Tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc về chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo ngày 6/11/2026, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề nghị các bộ, ngành và địa phương tập trung xử lý những điểm nghẽn về dữ liệu, nền tảng, thủ tục hành chính và nguồn lực, tạo chuyển biến rõ trong năm học 2026-2027. Yêu cầu này được đặt ra khi ngành Giáo dục đã hình thành cơ sở dữ liệu quy mô toàn quốc, nhưng việc xác thực, kết nối và khai thác dữ liệu vẫn chưa theo kịp tốc độ số hóa. Chuyển đổi số cần được nhìn nhận qua giá trị thực tế: giảm việc trùng lặp cho nhà trường, cải thiện quản trị và hỗ trợ tốt hơn hoạt động dạy, học.
Từ ứng dụng công nghệ đến vận hành trên môi trường số
Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, ngành Giáo dục đã chuyển từ giai đoạn ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa riêng lẻ sang từng bước hình thành các điều kiện để hệ thống vận hành trên môi trường số. Thể chế, kiến trúc số, dữ liệu, nền tảng và công cụ phục vụ quản lý, dạy học đang được xây dựng đồng bộ hơn. Tuy nhiên, trong tổng số 66,6 triệu văn bằng đã được số hóa, còn 44 triệu văn bằng chưa gắn mã căn cước công dân. Trong 12 triệu văn bằng đã gắn mã và đồng bộ lên VNeID, mới có khoảng 1,2 triệu văn bằng được người dân xác thực. Nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia khi đó mới được triển khai tại sáu địa phương. Những con số này cho thấy số hóa là một bước quan trọng, nhưng dữ liệu chỉ phát huy giá trị khi được xác thực, liên thông và sử dụng đúng mục đích (Báo Nhân Dân điện tử, 2026).
Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chỉ ra năm nhóm vướng mắc: dữ liệu được số hóa nhanh nhưng xác thực và khai thác còn chậm; dữ liệu giáo dục nghề nghiệp chưa bảo đảm điều kiện an toàn thông tin để kết nối; hạ tầng nền tảng quản trị giáo dục chưa đủ điều kiện mở rộng toàn quốc; dữ liệu chưa được khai thác hiệu quả để cắt giảm thủ tục, vẫn còn yêu cầu nộp giấy trong một số quy trình; và các nhiệm vụ chuyển đổi số còn khó khăn về kinh phí, hạ tầng, nhân lực. Các chỉ đạo của Phó Thủ tướng gắn từng nút thắt với cơ quan và nhiệm vụ cụ thể. Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao phối hợp với Bộ Công an đối soát, làm sạch dữ liệu văn bằng lịch sử; các cơ quan liên quan cần hỗ trợ kết nối và đồng bộ học bạ số, văn bằng số để dữ liệu có thể kiểm tra, xác thực và sử dụng. Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Bộ Tư pháp phải hoàn thiện phương án dùng học bạ số, văn bằng số thay thế giấy tờ trong thủ tục hành chính; các cơ quan thực hiện thủ tục không yêu cầu người học nộp lại học bạ giấy khi bản số đã hợp lệ.
Với nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia, Phó Thủ tướng yêu cầu xác định nhu cầu hạ tầng, bảo đảm khả năng vận hành an toàn, đồng bộ và đáp ứng nhu cầu của 100% trường học. Bộ Giáo dục và Đào tạo cần công bố phạm vi, tiêu chuẩn kỹ thuật, kiến trúc sơ bộ để địa phương và cơ sở giáo dục xây dựng lộ trình tham gia ngay trong năm học 2026-2027. Các bộ liên quan được đề nghị thống nhất mô hình và quy chế chia sẻ dữ liệu việc làm của người học sau tốt nghiệp. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng cần hoàn thiện kế hoạch học liệu số quốc gia và đề án chuyển đổi số, ứng dụng AI giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035. Địa phương có trách nhiệm bố trí nhân lực, nguồn lực và bảo đảm hạ tầng số tối thiểu, nhất là tại điểm trường khó khăn. Cách tiếp cận này bao gồm cả chuẩn kỹ thuật, cơ quan phối hợp, thời hạn và những đầu việc tác động trực tiếp đến người học. Tuy nhiên, để chỉ đạo đi vào thực tế, cần theo dõi kết quả bằng các chỉ báo như số hồ sơ giấy được loại bỏ, số hệ thống kết nối được, tỷ lệ dữ liệu xác thực và thời gian giáo viên dành cho báo cáo trước và sau khi áp dụng nền tảng chung.
Thực tiễn triển khai tại các địa phương
Các kinh nghiệm được chia sẻ tại hội nghị cho thấy chuyển đổi số có thể tạo ra giá trị ở nhiều khâu khác nhau, từ quản trị trường học đến tổ chức dạy và học. Nhưng mỗi mô hình cũng cho thấy điều kiện để kết quả được duy trì và nhân rộng. Tại Thanh Hóa, 578 cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên đã triển khai nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia. Tỷ lệ phát hành học bạ số đạt 99,996%; còn 30 học sinh chưa hoàn thành do thiếu số định danh cá nhân. Theo đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh, nền tảng được dùng trong phân công giảng dạy, quản lý sĩ số, theo dõi kết quả học tập và lập báo cáo. Cách làm này giúp thống nhất dữ liệu và giảm nguy cơ trùng lặp, sai lệch; địa phương cho biết giáo viên có thể giảm thời gian nhập liệu để tập trung hơn cho chuyên môn. Thanh Hóa kiến nghị mở rộng nền tảng tới giáo dục mầm non, bổ sung chức năng cho các cấp quản lý và tăng kết nối với hệ thống điều hành của tỉnh. Đây là những yêu cầu cho thấy một nền tảng dùng chung chỉ hiệu quả khi đáp ứng công việc của nhiều cấp, đồng thời tránh tạo thêm quy trình nhập liệu mới (Báo Chính phủ, 2026).
Bảo đảm nguyên tắc không nhập liệu, báo cáo trùng lặp."
Hà Nội triển khai chiến dịch 100 ngày hoàn thiện cơ sở dữ liệu giáo dục, số hóa 2,9 triệu bản ghi văn bằng, chứng chỉ, đạt 75%, và hoàn thành 1,76 triệu học bạ số, đạt 99,5%. Toàn bộ cơ sở giáo dục đã được triển khai chữ ký số. Thành phố đang phát triển Hanoi Study theo hướng tích hợp quản lý, dạy và học trên một nền tảng thống nhất, thay cho việc sử dụng nhiều phần mềm phân tán. Kinh nghiệm được địa phương nhấn mạnh là huy động nhiều sở, ngành và phân công rõ trách nhiệm làm sạch dữ liệu, cấp mã định danh, bảo đảm hạ tầng kết nối. Hà Nội cũng đề nghị chuẩn hóa danh mục dữ liệu dùng chung và quy trình nghiệp vụ số, đồng thời bảo đảm nguyên tắc “không nhập liệu, báo cáo trùng lặp”. Đây là yêu cầu cốt lõi của cải cách quản trị số: mỗi dữ liệu cần được cập nhật một lần, sau đó được sử dụng hợp pháp cho các mục đích cần thiết. Nếu hệ thống mới chỉ cộng thêm một lớp báo cáo điện tử lên quy trình cũ, giáo viên và nhà trường sẽ chịu thêm tải thay vì được giảm tải (Báo Chính phủ, 2026).
Thành phố Hồ Chí Minh tập trung đưa giáo dục AI vào trường học theo lộ trình. Năm học 2025-2026, tỷ lệ trường lồng ghép AI trong môn học đạt 80,26% ở cấp tiểu học, 82,97% ở cấp trung học cơ sở và 50,67% ở cấp trung học phổ thông. Từ năm học 2026–2027, thành phố triển khai nội dung giáo dục AI cốt lõi tại 100% trường, với thời lượng 12 tiết mỗi lớp mỗi năm học. Hai ví dụ được nêu tại hội nghị là học sinh Trung tâm Giáo dục thường xuyên Chu Văn An chuẩn hóa dữ liệu từ sách giáo khoa để huấn luyện trợ lý học tập chỉ trả lời từ nguồn đã kiểm chứng, và Trường THCS Đồng Khởi sử dụng phim hoạt hình tạo bằng AI trong giáo dục kỹ năng phòng chống lừa đảo trực tuyến (Báo Chính phủ, 2026).
Những mô hình này gợi ý rằng giáo dục AI có thể hướng đến tư duy phản biện, kiểm chứng nguồn tin và sử dụng công nghệ có trách nhiệm, thay vì chỉ hướng dẫn thao tác với công cụ. Tuy nhiên, việc mở rộng còn vướng ở năng lực giáo viên, học liệu chính thức và cơ chế trả công cho giờ dạy vượt định mức. Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị có tiêu chí lựa chọn công cụ AI, đưa kiến thức AI vào bồi dưỡng thường xuyên và xem xét cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Cần song song xác định yêu cầu bảo vệ dữ liệu học sinh, trách nhiệm kiểm duyệt nội dung và cách đánh giá kết quả học tập; nếu thiếu những nguyên tắc này, quy mô triển khai có thể tăng nhanh hơn khả năng bảo đảm chất lượng.
Kinh nghiệm quốc tế: công nghệ cần phù hợp, công bằng và có bằng chứng
Kinh nghiệm quốc tế không đưa ra một mô hình công nghệ duy nhất để các hệ thống giáo dục sao chép. Báo cáo Giám sát Giáo dục Toàn cầu năm 2023 của UNESCO đề xuất đánh giá công nghệ giáo dục theo các tiêu chí: phù hợp, công bằng, có khả năng mở rộng và bền vững. Công nghệ cần gắn với mục tiêu học tập, phù hợp bối cảnh địa phương và bổ trợ cho tương tác trực tiếp giữa giáo viên với học sinh. UNESCO cũng lưu ý rằng thiết bị không tự cải thiện kết quả học tập nếu thiếu giáo viên được chuẩn bị và hỗ trợ phù hợp (UNESCO, 2023). Gợi ý này có ý nghĩa khi xem xét việc nhân rộng các mô hình trong nước. Học bạ số hay nền tảng quản trị có thể mở rộng nhanh nếu tiêu chuẩn dữ liệu, bảo mật và kết nối được thống nhất. Nhưng một ứng dụng AI trong lớp học cần được đánh giá theo độ phù hợp với chương trình, năng lực giáo viên, thiết bị sẵn có và tác động đến quá trình tư duy của học sinh. Một giải pháp thành công trong trường có hạ tầng tốt chưa chắc phù hợp nguyên trạng với điểm trường thiếu kết nối hoặc vùng có điều kiện học tập khác biệt.
OECD trong Digital Education Outlook 2023 phân tích hệ sinh thái số gồm hệ thống thông tin học sinh, nền tảng quản lý học tập, đánh giá số, hướng nghiệp và năng lực số của giáo viên. Báo cáo nhấn mạnh vai trò của quản trị để hệ thống số đáng tin cậy, hữu ích, hiệu quả và công bằng; đồng thời dựa trên khảo sát hạ tầng và quản trị số ở các nước OECD và Brazil, cùng nghiên cứu tài liệu quốc gia (OECD, 2023). Cách nhìn theo “hệ sinh thái” lưu ý rằng đầu tư từng phần mềm riêng lẻ dễ tạo thành những ốc đảo dữ liệu. Muốn số hóa đem lại hiệu quả hệ thống, cần tiêu chuẩn chung, phân định trách nhiệm quản lý dữ liệu và cơ chế phối hợp giữa các nền tảng.
Bài học chung không phải là trì hoãn công nghệ cho đến khi mọi điều kiện hoàn hảo, mà là triển khai có mục tiêu, theo dõi bằng chứng và điều chỉnh theo bối cảnh. Cần ưu tiên các ứng dụng giải quyết một vấn đề cụ thể, thử nghiệm ở quy mô phù hợp, lấy ý kiến giáo viên và người học, rồi mới mở rộng khi có cơ sở cho thấy lợi ích lớn hơn chi phí và rủi ro.
Đo hiệu quả bằng thay đổi trong công việc và học tập
Chính sách chuyển đổi số giáo dục có ba hướng tác động gắn bó với nhau. Thứ nhất là dữ liệu tin cậy, có thể kết nối để quản lý và cung cấp dịch vụ thuận tiện hơn. Thứ hai là quản trị giảm việc nhập liệu lặp lại, rút gọn hồ sơ và hỗ trợ quyết định dựa trên thông tin. Thứ ba là dạy học được cải thiện nhờ học liệu số, năng lực số và việc ứng dụng AI phù hợp. Nếu chỉ đo số thiết bị, tài khoản hay trường tham gia nền tảng, đánh giá sẽ nghiêng về đầu vào và mức độ triển khai, chưa cho biết người học, giáo viên được lợi gì.
Để chuyển các chỉ đạo thành thay đổi bền vững, bộ, ngành và địa phương cần công bố rõ tiêu chuẩn dữ liệu, quy trình kết nối, trách nhiệm bảo mật và lịch trình đưa học bạ số, văn bằng số vào thay thế giấy tờ hợp lệ. Các trường cần được hỗ trợ nhân lực và hạ tầng, có kênh phản hồi để sửa lỗi hệ thống, còn giáo viên cần được bồi dưỡng theo nhu cầu chuyên môn thay vì chỉ hướng dẫn thao tác phần mềm. Với AI, cần xây dựng tiêu chí lựa chọn công cụ, quy tắc sử dụng dữ liệu và cơ chế đánh giá độc lập trước khi mở rộng.
Chỉ đạo của Phó Thủ tướng đã đặt trọng tâm vào những vấn đề có thể kiểm chứng: làm sạch dữ liệu, kết nối nền tảng, giảm thủ tục, hoàn thiện học liệu số, bồi dưỡng năng lực và bảo đảm hạ tầng tối thiểu cho trường học. Kinh nghiệm Thanh Hóa, Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy những bước đi cụ thể đã được triển khai, song cũng bộc lộ khác biệt về năng lực, nguồn lực và điều kiện vận hành. Giai đoạn tới cần cho thấy không chỉ có thêm dữ liệu và nền tảng, mà giáo viên thực sự giảm việc hành chính, người học được tiếp cận công nghệ an toàn và công bằng, còn quyết định quản lý dựa trên thông tin đáng tin cậy. Đây là thước đo để chuyển đổi số trở thành thế mạnh của ngành.
Tài liệu tham khảo:
Báo Chính phủ. (2026). Chuyển đổi số giáo dục: Nhân rộng những cách làm hiệu quả. baochinhphu.vn. https://baochinhphu.vn/chuyen-doi-so-giao-duc-nhan-rong-nhung-cach-lam-hieu-qua-102261106181133436.htm
Báo Nhân Dân điện tử. (2026). Đưa chuyển đổi số thực sự trở thành thế mạnh của ngành giáo dục và đào tạo. Báo Nhân Dân điện tử. https://nhandan.vn/dua-chuyen-doi-so-thuc-su-tro-thanh-the-manh-cua-nganh-giao-duc-va-dao-tao-post1000735.html
OECD. (2023). OECD Digital Education Outlook 2023: Towards an Effective Digital Education Ecosystem. OECD Digital Education Outlook, 2023. https://doi.org/10.1787/c74f03de-en
UNESCO. (2023). Technology in education: GEM Report 2023 | Global Education Monitoring Report. https://www.unesco.org/gem-report/en/publication/technology
