Các kỳ thi riêng mở rộng quy mô và nội dung phong phú
Đến thời điểm hiện tại, các kỳ thi riêng phục vụ cho tuyển sinh đại học năm 2026 được triển khai rộng khắp cả nước với nội dung thi và định dạng được cập nhật đáng kể. Không còn giới hạn ở những bài thi truyền thống như Toán, Ngữ văn, tiếng Anh, Vật lý, Hoá học hay Sinh học như trước đây, mùa tuyển sinh 2026 ghi nhận việc đưa các môn học mới vào quá trình đánh giá như Tin học, Công nghệ, Giáo dục kinh tế và pháp luật giúp mở rộng phạm vi đánh giá năng lực của thí sinh theo các chuẩn mới phù hợp với yêu cầu đào tạo đa ngành. Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội vừa thông báo về kỳ thi độc lập, đánh giá năng lực của trường năm 2026 (SPT). Kỳ thi sẽ diễn ra trong 2 đợt thay vì chỉ 1 đợt như năm ngoái. Trong đó, đợt 1 được tổ chức vào ngày 23 và 24/5; đợt 2 vào ngày 30 và 31/5. Đặc biệt, năm nay cũng là lần đầu tiên môn Tin học, Công nghệ, Giáo dục kinh tế và pháp luật được đưa vào kỳ thi, bên cạnh Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Lịch sử và Địa lý như mọi năm. Thí sinh có thể đăng ký thi tối thiểu 3 môn, tối đa 7 môn.
Đặc biệt, các kỳ thi như TSA (Kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội) được tổ chức nhiều đợt thi ngay từ đầu năm nay với hàng chục nghìn thí sinh đăng ký dự thi. Mục tiêu của bài thi này là đánh giá 3 năng lực nền tảng của học sinh, bao gồm toán, đọc hiểu, tư duy khoa học. Trước đó, trong năm 2025, Đại học Bách khoa Hà Nội đã tổ chức 3 đợt thi với 30 điểm thi tại Hà Nội và các tỉnh thành phố gồm Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Lào Cai, Ninh Bình, Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Đà Nẵng; đáp ứng cho gần 57.000 lượt thi với tổng số hơn 28.000 thí sinh dự thi. Kết quả của kỳ thi đã được hơn 50 trường đại học sử dụng để phục vụ cho công tác tuyển sinh đại học năm học 2025-2026. Con số này cho thấy nhu cầu lựa chọn kỳ thi riêng trong xét tuyển đang tăng lên rõ rệt qua các năm.
Các kỳ thi khác, như đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cũng mở rộng quy mô tổ chức nhiều đợt và được nhiều trường sử dụng kết quả trong xét tuyển. Năm 2026, các đợt thi Đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội (HSA) diễn ra từ ngày 7/3 đến ngày 24/5 tại Hà Nội, Thái Nguyên, Hải Phòng, Hưng Yên, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh… Tổng cộng có 6 đợt thi, mỗi đợt thi quy mô dự kiến khoảng 20.000 thí sinh. Như vậy, tổng số lượt thi lên đến 120.000, tăng hơn 30% so với năm trước. Bài thi HSA được thực hiện trên máy tính, thời gian 195 phút, gồm 3 phần thi, trong đó có 2 phần thi bắt buộc về các lĩnh vực Toán học và Xử lý số liệu (50 câu hỏi, 75 phút); Văn học - Ngôn ngữ (50 câu hỏi, 60 phút). Phần thi thứ ba (50 câu hỏi, 60 phút), thí sinh lựa chọn phần Khoa học hoặc Tiếng Anh. Hầu hết các kỳ thi này đều được tổ chức trên máy tính, phản ánh xu hướng công nghệ hoá trong khảo thí mà Bộ Giáo dục và Đào tạo và các trường đang cùng hướng tới.
Một trong những điểm nổi bật của các kỳ thi riêng là mở rộng quyền tự chủ hơn cho các cơ sở đào tạo trong việc thiết kế đề thi, lựa chọn môn thi, định hướng nội dung đánh giá. Điều này tạo điều kiện cho các trường đại học xây dựng kỳ thi phù hợp với chương trình đào tạo đặc thù, tiêu chí tuyển sinh riêng của từng ngành cần tư duy khoa học, xử lý số liệu hay phân tích và suy luận tổng hợp.
Tuy nhiên, sự tự chủ cũng đặt ra yêu cầu cần khung kiểm soát chung. Dưới góc độ quản lý, Bộ Giáo dục và Đào tạo giữ vai trò quan trọng trong việc kiểm tra, đánh giá các bài thi của kỳ thi riêng, bảo đảm các phương thức này phù hợp với khung quy định chung của quốc gia. Bộ cũng yêu cầu tất cả các cơ sở đào tạo phải công bố đầy đủ thông tin tuyển sinh trước thời hạn bắt buộc là ngày 15/02/2026, nhằm tạo điều kiện cho thí sinh chuẩn bị đầy đủ và chủ động. Trong bối cảnh “nở rộ” các kỳ thi riêng như hiện nay, yêu cầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra sẽ bảo đảm các phương thức xét tuyển đều được đánh giá công bằng và chuẩn hoá trong bối cảnh chung của cả nước.
So sánh các kỳ thi đánh giá năng lực quốc tế
Sự phát triển nhanh của các kỳ thi riêng ở Việt Nam không phải là hiện tượng đơn lẻ mà nằm trong xu thế chung của giáo dục thế giới. Khi đặt các kỳ thi đánh giá năng lực trong nước bên cạnh các kỳ thi chuẩn hoá quốc tế, có thể thấy nhiều điểm tương đồng về triết lý, song cũng tồn tại những khác biệt. Về bản chất, các kỳ thi đánh giá năng lực ở Việt Nam hiện nay đều hướng tới kiểm tra những năm lực cốt lõi mà sinh viên cần có khi bước vào đại học: tư duy logic, khả năng đọc hiểu, xử lý dữ liệu, phân tích và giải quyết vấn đề. Đây cũng chính là triết lý của các bài thi chuẩn hoá quốc tế như SAT, ACT. Những điểm tương đồng này cho thấy việc các trường đại học Việt Nam tổ chức kỳ thi riêng đang từng bước tiệm cận với cách tiếp cận phổ biến trên thế giới.
Tuy nhiên, khác với SAT hay ACT được chuẩn hoá, tổ chức thống nhất trên phạm vi quốc gia và mở rộng công nhận quốc tế, các kỳ thi đánh giá năng lực tại Việt Nam hiện nay vẫn mang tính liên trường hoặc nhóm trường. Mỗi kỳ thi có cấu trúc riêng, cách chấm điểm và phạm vi sử dụng khác nhau. Như vậy, các kỳ thi riêng vào đại học tại Việt Nam đang đóng vai trò bổ trợ, giúp các trường đại học có thêm căn cứ để tuyển sinh, không phải là công cụ duy nhất quyết định đầu vào như ở một số quốc gia.
Việc mở rộng các kỳ thi riêng trong tuyển sinh đại học tại Việt Nam phản ánh xu hướng hội nhập với các mô hình tuyển sinh tiên tiến trên thế giới, nơi tiêu chí đánh giá năng lực đa dạng, linh hoạt hơn so với phương pháp điểm thi truyền thống. Tuy nhiên, để mô hình này thực sự hiệu quả, cần có một cơ chế điều phối chặt chẽ từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, tạo ra khung kiểm tra thống nhất. Mặt khác, việc trường đại học tự chủ trong tổ chức thi phải đi kèm với trách nhiệm minh bạch và công bố đầy đủ tiêu chí, đảm bảo quyền lợi cho thí sinh.
Nếu được vận hành hài hòa, hệ thống tuyển sinh đại học Việt Nam trong tương lai sẽ công bằng, phản ánh đúng năng lực thực của người học, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và minh bạch.
