Từ mô hình truyền thống đến đa dạng hình thức tuyển sinh
Tuyển sinh đại học Việt Nam từng tập trung chủ yếu vào điểm kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông. Tuy nhiên, trong bối cảnh giáo dục đổi mới và hội nhập quốc tế, các cơ sở đào tạo đang mở rộng lối tiếp cận mới để tuyển sinh phù hợp với yêu cầu xã hội, thị trường lao động và trình độ toàn cầu. Năm nay, nhiều trường đại học đã điều chỉnh tổ hợp xét tuyển, bổ sung các tổ hợp mới phù hợp năng lực, đồng thời đẩy mạnh sử dụng các phương thức xét tuyển kết hợp nhiều tiêu chí khác nhau.
Nhiều trường đại học có xu hướng tinh gọn tổ hợp xét tuyển truyền thống để tập trung vào những tổ hợp phù hợp với nhu cầu đào tạo hiện đại. Ví dụ, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) bỏ các tổ hợp cũ và bổ sung thêm tổ hợp C03 (Toán, Văn, Sử). Năm 2026, Trường sẽ tổ chức xét tuyển các chương trình đào tạo đặc biệt (bao gồm chương trình đào tạo tài năng, chương trình đào tạo chất lượng cao) trước khi xét tuyển vào đại học chính quy. Cụ thể, chương trình đào tạo cử nhân khoa học tài năng gồm các ngành Toán, Lý, Hóa, Sinh dành cho sinh viên xuất sắc, có năng khiếu về một ngành khoa học cơ bản để đào tạo nguồn nhân tài cho đất nước.
Trường Đại học Luật (Đại học Quốc gia Hà Nội) thông báo tuyển sinh 3 ngành, 4 chương trình đào tạo năm 2026 với khoảng 1.000 chỉ tiêu. Dự kiến 4 phương thức xét tuyển của trường, gồm xét tuyển theo kết quả điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026; kết hợp kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông với chứng chỉ quốc tế; xét tuyển thẳng; xét kết quả thi đánh giá năng lực. Với phương thức xét tuyển theo kết quả điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông, Trường Đại học Luật (Đại học Quốc gia Hà Nội) sử dụng 7 tổ hợp xét tuyển gồm C01, C02, C03, C04, C14, D01, D03 và không có chênh lệch điểm xét tuyển giữa các tổ hợp xét tuyển. Như vậy, so với năm 2025, năm nay, trường bỏ tổ hợp xét tuyển A01, A07, D14, D15; thêm các tổ hợp C01, C02, C04, C14, D03.
Việc sử dụng đa dạng phương thức tuyển sinh được kỳ vọng đánh giá học sinh toàn diện hơn (Ảnh: Báo Chính phủ)
Sự thay đổi đáng chú ý là các trường áp dụng đa dạng các phương thức xét tuyển tổng hợp. Nhiều trường kết hợp điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông và các kết quả đánh giá năng lực, chứng chỉ quốc tế, hoặc sử dụng kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực riêng cho các trường tổ chức. Một số cơ sở bỏ hoàn toàn phương thức xét tuyển bằng học bạ, chỉ giữ lại những phương thức có khả năng phản ánh đúng năng lực thực tế.
Xu hướng quốc tế
Việc nhiều trường Việt Nam xét tuyển kết hợp nhiều tiêu chí đánh giá phù hợp với tư duy tuyển sinh toàn diện đang được triển khai ở nhiều nền giáo dục tiên tiến. Nhiều quốc gia thực hiện đánh giá toàn diện trong tuyển sinh đại học, dựa trên bức tranh tổng thể bao gồm thành tích học tập (GPA, SAT/ACT) và các yếu tố phi học thuật như hoạt động ngoại khoá, bài luận, thư giới thiệu… Phương pháp này tập trung vào sự phát triển toàn diện, sự phù hợp của học sinh với giá trị của trường thay vì chỉ dựa vào điểm số.
So sánh với các nước này, mô hình xét tuyển của Việt Nam vẫn chưa hoàn toàn mở rộng, hầu hết các phương thức vẫn dựa trên điểm số và các chứng chỉ học thuật hơn là các yếu tố như bài luận cá nhân hay hoạt động ngoại khoá. Điều này đặt ra yêu cầu về khả năng đánh giá toàn diện năng lực của thí sinh trong môi trường giáo dục Việt Nam hiện nay. Việc sử dụng chứng chỉ quốc tế hay điểm đánh giá năng lực vẫn chủ yếu chỉ phản ánh năng lực học thuật, trong khi yếu tố con người, tư duy sáng tạo và kỹ năng mềm vẫn ít được tính tới.
Những điều chỉnh trong công tác tuyển sinh đại học năm 2026 cho thấy nỗ lực rõ rệt của các cơ sở giáo dục trong việc bổ sung đa dạng phương thức tuyển sinh bên cạnh việc sử dụng điểm thi trung học phổ thông quốc gia. Việc mở rộng tổ hợp xét tuyển, kết hợp nhiều phương thức đánh giá khác nhau là bước đi phù hợp với xu thế quốc tế và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, sự đa dạng phương thức cũng đặt ra thách thức không nhỏ về tính minh bạch, khả năng tiếp cận và sự công bằng giữa các nhóm thí sinh. Khi chứng chỉ quốc tế, kỳ thi đánh giá năng lực hay các phương thức riêng của từng trường ngày càng được coi trọng, cần một hành lang pháp lý đủ chặt chẽ từ phía quản lý nhà nước, tránh nguy cơ tạo ra sự chênh lệch cơ hội giữa học sinh các vùng, các điều kiện kinh tế - xã hội.
Có thể thấy, tuyển sinh đại học năm 2026 đang đánh dấu một giai đoạn chuyển đổi quan trọng của giáo dục đại học Việt Nam: từ mô hình truyền thống dựa gần như hoàn toàn vào điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông sang mô hình đa dạng phương thức, tiếp cận gần hơn với tư duy tuyển sinh toàn diện của thế giới. Dù chưa thể so sánh trực tiếp với các hệ thống tuyển sinh ở những nền giáo dục phát triển, nhưng những điều chỉnh trong những năm gần đây cho thấy Việt Nam đang từng bước tìm kiếm cách đánh giá đúng năng lực của người học, phục vụ mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo.
