Xu hướng lựa chọn môn thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026
Chiều 06/5, thông tin từ Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, tính đến 17h ngày 05/5, cả nước có 1.223.776 thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp trung học phổ thông, trong đó 98,45% thí sinh thực hiện đăng ký trực tuyến. Trong số các môn thi, Lịch sử là môn tăng mạnh nhất về số lượng thí sinh đăng ký dự thi. Ngoài 2 môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn, môn Vật lý ghi nhận mức tăng đáng kể với 35.332 thí sinh, đặt tổng số 389.630 thí sinh đăng ký. Đáng chú ý là sự tăng mạnh của các môn liên quan đến công nghệ. Cụ thể, môn Công nghệ Công nghiệp tăng mạnh với mức tăng 204,86%. Môn Tin học đứng thứ hai, tăng 143,24% đạt 18,691 thí sinh đăng ký, trong khi năm 2025 chỉ 7.716 thí sinh dự thi.
Trong khoảng 5 năm trở lại đây, nhiều chiến lược quốc gia liên quan đến chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo liên tục được ban hành. Cùng với đó là sự xuất hiện ngày càng nhiều của các tập đoàn công nghệ lớn đầu tư vào Việt Nam, kéo theo nhu cầu rất lớn về nhân lực kỹ thuật và STEM.
Học sinh hiện nay tiếp cận thông tin nghề nghiệp sớm hơn nhiều so với trước. Những khái niệm như AI, dữ liệu lớn, an ninh mạng, chip bán dẫn, robot, tự động hóa hay công nghệ xanh không còn xa lạ. Điều đó tác động trực tiếp đến lựa chọn môn học và ngành nghề. Việc môn Tin học tăng hơn gấp đôi số lượng đăng ký có thể xem là tín hiệu rõ nét nhất của xu hướng này. Tin học được đưa nào trường học từ sớm, nhưng mới chính thức trở thành môn thi trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025. Khi các trường đại học mở rộng chỉ tiêu cho các ngành công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, kỹ thuật phần mềm hay an ninh mạng, sức hút của môn học này đã thay đổi đáng kể.
Tương tự, sự tăng mạnh của môn Công nghệ công nghiệp phản ánh nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực sản xuất thông minh, tự động hóa, cơ điện tử, kỹ thuật điện - điện tử và công nghiệp bán dẫn. Dù số lượng đăng ký chưa lớn, nhưng tốc độ tăng hơn 200% cho thấy đây là nhóm môn đang hình thành dư địa phát triển mới.
Từ giáo dục STEM đến bài toán nguồn nhân lực quốc gia
Xu hướng tăng lựa chọn các môn STEM cũng phản ánh tác động bước đầu của việc triển khai giáo dục STEM trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Khác với cách tiếp cận truyền thống thiên về lý thuyết, giáo dục STEM hướng học sinh tới giải quyết vấn đề thực tiễn, tư duy thiết kế, kỹ năng công nghệ và năng lực liên ngành. Nhiều nghiên cứu về giáo dục STEM tại Việt Nam đã chỉ ra rằng việc tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học thông qua các hoạt động trải nghiệm giúp học sinh hình thành năng lực sáng tạo và định hướng nghề nghiệp sớm hơn.
Trong chương trình mới, các môn Tin học và Công nghệ không còn đóng vai trò phụ trợ mà trở thành một phần quan trọng của định hướng giáo dục hiện đại, tạo ra thay đổi đáng kể trong lựa chọn của học sinh. Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đặt mục tiêu phát triển mạnh các ngành công nghệ cao và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Thực tế hiện nay cho thấy nhiều lĩnh vực đang thiếu hụt nghiêm trọng nhân lực STEM chất lượng cao, đặc biệt là bán dẫn, AI, dữ liệu lớn, tự động hóa và an ninh mạng.
Không ít doanh nghiệp công nghệ cho biết khó tuyển kỹ sư có kỹ năng phù hợp, trong khi nhu cầu tuyển dụng tăng liên tục. Điều này khiến giáo dục STEM không còn là câu chuyện riêng của trường học mà gắn trực tiếp với chiến lược phát triển kinh tế.
Sự gia tăng số lượng thí sinh lựa chọn các môn STEM mở ra triển vọng tích cực cho nguồn nhân lực tương lai, song cũng đặt ra nhiều thách thức. Trước hết, thị trường lao động công nghệ có nhu cầu lớn nhưng yêu cầu cũng ngày càng cao. Những ngành như AI, bán dẫn hay khoa học dữ liệu đòi hỏi nền tảng toán học, tư duy logic và khả năng học tập liên tục. Việc nhiều học sinh quan tâm hơn đến STEM là tín hiệu tích cực, nhưng để chuyển hóa thành nguồn nhân lực chất lượng cao cần một quá trình đào tạo bài bản và dài hạn.
Bên cạnh đó, sự gia tăng mạnh số lượng thí sinh lựa chọn các môn STEM cũng có thể dẫn đến cạnh tranh lớn hơn trong tuyển sinh đại học. Những ngành “hot” như công nghệ thông tin, AI, kỹ thuật máy tính hay bán dẫn có thể tiếp tục tăng điểm chuẩn trong các năm tới.
Tuy nhiên, đây vẫn là nhóm ngành có nhiều cơ hội việc làm và khả năng thích ứng tốt với nền kinh tế số. Theo nhiều dự báo quốc tế, phần lớn việc làm mới trong tương lai sẽ liên quan đến công nghệ, dữ liệu, kỹ thuật số và tự động hóa. Điều này khiến STEM trở thành lĩnh vực có vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc nhân lực quốc gia.
Mặc dù giáo dục STEM đã được quan tâm, chú trọng trong các nhà trường nhưng hiện nay, theo thống kê những năm gần đây vẫn có khoảng 60-65% học sinh phổ thông lựa chọn tổ hợp khoa học xã hội, nguồn nhân lực chất lượng cao khối ngành khoa học, kỹ thuật luôn thiếu. Tuy nhiên, với số lượng thí sinh đăng ký các môn tự nhiên tăng nhanh như hiện nay, có thể thấy học sinh đang dần cân nhắc lựa chọn môn học theo hướng gắn với nghề nghiệp tương lai.
Nếu được đầu tư đúng hướng, làn sóng lựa chọn môn STEM hôm nay có thể trở thành nền tảng cho lực lượng nhân lực công nghệ cao của Việt Nam trong thập niên tới. Đây có thể coi là tín hiệu sớm của một giai đoạn chuyển dịch mới trong giáo dục và thị trường lao động. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đánh giá, xu hướng lựa chọn môn thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn tới các lĩnh vực STEM, công nghệ và nhóm môn gắn với định hướng nghề nghiệp tương lai.
