tạo và tạo điều kiện cho người học tiếp cận môi trường làm việc thực tế”, Bà Mish Eastman cho biết.
Điểm đáng chú ý trong chia sẻ của bà là yêu cầu “đồng thiết kế” chương trình đào tạo với doanh nghiệp. Thay vì xây dựng nội dung chủ yếu từ khả năng cung cấp của nhà trường, các bên cần xác định những kỹ năng mà thị trường thực sự cần, từ đó thiết kế chương trình sát với vị trí việc làm và yêu cầu sản xuất, kinh doanh.
Cách tiếp cận này có giá trị tham khảo trực tiếp đối với đào tạo nghề cho lao động nông thôn và thanh niên vùng khó khăn. Nếu chương trình đào tạo không gắn với nhu cầu tuyển dụng, người học có thể hoàn thành khóa học nhưng vẫn khó tìm được việc làm phù hợp. Ngược lại, nếu doanh nghiệp tham gia từ khâu xác định nhu cầu, xây dựng chương trình, tổ chức thực hành đến tuyển dụng, cơ hội chuyển tiếp từ đào tạo sang việc làm sẽ được cải thiện. Nghiên cứu tại huyện Bắc Sơn (Lạng Sơn) cho thấy rõ rủi ro này: khi chưa khảo sát kỹ nhu cầu học nghề của lao động nông thôn, có lớp không mở được, có lớp mở xong học viên vẫn không có việc làm ổn định (Trần Thị Hồng & Nguyễn Thị Trà My, 2024). Vì vậy, khảo sát nhu cầu cùng doanh nghiệp phải là bước đầu tiên, không phải thủ tục.
Bên cạnh đó, bà Mish Eastman đề cập mô hình vừa học vừa làm, tích lũy các chứng chỉ kỹ năng ngắn hạn và kết nối những chứng chỉ này với các chương trình đào tạo trình độ cao hơn. Theo bà, cách làm này giúp người học vừa tích lũy kinh nghiệm thực tế, vừa có thể tiếp tục hoàn thiện con đường học tập của mình. Đối với người lao động vùng nông thôn, đây là một hướng tiếp cận có tính thực tiễn. Những khóa học ngắn hạn, mô-đun kỹ năng và chương trình đào tạo linh hoạt có thể giúp họ học từng bước, áp dụng ngay vào công việc, sau đó tiếp tục nâng cao trình độ khi có điều kiện.
Thực tế cho thấy, để tạo ra giá trị bền vững cho tương lai, con người cần có những năng lực, kỹ năng và trách nhiệm hoàn toàn mới. Điều này đòi hỏi một sự chuyển dịch căn bản trong tư duy và mô hình đào tạo. Chia sẻ kinh nghiệm khi làm việc tại Úc, bà Mish Eastman cho biết Úc đã và đang trải qua quá trình tái định hình lại hệ thống giáo dục đại học - đổi mới cách thức vận hành để xây dựng một hệ thống bình đẳng, linh hoạt và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tế. Với Việt Nam, điều cần vận dụng không phải là sao chép nguyên mẫu một mô hình nước ngoài, mà là xây dựng cơ chế hợp tác phù hợp với điều kiện của từng địa phương, từng nhóm lao động và từng ngành nghề. Nội dung đào tạo cần bám vào thế mạnh riêng của từng vùng.
Sự tham gia thực chất của doanh nghiệp sẽ giúp giảm khoảng cách giữa kiến thức được dạy và công việc thực tế, đồng thời tạo điều kiện để người lao động vùng khó tiếp cận các cơ hội nghề nghiệp đa dạng hơn.
Đào tạo ngắn hạn, tạo việc làm và phát triển sinh kế ngay tại địa phương
Một trong những yêu cầu quan trọng của giảm nghèo bền vững là mở rộng cơ hội việc làm cho người dân ngay tại nơi sinh sống, đồng thời tạo điều kiện để họ tham gia những thị trường lao động có thu nhập cao hơn khi có nhu cầu.
Đối với lao động nông thôn, thanh niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, các khóa đào tạo nghề trình độ sơ cấp và dưới ba tháng có thể trở thành bước khởi đầu để thay đổi sinh kế. Tuy nhiên, muốn phát huy hiệu quả, nội dung đào tạo cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, điều kiện sản xuất và tiềm năng phát triển của địa phương.
Chẳng hạn, tại những vùng sản xuất nông nghiệp, đào tạo không nên chỉ dừng ở kỹ thuật canh tác truyền thống, mà cần mở rộng sang quản lý chất lượng, sử dụng công nghệ số, sơ chế, bảo quản, chế biến nông sản và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Người lao động được trang bị thêm kỹ năng có thể nâng cao năng suất, giảm tổn thất sau thu hoạch và cải thiện khả năng tiếp cận thị trường.
Tại các địa bàn có tiềm năng du lịch cộng đồng, người dân có thể được đào tạo về nghiệp vụ lưu trú, chế biến món ăn, hướng dẫn trải nghiệm, kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ cơ bản và quảng bá dịch vụ trên nền tảng số. Khi kết hợp với việc bảo tồn văn hóa bản địa và tổ chức chuỗi cung ứng tại chỗ, du lịch có thể tạo thêm việc làm cho thanh niên, phụ nữ và các hộ gia đình có sinh kế phụ thuộc vào sản xuất nhỏ. Ở những địa phương có nhu cầu tuyển dụng lao động kỹ thuật, chương trình đào tạo nên được thiết kế cùng doanh nghiệp, có thời gian thực hành phù hợp và thông tin rõ ràng về yêu cầu tuyển dụng. Với những người có nhu cầu đi làm việc ngoài địa phương hoặc ở nước ngoài, đào tạo cũng cần gắn với ngoại ngữ, kỷ luật lao động, kỹ năng nghề, kiến thức pháp luật và khả năng thích ứng với môi trường làm việc mới.
Điều quan trọng là không mặc định mọi lao động vùng khó đều phải đi làm xa để thoát nghèo. Mục tiêu của chính sách là mở rộng lựa chọn, để người dân có thể phát triển kinh tế tại quê hương nếu điều kiện phù hợp, đồng thời có đủ kỹ năng để tiếp cận những cơ hội việc làm tốt hơn ở nơi khác. Để thực hiện điều đó, nguồn lực của các chương trình mục tiêu quốc gia cần được kết nối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ việc làm. Khâu khảo sát nhu cầu, tư vấn hướng nghiệp, tuyển sinh, hỗ trợ người học, tổ chức đào tạo và giới thiệu việc làm cần được triển khai thành một chuỗi thống nhất.
Mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đặt ra yêu cầu nâng cao năng suất, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Việt Nam cần một lực lượng lao động có trình độ, có kỹ năng và khả năng thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của công nghệ.
Trong bối cảnh ấy, đầu tư cho nguồn nhân lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, lao động nông thôn và thanh niên vùng khó có khả năng tạo ra lợi ích lâu dài thông qua nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng thị trường lao động và khai thác hiệu quả những tiềm năng kinh tế chưa được phát huy đầy đủ. Khi người dân được tiếp cận giáo dục có chất lượng, người trẻ có cơ hội học lên trình độ cao hơn, người lao động được đào tạo nghề phù hợp và doanh nghiệp có thể tuyển dụng nhân lực đáp ứng yêu cầu, nền kinh tế sẽ có thêm điều kiện để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Nhìn tổng thể, hai quyết định mới cho thấy bước tiến rõ trong tư duy chính sách. Thứ nhất, chính sách đã phân tầng đối tượng: Quyết định số 2776/QĐ-TTg đầu tư cho người học có năng lực học lên đại học, sau đại học; Quyết định số 328/QĐ-TTg hướng tới số đông lao động nông thôn cần kỹ năng để có việc làm. Thứ hai, quy mô đủ lớn để tạo chuyển biến: khoảng 1,5 triệu lao động nông thôn và 2.000-2.500 sinh viên dân tộc thiểu số mỗi năm. Thứ ba, định hướng phù hợp với bằng chứng: đào tạo nghề giúp tăng đáng kể thu nhập của lao động dân tộc thiểu số (Do và cộng sự, 2020), trong khi tỉ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ mới đạt 29,2% (Thanh tra, 2026), dư địa cải thiện còn lớn.
Thách thức nằm ở khâu thực thi. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều chương trình đào tạo nghề không tạo khác biệt đáng kể về việc làm nếu tách rời nhu cầu thị trường (McKenzie, 2017); trong nước, khâu khảo sát nhu cầu học nghề còn yếu (Trần Thị Hồng & Nguyễn Thị Trà My, 2024). Từ kinh nghiệm hợp tác ba bên mà bà Mish Eastman chia sẻ, một yêu cầu quan trọng đối với Việt Nam là tăng cường cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp; đồng thời xây dựng hệ thống đào tạo linh hoạt, cho phép người lao động học tập suốt đời, bổ sung kỹ năng khi công việc thay đổi và tiếp tục nâng cao trình độ theo nhu cầu. Cùng với đó, cần đánh giá chính sách bằng những kết quả cụ thể: người học có tìm được việc làm hay không, thu nhập có được cải thiện không, cơ sở sản xuất có nâng cao năng suất không và sinh kế có duy trì được sau khi kết thúc hỗ trợ hay không. Đây là cơ sở để điều chỉnh chương trình đào tạo, sử dụng hiệu quả ngân sách và bảo đảm nguồn lực công thực sự đến được với những người cần hỗ trợ.
Giảm nghèo bền vững không chỉ là đưa một hộ gia đình vượt qua ngưỡng nghèo tại một thời điểm, mà còn là tạo điều kiện để họ có khả năng thích ứng với thay đổi của thị trường và tự chủ hơn trong cuộc sống. Giáo dục, đào tạo nghề và phát triển nguồn nhân lực đang trở thành những công cụ quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu ấy.
Tài liệu tham khảo:
Báo Đại Đoàn Kết. (2025). Đào tạo nghề miễn phí: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để giảm nghèo bền vững. Báo Đại Đoàn Kết. https://daidoanket.vn/dao-tao-nghe-mien-phi-nang-cao-chat-luong-nguon-nhan-luc-de-giam-ngheo-ben-vung.html
Báo Thanh tra. (2026). Thị trường lao động 2025: Quy mô việc làm tăng, thu nhập cải thiện mạnh. https://thanhtra.com.vn/an-sinh-AFA9C5670/thi-truong-lao-dong-2025-quy-mo-viec-lam-tang-thu-nhap-cai-thien-manh-fd5a0d6e2.html
Bộ Chính trị. (2025). Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. tulieuvankien.dangcongsan.vn. http://tulieuvankien.dangcongsan.vn/he-thong-van-ban/van-ban-cua-dang/nghi-quyet-so-71-nqtw-ngay-2282025-cua-bo-chinh-tri-ve-dot-pha-phat-trien-giao-duc-va-dao-tao-11771
DO, H. T. H., MAI, C. N., MAI, A. N., NGUYEN, N. D., PHAM, T. N., LE, H. T. T., TRAN, M. D., & VU, T. T. (2020). Impact of Vocational Training on Wages of Ethnic Minority Labors in Vietnam. The Journal of Asian Finance, Economics and Business, 7(6), 551–560. https://doi.org/10.13106/JAFEB.2020.VOL7.NO6.551
McKenzie, D. (2017). How Effective Are Active Labor Market Policies in Developing Countries? A Critical Review of Recent Evidence. The World Bank Research Observer, 32(2), 127–154. https://doi.org/10.1093/wbro/lkx001
Thủ tướng Chính phủ. (2025). Quyết định số 2776/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Đề án ‘Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026 - 2035, định hướng đến năm 2045’. http://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=216285
Thủ tướng Chính phủ (2026). Quyết định số 328/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chương trình ‘Đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông thôn đến năm 2030’. http://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=217012
Trần Thị Hồng & Nguyễn Thị Trà My. (2024). Giải pháp nâng cao hiệu quả Quản lý hoạt động đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Tạp chí Thiết bị Giáo dục, 2(327). 396-398. https://www.vjol.info.vn/index.php/tctbgd/article/download/108361/90984
