Đổi mới đào tạo sư phạm từ yêu cầu thực tiễn nghề nghiệp
Theo Dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà giáo do Bộ Giáo dục và Đào tạo soạn thảo, công tác tuyển dụng nhà giáo hiện nay đang chịu sự điều chỉnh chủ yếu của các quy định chung về tuyển dụng viên chức, như Nghị định số 115/2020/NĐ-CP và Nghị định số 85/2023/NĐ-CP. Cách tiếp cận này bộc lộ nhiều hạn chế khi áp dụng vào lĩnh vực giáo dục có tính đặc thù cao.
Thứ nhất, quy trình tuyển dụng viên chức hiện hành chưa chú trọng đúng mức đến thực hành sư phạm. Trong khi đó, đây lại là kỹ năng cốt lõi phản ánh trực tiếp năng lực nghề nghiệp của nhà giáo, từ khả năng truyền đạt kiến thức, tổ chức lớp học đến xử lý các tình huống sư phạm phát sinh. Thứ hai, việc phân cấp thẩm quyền tuyển dụng còn bất cập. Tại nhiều địa phương, ngành Nội vụ chủ trì tuyển dụng giáo viên, khiến ngành Giáo dục rơi vào thế bị động, khó chủ động điều tiết cơ cấu nhà giáo theo môn học và cấp học. Hệ quả là tình trạng thừa - thiếu giáo viên cục bộ, kéo dài nhiều năm nhưng chưa được xử lý dứt điểm. Thứ ba, cơ chế tuyển dụng hiện nay chưa đủ linh hoạt để thu hút nhân tài, chuyên gia, nghệ nhân tham gia giảng dạy. Đồng thời, yêu cầu trình độ chuẩn quá cao đối với một số môn học đặc thù như Mỹ thuật, Âm nhạc, Tiếng Dân tộc Thiểu số đang gây khó khăn lớn cho nguồn tuyển, nhất là tại các vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.
Để khắc phục những bất cập trên, Dự thảo Nghị định dành Chương III (từ Điều 18 đến Điều 25) quy định chi tiết về tuyển dụng nhà giáo. Điểm nhấn quan trọng là việc xác định thực hành sư phạm là nội dung bắt buộc và quan trọng nhất tại Vòng 2 của kỳ thi hoặc xét tuyển nhà giáo (Điều 22). Hình thức đánh giá được thiết kế linh hoạt, có thể bao gồm: Giảng dạy trực tiếp, phỏng vấn, xử lý tình huống sư phạm hoặc thi viết. Cách tiếp cận này cho phép cơ quan tuyển dụng đánh giá toàn diện năng lực nghề nghiệp thực chất của ứng viên, thay vì chỉ dựa vào hồ sơ, bằng cấp hay bài thi lý thuyết. Bên cạnh đó, Dự thảo đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền tuyển dụng cho các cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý giáo dục chuyên ngành. Điều này giúp ngành Giáo dục chủ động hơn trong việc xác định nhu cầu, lựa chọn giáo viên phù hợp với vị trí việc làm, đặc thù môn học và điều kiện thực tế của từng địa phương.
Công nghệ hoá và chuyển đổi số trong đào tạo giáo viên
Luật Nhà giáo đã tạo hành lang pháp lý cho việc nâng cao vị thế nghề nghiệp và thúc đẩy đổi mới đào tạo sư phạm một cách bài bản. Luật xác lập rõ chuẩn nghề nghiệp, quyền và nghĩa vụ của nhà giáo, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các cơ sở đào tạo trong việc bảo đảm chất lượng đầu ra. Trong bối cảnh đó, mối liên kết giữa cơ sở đào tạo, cơ quan quản lý giáo dục và các trường phổ thông cần được tăng cường, bảo đảm đào tạo gắn với nhu cầu thực tế, hạn chế tình trạng chênh lệch giữa đào tạo và tuyển dụng . Luật Nhà giáo cũng góp phần nâng cao sức hút của ngành sư phạm thông qua các chính sách đãi ngộ, bảo vệ quyền hành nghề và tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp lâu dài cho giáo viên.
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, năng lực công nghệ trở thành một phần quan trong trong chuẩn năng lực nhà giáo. Người thầy trong thời đại mới cần biết sử dụng hiệu quả công nghệ trong giảng dạy, kiểm tra - đánh giá học sinh. Vì vậy, đổi mới đào tạo sư phạm cần có sự tích hợp công nghệ số , lớp học trực tuyến, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong đánh giá quá trình học tập của học sinh. Việc gắn đào tạo sư phạm với các xu hướng giáo dục hiện đại như STEM, STEAM, dạy học dự án, dạy học cá thể hoá hay giáo dục mở không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên mà còn tạo tiền đề để giáo dục phổ thông thích ứng tốt hơn với yêu cầu của nền kinh tế tri thức.
Đổi mới trong tuyển dụng và đào tạo sư phạm là quá trình chuyển đổi toàn diện, từ tư duy đào tạo, mô hình tổ chức đến phương thức quản trị và đầu tư nguồn lực. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách, các cơ sở đào tạo sư phạm là trung tâm thực thi, còn nhà trường phổ thông chính là “không gian thực hành” quan trọng nhất. Trong bối cảnh công nghệ hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, đầu tư cho đào tạo sư phạm chính là đầu tư cho chất lượng nguồn nhân lực tương lai. Khi đội ngũ nhà giáo được đào tạo bài bản, chuyên nghiệp, làm chủ công nghệ và có năng lực đổi mới sáng tạo, giáo dục phổ thông mới có thể thực sự đổi mới, góp phần hình thành thế hệ công dân đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Bạn đọc có thể tham khảo Dự thảo chi tiết TẠI ĐÂY
