Tạo sức hút cho ngành STEM ngay từ mùa tuyển sinh
Tại Hội thảo triển khai các chương trình và chính sách đào tạo nhân lực STEM diễn ra ngày 27/6, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học Nguyễn Tiến Thảo cho biết, hiện cả nước có 771.475 người học thuộc các lĩnh vực STEM, chiếm khoảng 29% quy mô giáo dục đại học. Trong đó, có 475.833 người học chính quy thuộc 15 nhóm ngành theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP. Mục tiêu đến năm 2030 nâng tỉ lệ người học STEM lên 35%, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Theo Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học Nguyễn Tiến Thảo, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang triển khai đồng bộ nhiều chương trình, đề án phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời phê duyệt 90 chương trình đào tạo tài năng tại 23 cơ sở giáo dục đại học, gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học và các lĩnh vực công nghệ chiến lược.
Điểm nhấn quan trọng là Nghị định số 179/2026/NĐ-CP đã tạo bước chuyển từ hỗ trợ cơ sở đào tạo sang hỗ trợ trực tiếp người học. Theo đó, người học trúng tuyển vào các ngành thuộc danh mục quy định, đáp ứng điều kiện về điểm xét tuyển hoặc thuộc diện tuyển thẳng, đồng thời nằm trong nhóm 30% thí sinh có điểm cao nhất sẽ có cơ hội nhận học bổng Chính phủ. Học bổng được duy trì hằng năm căn cứ vào kết quả học tập và quá trình rèn luyện.
Theo Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hoàn thiện danh mục 109 ngành đào tạo thuộc 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược làm căn cứ triển khai chính sách theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP.
Đối với khóa tuyển sinh năm 2025, dự kiến có 22.250 người học đủ điều kiện được hưởng học bổng Chính phủ từ ngày 1/9/2026. Năm 2026, khoảng 30.000 người học dự kiến được cấp học bổng với tổng kinh phí khoảng 1.300 tỉ đồng mỗi năm.
Đầu tư cho STEM là đầu tư cho năng lực cạnh tranh quốc gia
Có thể thấy, trong vài năm trở lại đây, Việt Nam liên tục ban hành nhiều chủ trương lớn về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.
Để hiện thực mục tiêu đó, bài toán được đặt ra không chỉ là xây dựng hạ tầng công nghệ hay thu hút các tập đoàn lớn đầu tư, mà trước hết phải có đủ nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025-2035, định hướng đến năm 2045 đã xây dựng một đề án tổng thể về phát triển nguồn nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, vật liệu mới, năng lượng mới, robot, tự động hóa... Đề án đặt ra mục tiêu rất cụ thể: đến năm 2030, quy mô đào tạo các ngành STEM phải đạt 35% tổng quy mô đào tạo ở mỗi trình độ, tăng mạnh so với khoảng 29% hiện nay, tương đương hơn 771.000 sinh viên đang theo học. Điều đó đồng nghĩa chỉ trong vài năm tới, hệ thống giáo dục đại học phải thu hút thêm hàng trăm nghìn người học vào các ngành STEM nếu muốn hoàn thành mục tiêu.
Hiện đã có 90 chương trình đào tạo kỹ sư và thạc sĩ thuộc 23 cơ sở giáo dục đại học được lựa chọn tham gia Đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao. Đây là những chương trình được ưu tiên đầu tư để đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, công nghệ số và các ngành STEM trọng điểm.
Cùng với việc nâng cấp chương trình đào tạo, các trường đại học cũng được khuyến khích tăng cường đầu tư phòng thí nghiệm hiện đại, mở rộng hợp tác với doanh nghiệp, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ.
Điều này cho thấy mục tiêu của Việt Nam là hướng tới đào tạo đội ngũ có khả năng tham gia nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế sản phẩm, sáng tạo công nghệ và từng bước làm chủ các lĩnh vực công nghệ lõi. Đây cũng là xu hướng mà các quốc gia phát triển đã theo đuổi trong nhiều năm qua. Khi cạnh tranh toàn cầu chuyển từ lợi thế lao động giá rẻ sang lợi thế về tri thức và công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.
Chính sách học bổng dành cho sinh viên STEM sẽ tạo thêm động lực để nhiều học sinh tự tin lựa chọn các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật trong mùa tuyển sinh năm nay. Dự kiến khoảng 30.000 người học thuộc các lĩnh vực STEM được cấp học bổng với tổng kinh phí khoảng 1.300 tỉ đồng mỗi năm.
Việt Nam đang hướng tới xây dựng được một hệ sinh thái đào tạo đồng bộ, từ tuyển sinh, chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, phòng thí nghiệm, nghiên cứu khoa học đến sự gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp và thị trường lao động. Chỉ khi người học nhìn thấy một lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng, môi trường nghiên cứu hiện đại và cơ hội việc làm hấp dẫn, STEM mới thực sự trở thành lựa chọn hàng đầu của những học sinh xuất sắc. Trong bối cảnh mùa tuyển sinh đang bước vào giai đoạn quyết định, những chính sách thu hút người học vào các ngành STEM không chỉ mở thêm cơ hội cho mỗi thí sinh mà còn góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
