Theo đó, bên cạnh việc tiếp tục thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật, nghị quyết, chỉ thị, chương trình, đề án, kế hoạch và các văn bản chỉ đạo hiện hành về công tác học sinh, sinh viên (HSSV), Bộ GDĐT lưu ý các đơn vị tập trung vào những nhiệm vụ có tính thiết thực, trực tiếp tác động đến sự phát triển toàn diện, an toàn và tiến bộ của người học.
Bồi đắp giá trị, chủ động phòng ngừa và bảo vệ người học
Một trong những nhiệm vụ được Bộ GDĐT nhấn mạnh là tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống và xây dựng văn hóa học đường. Các cơ sở giáo dục cần thực hiện nghiêm Bộ quy tắc ứng xử, chú trọng giáo dục bản lĩnh chính trị, bồi đắp lòng yêu nước, khát vọng cống hiến, trách nhiệm công dân và ý thức chấp hành pháp luật cho HSSV. Cùng với đó, cán bộ quản lý và nhà giáo cần chú trọng nêu gương để tạo ảnh hưởng tích cực đối với người học.
Điểm quan trọng ở đây là giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức và lối sống không nên dừng ở việc truyền đạt kiến thức hay tổ chức các hoạt động mang tính phong trào. Khi người học được hình thành bản lĩnh, trách nhiệm và khả năng lựa chọn cách ứng xử phù hợp trong những tình huống thực tế, các giá trị được giáo dục mới thực sự trở thành năng lực sống. Vai trò nêu gương của người lớn trong nhà trường vì thế có ý nghĩa trực tiếp, bởi môi trường và cách ứng xử hằng ngày chính là một phần quan trọng của giáo dục.
Bộ GDĐT đồng thời yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục thể chất, đưa phong trào thể thao trường học đi vào chiều sâu. Các sở GDĐT cần chủ động chuẩn bị lực lượng tham gia Giải Thể thao học sinh phổ thông toàn quốc năm 2027 và các giải thể thao dành cho HSSV quốc tế; phát hiện, bồi dưỡng nguồn vận động viên chất lượng cao hướng tới Hội khỏe Phù Đổng toàn quốc năm 2028.
Cùng với hoạt động thể thao, công tác y tế học đường cần được tổ chức hiệu quả. Các địa phương thực hiện khám sức khỏe hoặc khám sàng lọc miễn phí đầu năm học và tạo lập sổ sức khỏe điện tử cho trẻ mầm non, HSSV theo kế hoạch. Các sở GDĐT chủ động phối hợp với sở Y tế tham mưu UBND cấp tỉnh phê duyệt kế hoạch khám sức khỏe cho học sinh phổ thông; các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp chủ động phối hợp tổ chức khám sức khỏe miễn phí cho HSSV theo lộ trình. Các quy định về y tế học đường phải được thực hiện đầy đủ, đúng quy định, không phát sinh thêm thủ tục, hồ sơ hành chính.
Việc đặt giáo dục thể chất, chăm sóc sức khỏe và y tế học đường trong nhóm nhiệm vụ trọng tâm cho thấy yêu cầu bảo đảm chất lượng giáo dục ngày càng được nhìn nhận theo hướng toàn diện hơn. Sức khỏe thể chất và tinh thần là điều kiện nền tảng để người học tham gia hiệu quả vào quá trình học tập. Đặc biệt, việc xây dựng sổ sức khỏe điện tử nếu được triển khai đồng bộ sẽ giúp chuyển từ quản lý thông tin rời rạc sang theo dõi sức khỏe có hệ thống, đồng thời hạn chế thủ tục giấy tờ phát sinh.
Xây dựng trường học an toàn, thân thiện và tăng cường phòng, chống bạo lực học đường cũng được Bộ GDĐT yêu cầu chú trọng. Thay vì chỉ tập trung xử lý khi vụ việc đã xảy ra, các cơ sở giáo dục cần chuyển hướng sang nhận diện, phòng ngừa và can thiệp sớm. Việc nắm bắt diễn biến tư tưởng, tình hình lớp học hằng ngày có ý nghĩa quan trọng trong hóa giải mâu thuẫn, không để những bất đồng kéo dài dẫn đến bạo lực.
Tổ tư vấn tâm lý học đường cần được phát huy tối đa hiệu quả; đồng thời, các nhà trường cần rà soát kênh tiếp nhận thông tin, tăng cường liên lạc với gia đình để cùng nhận diện, tháo gỡ sớm những vướng mắc tâm lý của HSSV, không để các em bị cô lập hoặc kỳ thị.
Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm dinh dưỡng hợp lý và an toàn thực phẩm trong tổ chức bữa ăn nội trú, bán trú theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Các cơ sở giáo dục phải kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc, chất lượng nguyên liệu và quy trình chế biến tại bếp ăn, đồng thời chủ động các biện pháp dự phòng nhằm bảo đảm an toàn sức khỏe cho người học.
An toàn thực phẩm vì thế cần được xem là một cấu phần không thể tách rời của an toàn trường học. Kiểm soát bữa ăn không chỉ là yêu cầu về quy trình, mà còn là trách nhiệm trực tiếp đối với sức khỏe và sự an tâm của học sinh, phụ huynh. Càng chủ động kiểm soát từ nguồn nguyên liệu, chế biến đến tổ chức bữa ăn, nhà trường càng có khả năng phòng ngừa rủi ro thay vì chỉ xử lý hậu quả.
Một nội dung khác được nhấn mạnh là đẩy mạnh chuyển đổi số và bảo vệ người học trên môi trường mạng. Các nhà trường cần phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an địa phương để quản lý, phòng ngừa và xử lý rủi ro đối với HSSV khi tham gia mạng xã hội; đồng hành, hướng dẫn người học nhận diện thông tin độc hại, lừa đảo, khai thác trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số một cách lành mạnh. Nhà trường cần duy trì kết nối thường xuyên với gia đình để hỗ trợ học sinh hình thành thói quen sử dụng mạng xã hội chừng mực, đồng thời cập nhật kịp thời thông tin HSSV lên cơ sở dữ liệu ngành.
Trong bối cảnh môi trường số ngày càng tác động sâu đến việc học tập, giao tiếp và hình thành hành vi của người trẻ, bảo vệ HSSV trên không gian mạng không thể chỉ dựa vào biện pháp ngăn chặn. Quan trọng hơn là trang bị khả năng tự nhận diện rủi ro, đánh giá thông tin và sử dụng công nghệ có trách nhiệm. Đây cũng là cách để chuyển từ tư duy “bảo vệ người học khỏi môi trường số” sang “giúp người học đủ năng lực sống an toàn trong môi trường số”.
Bộ GDĐT cũng yêu cầu đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động Đoàn, Đội và tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Nội dung, hình thức sinh hoạt Đoàn, Đội cần linh hoạt, phù hợp tâm lý từng lứa tuổi, ưu tiên các hoạt động rèn luyện kỹ năng thực tế và trải nghiệm tình nguyện. Nhà trường cần thường xuyên trao đổi thông tin với phụ huynh để đồng hành, hỗ trợ người học toàn diện hơn.
Điểm cốt lõi của yêu cầu này là đưa các hoạt động giáo dục ngoài giờ học gần hơn với nhu cầu và trải nghiệm thực tế của học sinh, thay vì nặng về hình thức. Khi Đoàn, Đội trở thành không gian để người học rèn kỹ năng, chia sẻ trách nhiệm và tham gia giải quyết những vấn đề của cộng đồng, hoạt động tập thể sẽ có giá trị giáo dục rõ nét hơn.
Hỗ trợ đúng nhu cầu, giảm hành chính để tăng hiệu quả
Đối với giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, Bộ GDĐT yêu cầu đẩy mạnh công tác hướng nghiệp và hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp; quan tâm xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo hiệu quả trong các cơ sở giáo dục, gắn với Chương trình “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026-2030”.
Các hoạt động hỗ trợ cần đi vào chiều sâu, mang lại giá trị cụ thể và thực sự trở thành điểm tựa cho các dự án khởi nghiệp của HSSV. Điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ việc tổ chức hoạt động để “có phong trào” sang tạo ra hệ sinh thái có khả năng hỗ trợ người học từ ý tưởng, kiến thức, kỹ năng đến kết nối chuyên gia, nguồn lực và thị trường. Khi đó, hỗ trợ khởi nghiệp mới thực sự góp phần hình thành năng lực đổi mới sáng tạo thay vì chỉ dừng ở các cuộc thi hay sự kiện.
Bộ GDĐT đồng thời yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý HSSV, nhất là HSSV nội trú, ngoại trú. Các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp cần chủ động nắm bắt tình hình tư tưởng của HSSV; phối hợp chặt chẽ với chính quyền, công an địa phương để bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn tại ký túc xá và các khu vực có đông HSSV thuê trọ; kịp thời hỗ trợ HSSV có hoàn cảnh khó khăn.
Công tác quản lý HSSV trong bối cảnh hiện nay vì vậy cần được thực hiện theo hướng chủ động, gần người học và có khả năng phát hiện sớm vấn đề. Nắm được tình hình không chỉ để xử lý vụ việc, mà quan trọng hơn là tạo ra mạng lưới hỗ trợ để người học có thể tìm đến khi gặp khó khăn về tâm lý, học tập, đời sống hoặc môi trường sống.
Cùng với đó, các chế độ, chính sách tín dụng, học bổng, hỗ trợ chi phí học tập phải được bảo đảm đầy đủ, kịp thời đối với HSSV có hoàn cảnh khó khăn, HSSV vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần bảo đảm cơ hội học tập và thực hiện mục tiêu không để ai bị bỏ lại phía sau.
Ở nội dung này, hiệu quả chính sách không chỉ được đo bằng số lượng đối tượng được thụ hưởng, mà còn ở khả năng hỗ trợ đúng người, đúng thời điểm, giúp người học duy trì việc học và có điều kiện phát triển. Một chính sách được triển khai nhanh, minh bạch và sát nhu cầu sẽ có giá trị thiết thực hơn nhiều so với việc chỉ hoàn thành đủ các thủ tục hành chính.
Đáng chú ý, Bộ GDĐT yêu cầu các sở GDĐT, cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp rà soát, nhận diện đúng những vấn đề trọng tâm, cấp thiết tại địa phương, đơn vị; lựa chọn ít nhất 2 nhiệm vụ cấp thiết để tập trung nguồn lực thực hiện, qua đó tạo chuyển biến rõ nét trong xây dựng trường học an toàn, nhân văn, hạnh phúc.
Các đơn vị cần lồng ghép những nội dung chỉ đạo vào kế hoạch giáo dục hiện có của nhà trường; không yêu cầu xây dựng thêm kế hoạch, báo cáo hay hồ sơ minh chứng riêng lẻ. Đây là yêu cầu có ý nghĩa trực tiếp trong giảm áp lực cho cơ sở giáo dục và giáo viên.
Cách tiếp cận này cũng cho thấy công tác HSSV cần được chuyển mạnh từ tư duy triển khai đồng loạt nhiều hoạt động sang xác định đúng vấn đề và tập trung nguồn lực giải quyết. Mỗi địa phương, mỗi cơ sở giáo dục có những đặc điểm và vấn đề khác nhau; vì vậy, lựa chọn một số nhiệm vụ cấp thiết để làm đến nơi đến chốn sẽ có khả năng tạo ra thay đổi thực chất hơn việc dàn trải nguồn lực cho quá nhiều hoạt động.
Đặc biệt, việc không phát sinh thêm kế hoạch, báo cáo, hồ sơ minh chứng riêng lẻ cần được hiểu như một nguyên tắc trong tổ chức thực hiện. Những yêu cầu mới nếu tiếp tục được chuyển hóa thành thêm biểu mẫu, báo cáo hay hồ sơ sẽ làm tăng gánh nặng hành chính, trong khi thời gian của nhà giáo và cán bộ quản lý vốn cần được ưu tiên cho người học.
Bộ GDĐT lưu ý công tác kiểm tra, đánh giá phải dựa trên sự chuyển biến thực chất về nhận thức và hành vi của người học; tập trung vào mức độ an toàn của môi trường giáo dục và sự tiến bộ của HSSV, tránh hình thức, chạy theo số lượng.
Đây là điểm có ý nghĩa then chốt để bảo đảm các nhiệm vụ công tác HSSV không trở thành một chuỗi chỉ tiêu cần hoàn thành. Một trường học an toàn không thể chỉ được chứng minh bằng số cuộc tuyên truyền, số hoạt động hay số hồ sơ; điều quan trọng hơn là học sinh có được bảo vệ, được lắng nghe, biết ứng xử phù hợp và có tiến bộ hay không. Tương tự, hiệu quả của công tác hỗ trợ HSSV cần được nhìn từ những thay đổi thực tế trong đời sống và quá trình học tập của người học.
Trên cơ sở đó, người đứng đầu cơ sở giáo dục phải bám sát tình hình thực tế, giải quyết vấn đề từ sớm và kịp thời phối hợp với các cơ quan chức năng khi có vụ việc phát sinh tại đơn vị.
