Nhu cầu nhân lực mới của thị trường lao động
Mùa tuyển sinh 2026 chứng kiến sự dịch chuyển rõ nét trong lựa chọn ngành nghề của thí sinh. Các ngành liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, vi mạch bán dẫn, công nghệ thông tin, robot và tự động hoá đang ngày càng trở thành lựa chọn ưu tiên của nhiều học sinh.
Đây không còn là một “cơn sốt ngành” mang tính ngắn hạn mà phản ánh sự thay đổi trong cấu trúc phát triển của nền kinh tế. Khi chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, công nghệ đang trở thành động lực tăng trưởng mới và kéo theo nhu cầu rất lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều đáng chú ý là sức hút của các ngành công nghệ không chỉ đến từ nhu cầu của doanh nghiệp hay mức thu nhập hấp dẫn mà còn được thúc đẩy bởi hàng loạt chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước.
Những năm gần đây, phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ được đặt ở vị trí trung tâm trong các chiến lược phát triển đất nước. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định khoa học công nghệ là động lực then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong đó, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.
Để hiện thực mục tiêu này, Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành nhiều chính sách mới.
Một trong những chính sách quan trọng là Quyết định số 1314/QĐ-BGDĐT ban hành Chuẩn chương trình đào tạo về vi mạch bán dẫn trình độ đại học và thạc sĩ. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một bộ chuẩn riêng dành cho ngành đào tạo bán dẫn - lĩnh vực mới nhưng đóng vai trò quan trọng trong nền công nghiệp công nghệ cao. Điểm đáng chú ý của bộ chuẩn này là yêu cầu sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp vào quá trình đào tạo. Chương trình phải được xây dựng trên cơ sở hợp tác với doanh nghiệp, gắn với nhu cầu nhân lực thực tế, đồng thời tạo điều kiện để sinh viên được thực hành, thực tập trong môi trường sản xuất.
Không chỉ dừng lại ở khâu đào tạo, Chính phủ cũng đang triển khai các chính sách hỗ trợ người học. Theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP, từ năm học 2026-2027, sinh viên thuộc 15 nhóm ngành khoa học, kỹ thuật và công nghệ chiến lược sẽ được hưởng chính sách học bổng của Nhà nước. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm thu hút học sinh giỏi vào các lĩnh vực STEM và công nghệ cao, giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực trong tương lai.
Những chính sách này đang tạo ra tín hiệu mạnh mẽ đối với cả người học và các cơ sở đào tạo, thúc đẩy quá trình tái cấu trúc giáo dục đại học theo hướng đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.
Các trường đại học tăng tốc đón đầu làn sóng công nghệ
Nhìn vào bức tranh tuyển sinh những năm gần đây có thể thấy rõ xu hướng các trường đồng loạt mở rộng quy mô đào tạo trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.
Tại Đại học Quốc gia Hà Nội, chiến lược phát triển giai đoạn mới đang tập trung mạnh vào các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, công nghệ số, robot và vi mạch bán dẫn. Theo định hướng của nhà trường, nguồn lực sẽ được ưu tiên cho các ngành công nghệ chiến lược thay vì phát triển dàn trải. Đáng chú ý, năm nay Đại học Quốc gia Hà Nội tiếp tục điều chỉnh phương thức tuyển sinh, trong đó nhiều đơn vị thành viên không còn sử dụng kết quả học bạ để xét tuyển. Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) đang mở rộng đào tạo các lĩnh vực AI, khoa học dữ liệu, công nghệ bán dẫn và điện tử thông minh. Nhà trường cũng tăng cường đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và các chương trình hợp tác quốc tế nhằm nâng cao năng lực đào tạo.
Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, nhiều chương trình đào tạo liên quan đến trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, kỹ thuật điều khiển tự động hóa, điện tử viễn thông và thiết kế vi mạch liên tục được cập nhật. Nhà trường đồng thời tham gia các chương trình đào tạo nhân lực bán dẫn theo định hướng quốc gia, kết nối với nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn trong và ngoài nước.
Năm 2026, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội công bố mở mới nhiều chương trình đào tạo thuộc nhóm công nghệ cao, trong đó có ngành Trí tuệ nhân tạo (AI) và Vi mạch bán dẫn. Đây là lần đầu tiên nhà trường đưa hai lĩnh vực đang được thị trường lao động đặc biệt quan tâm vào danh mục tuyển sinh chính thức. Cùng với đó, trường cũng mở rộng quy mô đào tạo lên 72 ngành, chương trình đào tạo, cho thấy xu hướng chuyển dịch mạnh sang các lĩnh vực công nghệ và kỹ thuật mới.
Ở khu vực ngoài công lập, nhiều trường đại học cũng đang đầu tư mạnh cho lĩnh vực công nghệ. Trường Đại học FPT đẩy mạnh đào tạo AI, khoa học dữ liệu, công nghệ ô tô số, thiết kế vi mạch. Trong khi Đại học Phenikaa xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu và đào tạo về robot, tự động hóa, AI và công nghệ bán dẫn. Tại Trường Đại học CMC, đào tạo bán dẫn đã được xác định là một hướng phát triển chiến lược. Nhà trường thành lập Khoa Vi điện tử và Viễn thông, tập trung vào chương trình Công nghệ kỹ thuật điện tử - viễn thông theo định hướng thiết kế vi mạch (IC Design), hướng tới đào tạo đội ngũ kỹ sư tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị công nghiệp bán dẫn trong nước và quốc tế.
Sự chuyển động này cho thấy các trường đại học đang cạnh tranh bằng chất lượng đào tạo, hệ sinh thái nghiên cứu và khả năng kết nối doanh nghiệp. Với các lĩnh vực công nghệ chiến lược, bài toán lớn là bảo đảm chất lượng đào tạo. Điều này lý giải vì sao nhiều trường đang chuyển hướng từ việc đào tạo đại trà sang xây dựng các chương trình chất lượng cao, chương trình tài năng hoặc đào tạo theo đặt hàng của doanh nghiệp.
Trong lĩnh vực bán dẫn, nhiều doanh nghiệp đã tham gia từ khâu xây dựng chương trình đào tạo, cung cấp thiết bị, hỗ trợ học bổng đến tiếp nhận sinh viên thực tập. Mối liên kết này giúp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động. Tương tự, ở lĩnh vực AI, khoa học dữ liệu hay robot, việc học tập thông qua dự án, tham gia nghiên cứu từ sớm và tiếp cận các bài toán thực tiễn đang dần trở thành xu hướng chủ đạo.
Hiện nay, học sinh cũng đang thay đổi cách lựa chọn ngành nghề. Thay vì chỉ quan tâm đến điểm chuẩn hay danh tiếng của trường, nhiều học sinh bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về chương trình đào tạo, cơ hội thực tập, khả năng tham gia nghiên cứu và triển vọng nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp. Chiến lược phát triển quốc gia, nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp và kỳ vọng nghề nghiệp của người học đang tạo nên một làn sóng mới trong giáo dục đại học.
