1. Mở đầu
Nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam là chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh – hệ giá trị lý luận giữ vai trò kim chỉ nam cho mọi đường lối, chủ trương và hoạt động của Đảng và Nhà nước. Đây không chỉ là cơ sở lý luận khoa học và cách mạng, mà còn là nền tảng tinh thần bảo đảm cho dân tộc Việt Nam giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội trong suốt tiến trình phát triển đất nước. Trải qua các giai đoạn lịch sử, từ đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước đến công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế hiện nay, thực tiễn đã chứng minh sức sống mạnh mẽ, giá trị bền vững của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam.
Chủ nghĩa Mác – Lênin cung cấp thế giới quan và phương pháp luận khoa học để nhận thức và giải quyết những vấn đề của thực tiễn xã hội. Trên cơ sở đó, tư tưởng Hồ Chí Minh là sự vận dụng sáng tạo và phát triển phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam. Tư tưởng ấy kết tinh sâu sắc tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, khát vọng độc lập, tự do và hạnh phúc của nhân dân. Chính ánh sáng của nền tảng tư tưởng đó đã dẫn dắt dân tộc Việt Nam vượt qua muôn vàn khó khăn, giành thắng lợi trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, đồng thời đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trong công cuộc đổi mới đất nước.
Trong bối cảnh hiện nay, khi thế giới đang bước vào thời đại chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đứng trước cả thời cơ lẫn thách thức mới. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, internet và mạng xã hội đã tạo ra môi trường truyền thông đa chiều với tốc độ lan tỏa thông tin chưa từng có. Các nền tảng số trở thành công cụ quan trọng phục vụ học tập, trao đổi tri thức, kết nối cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội. Hội nhập quốc tế cũng mở ra điều kiện thuận lợi để Việt Nam tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, thành tựu khoa học – công nghệ tiên tiến và mở rộng quan hệ hợp tác trên nhiều lĩnh vực.
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, không gian mạng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ phức tạp đối với công tác tư tưởng. Các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị triệt để lợi dụng mạng xã hội để phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, kích động tư tưởng cực đoan, gây chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc và làm suy giảm niềm tin của nhân dân. Những thông tin thiếu kiểm chứng, giật gân, câu khách được lan truyền với tốc độ nhanh chóng khiến nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, dễ bị tác động nếu thiếu khả năng nhận diện và chọn lọc thông tin. Đây là thách thức lớn đặt ra đối với công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong thời đại số.
Trong bối cảnh đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên trách mà là trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó giáo dục giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Giáo dục không đơn thuần là quá trình truyền đạt tri thức mà còn là môi trường hình thành nhân cách, bồi dưỡng lý tưởng sống, đạo đức, bản lĩnh chính trị và ý thức trách nhiệm công dân cho thế hệ trẻ. Thông qua giáo dục, những giá trị cốt lõi của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, truyền thống yêu nước và khát vọng phát triển đất nước được bồi đắp bền vững trong nhận thức và hành động của người học.
Hiện nay, học sinh, sinh viên và đội ngũ nhà giáo là những đối tượng thường xuyên tiếp cận với môi trường số và các luồng thông tin đa chiều. Bên cạnh cơ hội mở rộng tri thức, họ cũng phải đối diện với nhiều nội dung độc hại, sai lệch hoặc mang tính định hướng tiêu cực. Một bộ phận thanh niên có biểu hiện thờ ơ với các vấn đề chính trị – xã hội, thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin hoặc dễ bị lôi kéo bởi các quan điểm cực đoan trên không gian mạng. Điều đó cho thấy nếu công tác giáo dục chính trị tư tưởng không được quan tâm đúng mức thì nguy cơ dao động về nhận thức, lệch chuẩn về giá trị và suy giảm niềm tin là điều có thể xảy ra.
Thực tiễn cũng khẳng định rằng các cơ sở giáo dục là nơi tập trung đội ngũ trí thức, nhà giáo và thế hệ trẻ – lực lượng quyết định tương lai phát triển của đất nước. Vì vậy, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, nhân văn và giàu bản sắc dân tộc có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Các nhà trường cần chú trọng đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị tư tưởng theo hướng gần gũi, sinh động, gắn với thực tiễn đời sống và phù hợp với tâm lý người học. Việc ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy, xây dựng học liệu trực tuyến, tăng cường các hoạt động trải nghiệm, đối thoại và phản biện tích cực sẽ giúp nâng cao hiệu quả giáo dục lý tưởng cách mạng trong bối cảnh mới.
Bên cạnh đó, cần nâng cao kỹ năng số và khả năng “miễn dịch thông tin” cho học sinh, sinh viên. Người học cần được trang bị năng lực nhận diện thông tin xấu độc, kỹ năng kiểm chứng nguồn tin, ứng xử văn minh trên mạng xã hội và ý thức trách nhiệm khi tham gia môi trường số. Đây là yêu cầu cấp thiết nhằm hình thành thế hệ công dân số có tri thức, bản lĩnh và trách nhiệm đối với cộng đồng, xã hội.
Cùng với ngành giáo dục, các cơ quan báo chí, truyền thông và tổ chức chính trị – xã hội cần phát huy mạnh mẽ vai trò định hướng dư luận, lan tỏa những giá trị tích cực và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Đặc biệt, đội ngũ nhà giáo cần thực sự trở thành những tấm gương về đạo đức, lối sống, tinh thần trách nhiệm và ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Sự gương mẫu của người thầy có sức lan tỏa sâu sắc trong việc hình thành niềm tin, lý tưởng và nhân cách cho học sinh, sinh viên.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số là nhiệm vụ vừa cấp bách vừa lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong đó, giáo dục giữ vai trò trung tâm bởi đây là con đường bền vững nhất để xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có tri thức, bản lĩnh, khát vọng cống hiến và trách nhiệm với đất nước. Phát huy vai trò của giáo dục trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ góp phần giữ vững ổn định chính trị, củng cố niềm tin của nhân dân mà còn tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của Việt Nam trong giai đoạn mới.
Trên cơ sở nhận thức rõ vai trò đặc biệt quan trọng của giáo dục trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bài viết tập trung phân tích và làm rõ những vấn đề đặt ra trong bối cảnh mới hiện nay. Trong đó, bài viết nhấn mạnh vai trò của ngành giáo dục trong việc bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, xây dựng bản lĩnh chính trị, nâng cao nhận thức cho đội ngũ nhà giáo, học sinh, sinh viên trước các luồng thông tin đa chiều trên không gian mạng. Đồng thời, bài viết cũng đánh giá thực trạng công tác giáo dục chính trị tư tưởng, việc triển khai các hoạt động bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong các cơ sở giáo dục thời gian qua; chỉ ra những kết quả đạt được, những khó khăn, hạn chế và các nguy cơ tác động từ môi trường số, mạng xã hội và quá trình hội nhập quốc tế.
2. Cơ sở lý luận và chính trị
2.1. Khái niệm nền tảng tư tưởng của Đảng
Nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam là hệ thống lý luận mang tính định hướng, giữ vai trò cốt lõi trong toàn bộ hoạt động lãnh đạo và chỉ đạo cách mạng của Đảng. Đây chính là “kim chỉ nam” tư tưởng giúp Đảng xác định rõ con đường, mục tiêu và phương pháp đấu tranh cách mạng phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Nền tảng đó không phải là thứ lý luận trừu tượng, xa rời thực tế, mà ngược lại, được kiểm chứng qua thực tiễn và có sức sống lâu dài trong tiến trình cách mạng. Việc kiên định với nền tảng tư tưởng là giữ vững bản lĩnh chính trị và vai trò lãnh đạo tiên phong của Đảng trong mọi giai đoạn lịch sử.
2.2. Thành phần của nền tảng tư tưởng
Nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam gồm hai thành phần cốt lõi: chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.
Chủ nghĩa Mác – Lênin là hệ thống lý luận cách mạng và khoa học, cung cấp thếgiới quan và phương pháp luận để Đảng định hướng con đường phát triển của đất nước. Đây là nền tảng lý luận xuyên suốt, giúp Đảng nhận thức và giải quyết các vấn đề xã hội một cách biện chứng, toàn diện. Bên cạnh đó, tư tưởng Hồ Chí Minh là sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện thực tiễn Việt Nam. Tư tưởng này thấm đẫm tinh thần dân tộc, đạo đức cách mạng, và đường lối chiến lược rõ ràng, phù hợp với nhu cầu giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước. Hai yếu tố này kết hợp chặt chẽ, bổ sung cho nhau, tạo nên nền tảng tư tưởng vững chắc, giúp Đảng vững bước trên con đường cách mạng.
2.3. Vai trò của nền tảng tư tưởng
Nền tảng tư tưởng giữ vai trò sống còn trong sự lãnh đạo và tồn tại của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trước hết, nó là kim chỉ nam định hướng tư duy và hành động cho toàn Đảng, giúp cán bộ, đảng viên giữ vững lập trường, bản lĩnh chính trị trong mọi hoàn cảnh. Thứ hai, đây là cơ sở lý luận để xây dựng đường lối, chính sách đúng đắn, phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước qua từng giai đoạn. Nền tảng tư tưởng còn là sợi dây gắn kết sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo niềm tin xã hội vào vai trò lãnh đạo của Đảng. Đặc biệt trong bối cảnh hội nhập và phức tạp hiện nay, việc giữ vững nền tảng tư tưởng là điều kiện tiên quyết để Đảng giữ vững vai trò cầm quyền và lãnh đạo cách mạng Việt Nam đến thành công.
2.4. Vai trò của giáo dục trong việc giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng
Giáo dục giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc truyền bá hệ tư tưởng của Đảng, góp phần xây dựng nền tảng nhận thức chính trị và định hướng giá trị cho xã hội. Thông qua chương trình giảng dạy, các hoạt động giáo dục và môi trường học tập, chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cùng các chủ trương, đường lối của Đảng được truyền tải một cách hệ thống đến đội ngũ nhà giáo, học sinh, sinh viên. Qua đó, người học không chỉ tiếp cận tri thức khoa học mà còn hiểu rõ hơn về lịch sử dân tộc, mục tiêu phát triển đất nước và trách nhiệm của bản thân đối với cộng đồng, xã hội. Đây là cơ sở quan trọng để củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao ý thức chính trị và tinh thần yêu nước trong các thế hệ trẻ.
Bên cạnh vai trò truyền bá hệ tư tưởng, giáo dục còn là môi trường trực tiếp hình thành nhân cách, đạo đức và lý tưởng cách mạng cho con người. Nhà trường không chỉ dạy chữ mà còn dạy người, góp phần bồi dưỡng lối sống nhân văn, tinh thần trách nhiệm, ý thức kỷ luật và khát vọng cống hiến cho đất nước. Thông qua các hoạt động học tập, trải nghiệm, giáo dục truyền thống và phong trào đoàn, hội, học sinh, sinh viên được rèn luyện bản lĩnh chính trị, tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó và trách nhiệm công dân. Trong bối cảnh hiện nay, khi các giá trị xã hội chịu nhiều tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường và mạng xã hội, vai trò của giáo dục trong việc định hướng tư tưởng, xây dựng lý tưởng sống tích cực và bồi dưỡng thế hệ trẻ càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
2.5. Quan điểm của Đảng
Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, đồng thời là lĩnh vực giữ vai trò quan trọng trong việc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có bản lĩnh chính trị, đạo đức, tri thức và trách nhiệm xã hội. Trong các văn kiện, nghị quyết của Đảng, công tác giáo dục chính trị tư tưởng, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ luôn được đặc biệt quan tâm nhằm củng cố niềm tin vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội và sự lãnh đạo của Đảng.
Trước những tác động phức tạp của tình hình thế giới, quá trình hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, Đảng nhấn mạnh yêu cầu phải tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng, kiên quyết đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Đây được xác định là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của cả hệ thống chính trị, trong đó ngành giáo dục giữ vai trò nòng cốt trong việc xây dựng “sức đề kháng” về tư tưởng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhà giáo và học sinh, sinh viên.
Quan điểm của Đảng không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ tri thức mà còn hướng tới xây dựng thế hệ công dân có lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm với cộng đồng và khả năng nhận diện các thông tin sai lệch trên môi trường mạng. Thông qua giáo dục, người học được trang bị nền tảng nhận thức đúng đắn để chủ động bảo vệ các giá trị tư tưởng của Đảng, đồng thời tích cực tham gia đấu tranh với những luận điệu xuyên tạc, phủ nhận thành quả cách mạng và chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Việc thực hiện hiệu quả nhiệm vụ “bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch” trong ngành giáo dục có ý nghĩa quan trọng đối với việc giữ vững ổn định chính trị, củng cố niềm tin xã hội và bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
3. Thực trạng bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực giáo dục hiện nay
3.1. Thực trạng
Trong những năm qua, ngành giáo dục Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng thông qua việc đổi mới nội dung giáo dục lý luận chính trị, tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong truyền thông giáo dục. Những kết quả này góp phần nâng cao nhận thức chính trị, củng cố lý tưởng cách mạng và xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh cho học sinh, sinh viên trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Trước hết, nội dung giảng dạy lý luận chính trị ngày càng được đổi mới theo hướng gắn lý luận với thực tiễn, phù hợp với yêu cầu của thời đại số và nhu cầu của người học. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý luận chính trị, giáo dục công dân, lịch sử dân tộc và giáo dục pháp luật trong toàn hệ thống giáo dục. Nhiều cơ sở đào tạo đã áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực, tăng cường thảo luận, phản biện, học trực tuyến và ứng dụng học liệu số nhằm tạo hứng thú cho người học. Các hội thảo khoa học, tọa đàm chuyên đề về đổi mới giáo trình lý luận chính trị cũng được tổ chức thường xuyên nhằm đáp ứng yêu cầu giáo dục trong tình hình mới.
Bên cạnh đó, công tác giáo dục đạo đức, lối sống tiếp tục được quan tâm và triển khai đồng bộ trong các nhà trường. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn, tài liệu giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Đến nay, nội dung giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, văn hóa ứng xử và trách nhiệm công dân đã được tích hợp trong nhiều môn học và hoạt động trải nghiệm.
Theo thống kê của ngành giáo dục trong năm học 2025–2026, cả nước hiện có khoảng 26 triệu học sinh, sinh viên và khoảng 1,6 triệu giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục. Đây là lực lượng lớn được tiếp cận thường xuyên với các hoạt động giáo dục chính trị tư tưởng, giáo dục truyền thống cách mạng và học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Nhiều phong trào như “Tuổi trẻ học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, “Xây dựng trường học hạnh phúc”, “Mỗi ngày một tin tốt, mỗi tuần một câu chuyện đẹp” được triển khai sâu rộng, góp phần hình thành lối sống tích cực và ý thức trách nhiệm xã hội cho học sinh, sinh viên.
Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ trong truyền thông giáo dục đã tạo chuyển biến mạnh mẽ trong công tác tuyên truyền, định hướng tư tưởng và lan tỏa các giá trị tích cực. Hầu hết các cơ sở giáo dục hiện nay đều triển khai nền tảng dạy học trực tuyến, hệ thống quản lý học tập và các kênh truyền thông số trên mạng xã hội nhằm kết nối với học sinh, sinh viên và phụ huynh. Sau giai đoạn dịch COVID-19, năng lực chuyển đổi số của ngành giáo dục được nâng cao rõ rệt, nhiều trường học áp dụng học liệu điện tử, bài giảng số, thư viện số và các công cụ trí tuệ nhân tạo phục vụ quản lý và giảng dạy. Một số nghiên cứu năm 2025 cho thấy việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các mô hình ngôn ngữ lớn trong giáo dục Việt Nam đang được quan tâm mạnh mẽ, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị và cá nhân hóa hoạt động học tập.
Nhìn chung, những kết quả đạt được trong thời gian qua cho thấy ngành giáo dục đã và đang phát huy tốt vai trò của mình trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Việc đổi mới nội dung giáo dục lý luận chính trị, tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện mà còn xây dựng bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến cho thế hệ trẻ Việt Nam trong thời kỳ mới.
3.2. Hạn chế
Bên cạnh những kết quả tích cực đạt được, công tác giáo dục chính trị tư tưởng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong ngành giáo dục vẫn còn một số hạn chế cần được nhìn nhận thẳng thắn. Một trong những vấn đề đáng chú ý hiện nay là tình trạng một bộ phận học sinh, sinh viên còn thờ ơ với các vấn đề chính trị, xã hội, thiếu quan tâm đến lịch sử dân tộc, lý tưởng cách mạng và trách nhiệm công dân. Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, nhiều người trẻ có xu hướng tiếp nhận thông tin nhanh, ngắn và mang tính giải trí nhiều hơn là chủ động tìm hiểu các vấn đề chính trị, tư tưởng. Điều này dẫn đến nguy cơ suy giảm khả năng nhận diện thông tin sai lệch, dễ bị tác động bởi các luận điệu xuyên tạc hoặc quan điểm cực đoan trên không gian mạng.
Bên cạnh đó, phương pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị, giáo dục công dân ở một số cơ sở giáo dục vẫn còn mang tính truyền thụ một chiều, nặng về lý thuyết, thiếu tính tương tác và trải nghiệm thực tiễn. Một số bài giảng còn thiên về đọc – chép, chưa phát huy được tư duy phản biện, khả năng tranh luận và chủ động tiếp cận vấn đề của người học. Điều này khiến học sinh, sinh viên cảm thấy các nội dung chính trị tư tưởng khô khan, khó tiếp cận và thiếu sức hấp dẫn. Trong khi đó, thế hệ trẻ hiện nay có xu hướng tiếp nhận kiến thức qua hình ảnh, video, mạng xã hội và các nền tảng số hiện đại, đòi hỏi phương thức giáo dục cũng phải đổi mới để phù hợp hơn với tâm lý và nhu cầu người học.
Ngoài ra, nội dung giáo dục chính trị tư tưởng ở một số nơi còn chưa gắn chặt với thực tiễn đời sống xã hội và những vấn đề mà giới trẻ quan tâm. Việc liên hệ giữa lý luận với các sự kiện thời sự, vấn đề phát triển đất nước, chuyển đổi số, khởi nghiệp, hội nhập quốc tế hay kỹ năng ứng xử trên không gian mạng còn hạn chế. Vì vậy, người học đôi khi chưa thấy được ý nghĩa thiết thực của các nội dung được truyền đạt đối với cuộc sống và công việc tương lai của mình.
Những hạn chế trên đặt ra yêu cầu cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp giáo dục chính trị tư tưởng theo hướng hiện đại, gần gũi và lấy người học làm trung tâm, từ đó nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.
3.3. Thách thức mới
Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của internet hiện nay, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong ngành giáo dục đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới, đặc biệt là từ không gian mạng và các nền tảng mạng xã hội. Với đặc điểm lan truyền nhanh, phạm vi ảnh hưởng rộng và khó kiểm soát hoàn toàn, mạng xã hội vừa là công cụ hỗ trợ tiếp cận tri thức, vừa tiềm ẩn nhiều nguy cơ tác động tiêu cực đến nhận thức và tư tưởng của học sinh, sinh viên.
Một trong những thách thức lớn hiện nay là tình trạng tin giả, thông tin sai sự thật và nội dung xấu độc xuất hiện ngày càng nhiều trên các nền tảng số. Các thông tin này thường được trình bày dưới dạng ngắn gọn, giật gân, đánh vào tâm lý tò mò của người dùng nên dễ lan truyền nhanh chóng. Một số đối tượng lợi dụng mạng xã hội để phát tán các thông tin chưa được kiểm chứng, bóp méo sự thật hoặc kích động tâm lý tiêu cực nhằm gây hoang mang trong dư luận. Đối với học sinh, sinh viên – nhóm thường xuyên sử dụng internet và mạng xã hội – nếu thiếu kỹ năng chọn lọc thông tin và khả năng phản biện, rất dễ bị ảnh hưởng bởi các nội dung sai lệch.
Bên cạnh đó, các thế lực thù địch, phản động cũng tăng cường sử dụng không gian mạng để tuyên truyền các luận điệu xuyên tạc lịch sử dân tộc, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, kích động tư tưởng chống đối và chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Nhiều nội dung được xây dựng với hình thức hiện đại, kết hợp video, hình ảnh và ngôn ngữ gần gũi nhằm tác động vào giới trẻ. Các vấn đề lịch sử, chủ quyền quốc gia, phòng chống tham nhũng hay những khó khăn trong phát triển kinh tế – xã hội thường bị lợi dụng để xuyên tạc, quy chụp, làm suy giảm niềm tin của người dân đối với Đảng và Nhà nước.
Một thách thức đáng lo ngại khác là tâm lý “miễn dịch yếu” trước thông tin sai lệch của một bộ phận học sinh, sinh viên. Trong môi trường truyền thông số đa chiều, nhiều người trẻ có xu hướng tiếp nhận thông tin nhanh nhưng thiếu thói quen kiểm chứng nguồn tin hoặc phân tích bản chất vấn đề. Một số trường hợp dễ bị tác động bởi các quan điểm cực đoan, phiến diện hoặc các nội dung mang tính kích động trên mạng xã hội. Điều này cho thấy khả năng nhận diện và phản bác thông tin sai trái của người học vẫn còn hạn chế.
Những thách thức trên đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với ngành giáo dục trong việc tăng cường giáo dục chính trị tư tưởng, trang bị kỹ năng số, kỹ năng phản biện và nâng cao “sức đề kháng” cho học sinh, sinh viên trước các thông tin xấu độc trên không gian mạng. Qua đó, góp phần xây dựng thế hệ trẻ có bản lĩnh chính trị vững vàng, ý thức trách nhiệm xã hội và khả năng bảo vệ các giá trị tư tưởng của Đảng trong thời đại số.
4. Vai trò của giáo dục trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
Trong bối cảnh hiện nay, giáo dục giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, được xem như một “lá chắn mềm” nhưng có tính bền vững lâu dài. Khác với các biện pháp hành chính hay kỹ thuật mang tính ngăn chặn tức thời, giáo dục tác động trực tiếp vào nhận thức, tư duy, tình cảm và niềm tin của con người. Thông qua quá trình dạy học, rèn luyện và trải nghiệm, giáo dục góp phần hình thành thế giới quan khoa học, lý tưởng cách mạng và trách nhiệm công dân cho thế hệ trẻ. Đây chính là nền tảng quan trọng giúp mỗi cá nhân có khả năng tự nhận diện, sàng lọc và phản bác các thông tin sai trái, thù địch trong môi trường số hiện nay.
Giáo dục không chỉ truyền đạt tri thức mà còn giữ vai trò định hướng nhận thức và củng cố niềm tin cho học sinh, sinh viên đối với con đường phát triển của đất nước. Thông qua việc học tập lịch sử dân tộc, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa Mác – Lênin và các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, người học hiểu rõ hơn về những thành quả cách mạng, sự hy sinh của các thế hệ đi trước cũng như vai trò lãnh đạo của Đảng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Khi được trang bị đầy đủ nhận thức chính trị và hiểu biết xã hội, thế hệ trẻ sẽ có cơ sở để hình thành niềm tin đúng đắn, tránh tâm lý hoài nghi, dao động trước các luận điệu xuyên tạc trên không gian mạng.
Trong điều kiện mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, lượng thông tin đa chiều xuất hiện mỗi ngày với tốc độ rất nhanh, giáo dục còn đóng vai trò xây dựng “miễn dịch tư tưởng” cho người học. “Miễn dịch tư tưởng” được hiểu là khả năng tự bảo vệ trước các quan điểm sai trái, thông tin xấu độc và những biểu hiện lệch chuẩn về nhận thức, đạo đức, lối sống. Đây không phải là sự áp đặt hay khép kín trong tư duy, mà là quá trình hình thành năng lực phân tích, phản biện và tiếp cận thông tin một cách có chọn lọc, khoa học. Khi có nền tảng kiến thức vững vàng và bản lĩnh chính trị tốt, học sinh, sinh viên sẽ biết cách tiếp nhận thông tin đa chiều nhưng vẫn giữ được quan điểm đúng đắn, tinh thần yêu nước và trách nhiệm với xã hội.
Bên cạnh đó, giáo dục còn góp phần tạo dựng môi trường văn hóa học đường lành mạnh, nhân văn và giàu tính định hướng. Thông qua các hoạt động đoàn, hội, giáo dục kỹ năng sống, hoạt động trải nghiệm và phong trào học tập, người học được rèn luyện tinh thần đoàn kết, ý thức trách nhiệm cộng đồng và khát vọng cống hiến cho đất nước. Đây là những yếu tố quan trọng để hình thành lớp công dân trẻ vừa có tri thức, vừa có bản lĩnh và lý tưởng sống tích cực.
Có thể khẳng định rằng, trong công cuộc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay, giáo dục không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành giáo dục mà còn là giải pháp chiến lược mang tính lâu dài. Phát huy tốt vai trò của giáo dục sẽ góp phần xây dựng thế hệ trẻ có bản lĩnh chính trị vững vàng, niềm tin đúng đắn và khả năng thích ứng trước những tác động phức tạp của thời đại số.
Liên hệ với Nhà trường, đội ngũ giáo viên, giảng viên, học sinh, sinh viên
Trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam, giáo dục giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây không chỉ là hoạt động truyền đạt tri thức mà còn là quá trình hình thành nhân cách, lý tưởng sống và bản lĩnh chính trị cho thế hệ trẻ. Nếu các biện pháp đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng mang tính trực diện thì giáo dục được xem như một “lá chắn mềm”, tác động bền vững và lâu dài đến nhận thức của con người. Thông qua giáo dục, học sinh, sinh viên được trang bị khả năng nhận diện đúng – sai, biết chọn lọc thông tin và có thái độ đúng đắn trước những luận điệu xuyên tạc, sai trái trên không gian mạng.
Trong đó, nhà trường là môi trường trung tâm thực hiện nhiệm vụ giáo dục tư tưởng, đạo đức và lối sống cho người học. Không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức chuyên môn, nhà trường còn có trách nhiệm bồi dưỡng lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm công dân và niềm tin vào con đường phát triển của đất nước. Việc tích hợp giáo dục chính trị, giáo dục lịch sử dân tộc, giáo dục pháp luật và kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn vào hoạt động dạy học sẽ góp phần nâng cao “sức đề kháng tư tưởng” cho học sinh, sinh viên. Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, nhiều cơ sở giáo dục đã chủ động đổi mới phương pháp tuyên truyền thông qua các diễn đàn trực tuyến, cuộc thi tìm hiểu, hoạt động trải nghiệm và truyền thông đa phương tiện, giúp nội dung giáo dục trở nên gần gũi và hấp dẫn hơn đối với giới trẻ.
Bên cạnh đó, đội ngũ giảng viên, giáo viên giữ vai trò trực tiếp định hướng nhận thức cho người học. Mỗi thầy cô giáo không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là tấm gương về tư tưởng, đạo đức và trách nhiệm xã hội. Trong môi trường giáo dục hiện đại, giáo viên cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, khả năng phản biện khoa học và kỹ năng định hướng thông tin cho học sinh trước những vấn đề phức tạp của đời sống xã hội. Việc đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tăng tính tương tác, đối thoại và liên hệ thực tiễn sẽ giúp người học tiếp cận các vấn đề chính trị – xã hội một cách tự nhiên, tránh sự khô cứng, áp đặt. Đồng thời, giáo viên cũng cần chủ động sử dụng công nghệ số và mạng xã hội như một kênh lan tỏa thông tin tích cực, góp phần xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh.
Đối với học sinh, sinh viên, đây là lực lượng chịu tác động mạnh mẽ nhất từ sự phát triển của internet và mạng xã hội. Vì vậy, việc hình thành khả năng tự bảo vệ mình trước các thông tin sai lệch là yêu cầu cấp thiết. Khi được trang bị kiến thức chính trị, kỹ năng tư duy phản biện và ý thức trách nhiệm công dân, học sinh, sinh viên sẽ trở thành lực lượng tích cực trong việc lan tỏa các giá trị đúng đắn, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới. Qua đó có thể thấy, sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, đội ngũ giáo viên và người học chính là yếu tố quan trọng tạo nên hiệu quả bền vững trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng hiện nay.
5. Giải pháp nâng cao hiệu quả
5.1. Đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục
Để nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong ngành giáo dục, trước hết cần đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương pháp giáo dục chính trị tư tưởng theo hướng hiện đại, thiết thực và phù hợp với người học. Nội dung giảng dạy cần gắn lý luận với thực tiễn đời sống, liên hệ với các vấn đề thời sự, phát triển kinh tế – xã hội, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và những vấn đề mà học sinh, sinh viên quan tâm. Việc đưa các tình huống thực tế, các vấn đề trên không gian mạng vào bài giảng sẽ giúp người học hiểu rõ hơn giá trị và ý nghĩa của nền tảng tư tưởng của Đảng trong đời sống hiện nay.
Bên cạnh đó, cần tăng cường tính đối thoại, phản biện và tương tác trong quá trình dạy học thay cho phương thức truyền thụ một chiều. Giáo viên cần khuyến khích học sinh, sinh viên trao đổi quan điểm, thảo luận và bày tỏ chính kiến trên cơ sở định hướng đúng đắn, khoa học. Điều này không chỉ giúp người học chủ động tiếp cận kiến thức mà còn hình thành kỹ năng phân tích, nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.
Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ số trong giáo dục chính trị tư tưởng cần được đẩy mạnh thông qua các bài giảng điện tử, video ngắn, podcast, nền tảng e-learning và mạng xã hội. Các hình thức truyền tải hiện đại sẽ giúp nội dung giáo dục trở nên sinh động, hấp dẫn và phù hợp hơn với xu hướng tiếp nhận thông tin của thế hệ trẻ hiện nay.
5.2. Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên
Đội ngũ giáo viên giữ vai trò trực tiếp trong việc truyền tải tri thức, định hướng tư tưởng và hình thành nhân cách cho học sinh, sinh viên. Vì vậy, cần chú trọng bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và nhận thức tư tưởng cho đội ngũ nhà giáo, đặc biệt là giáo viên giảng dạy các môn lý luận chính trị, lịch sử và giáo dục công dân.
Cùng với đó, giáo viên cần được nâng cao kỹ năng sư phạm hiện đại, khả năng ứng dụng công nghệ số và phương pháp giảng dạy tích cực nhằm tạo hứng thú cho người học. Trong bối cảnh thông tin đa chiều hiện nay, người thầy không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người định hướng, dẫn dắt và giúp học sinh, sinh viên biết chọn lọc thông tin đúng đắn.
Đặc biệt, vai trò nêu gương của giáo viên có ý nghĩa rất quan trọng. Tác phong, lối sống, tinh thần trách nhiệm và thái độ ứng xử của nhà giáo sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức và hành vi của học sinh, sinh viên. Một đội ngũ giáo viên có chuyên môn tốt, bản lĩnh chính trị vững vàng và phẩm chất đạo đức chuẩn mực sẽ góp phần tạo dựng niềm tin và lan tỏa các giá trị tích cực trong môi trường giáo dục.
5.3. Tăng cường truyền thông giáo dục
Trong thời đại số, công tác truyền thông giáo dục cần được đổi mới theo hướng chủ động tham gia và “lấn sân” trên không gian mạng. Nếu các cơ quan giáo dục chậm đổi mới phương thức truyền thông, các luồng thông tin sai lệch và nội dung xấu độc sẽ dễ dàng tác động đến nhận thức của người học.
Do đó, cần xây dựng các nội dung truyền thông tích cực, ngắn gọn, dễ tiếp cận và phù hợp với tâm lý giới trẻ thông qua video, infographic, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến. Việc lan tỏa những câu chuyện đẹp, gương người tốt, việc tốt, giá trị lịch sử và tinh thần yêu nước sẽ góp phần củng cố niềm tin và định hướng nhận thức đúng đắn cho học sinh, sinh viên.
Bên cạnh đó, cần tăng cường khả năng phản bác các thông tin sai trái, xuyên tạc bằng lập luận khoa học, khách quan và có sức thuyết phục. Việc đấu tranh trên không gian mạng cần được thực hiện linh hoạt, đúng định hướng và phù hợp với đặc điểm tiếp nhận thông tin của giới trẻ hiện nay.
5.4. Phối hợp giữa nhà trường – gia đình – xã hội
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giáo dục không chỉ là nhiệm vụ của riêng nhà trường mà cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Đây là ba môi trường có tác động trực tiếp đến quá trình hình thành nhận thức, đạo đức và lối sống của học sinh, sinh viên.
Gia đình cần quan tâm giáo dục đạo đức, lối sống, định hướng việc sử dụng mạng xã hội và xây dựng thói quen tiếp cận thông tin lành mạnh cho con em. Nhà trường giữ vai trò tổ chức, định hướng và trang bị tri thức, kỹ năng cần thiết. Trong khi đó, xã hội và các cơ quan truyền thông cần tạo môi trường văn hóa tích cực, an toàn và nhân văn cho thế hệ trẻ.
Sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng sẽ góp phần tạo nên môi trường giáo dục toàn diện, giúp học sinh, sinh viên hình thành giá trị sống đúng đắn, có bản lĩnh chính trị vững vàng và khả năng thích ứng trước những tác động phức tạp của thời đại số hiện nay.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội hiện nay, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng tiếp tục là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mang tính sống còn đối với sự ổn định chính trị và sự phát triển bền vững của đất nước. Đây không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan lý luận, tuyên giáo hay lực lượng chuyên trách mà là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Việc giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng chính là giữ vững định hướng phát triển của đất nước, củng cố niềm tin của nhân dân và bảo vệ những thành quả cách mạng đã đạt được trong suốt quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Trong nhiệm vụ đó, giáo dục giữ vai trò trung tâm và có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Bởi lẽ, giáo dục không chỉ truyền đạt tri thức mà còn trực tiếp hình thành nhân cách, lý tưởng sống, đạo đức và bản lĩnh chính trị cho thế hệ trẻ. Thông qua hoạt động dạy học, giáo dục truyền thống, giáo dục đạo đức và kỹ năng sống, nhà trường góp phần bồi dưỡng tinh thần yêu nước, trách nhiệm công dân và khả năng nhận diện, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Có thể khẳng định rằng, xây dựng thế hệ trẻ có tri thức, có bản lĩnh chính trị vững vàng và niềm tin đúng đắn chính là giải pháp căn cơ, bền vững để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số.
Tuy nhiên, trước sự biến đổi nhanh chóng của môi trường truyền thông và xu hướng tiếp nhận thông tin của giới trẻ, công tác giáo dục chính trị tư tưởng cũng cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ để thích ứng với bối cảnh mới. Nội dung giáo dục cần gắn với thực tiễn đời sống và những vấn đề xã hội mà người học quan tâm; phương pháp giảng dạy phải hiện đại, tăng tính đối thoại, phản biện và ứng dụng công nghệ số. Đồng thời, cần phát huy hiệu quả vai trò của nhà trường, gia đình và xã hội trong việc xây dựng môi trường giáo dục toàn diện, lành mạnh và nhân văn.
Trong thời gian tới, việc phát huy vai trò của giáo dục trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần được triển khai đồng bộ, thường xuyên và phù hợp với yêu cầu của thời đại mới. Đây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài nhằm xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, có lý tưởng cách mạng, khát vọng cống hiến và trách nhiệm đối với sự phát triển của đất nước.
6. Kết luận
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng truyền thông hiện đại, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam đang đứng trước nhiều thời cơ và thách thức mới. Các thế lực thù địch ngày càng gia tăng hoạt động chống phá trên không gian mạng với nhiều hình thức tinh vi, tác động trực tiếp đến nhận thức, tư tưởng và niềm tin của một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Trong bối cảnh đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên trách mà đã trở thành nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài của toàn xã hội, trong đó lĩnh vực giáo dục và báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Thực tiễn cho thấy, giáo dục không chỉ góp phần truyền thụ tri thức mà còn giữ vai trò định hướng tư tưởng, hình thành nhân cách, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm công dân cho người học. Thông qua hoạt động giáo dục, học sinh, sinh viên được bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và khả năng nhận diện, phản bác các thông tin sai trái, xuyên tạc. Đồng thời, báo chí với chức năng thông tin, tuyên truyền và định hướng dư luận xã hội cũng là lực lượng nòng cốt trong việc lan tỏa những giá trị tích cực, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo dục và báo chí sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng hiện nay.
Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này, mỗi cơ quan giáo dục, cơ quan báo chí cần chủ động đổi mới nội dung, phương pháp tuyên truyền theo hướng hiện đại, gần gũi và phù hợp với nhu cầu tiếp nhận thông tin của giới trẻ. Bên cạnh việc nâng cao chất lượng chuyên môn, cần chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ, giáo viên, phóng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp và khả năng thích ứng với môi trường truyền thông số. Đồng thời, cần phát huy vai trò của công nghệ thông tin và mạng xã hội trong việc lan tỏa thông tin chính thống, tạo môi trường học tập và truyền thông tích cực.
Có thể khẳng định rằng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Trong giai đoạn hiện nay, giáo dục và báo chí cần tiếp tục phát huy vai trò tiên phong, góp phần xây dựng “lá chắn tư tưởng” vững chắc, củng cố niềm tin xã hội và tạo động lực cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Người viết: Nguyễn Bảo Duy
Đơn vị công tác: Ban Trị sự - Tạp chí Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo
Tài liệu tham khảo
Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập 1, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập 2, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
Bộ Chính trị (2018). Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018). Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, Hà Nội.
Bộ Giáo dục và Đào tạo (2024). Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục chính trị và công tác học sinh, sinh viên năm học 2024–2025, Hà Nội.
