Học nghề sau lớp 9 ngày càng được lựa chọn chủ động
Mùa tuyển sinh năm học 2026–2027 ghi nhận những tín hiệu tích cực trong công tác phân luồng học sinh sau trung học cơ sở tại TP.HCM.
Theo thống kê, toàn thành phố có 151.254 học sinh đăng ký dự thi vào lớp 10, trong khi số học sinh tốt nghiệp THCS lên tới 169.080 em. Điều này đồng nghĩa với việc 17.826 học sinh đã không tham gia kỳ thi tuyển sinh lớp 10 công lập, thay vào đó lựa chọn những hướng đi khác như du học, học giáo dục thường xuyên hoặc theo học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Diễn biến này phản ánh sự thay đổi đáng kể trong cách nhìn nhận của phụ huynh và học sinh đối với giáo dục nghề nghiệp. Nếu trước đây, con đường phổ thông rồi đại học thường được xem là lựa chọn gần như duy nhất, thì hiện nay, học nghề sau lớp 9 đã dần được nhìn nhận như một hướng đi phù hợp với năng lực, sở thích và nhu cầu của thị trường lao động.
Theo ghi nhận từ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, nhiều học sinh có học lực khá, giỏi cũng chủ động lựa chọn học nghề ngay sau khi tốt nghiệp THCS nhằm tiếp cận nghề nghiệp sớm, tích lũy kỹ năng thực hành và rút ngắn thời gian gia nhập thị trường lao động.
Bên cạnh sự thay đổi về nhận thức, các chính sách hỗ trợ của Nhà nước cũng góp phần gia tăng sức hút đối với giáo dục nghề nghiệp.
Theo Nghị định số 238/2025/NĐ-CP, học sinh tốt nghiệp THCS học tiếp lên trình độ trung cấp được miễn 100% học phí. Đối với một số ngành nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm theo quy định, người học còn được giảm 70% học phí. Chính sách này phù hợp với chủ trương đẩy mạnh giáo dục hướng nghiệp và phân luồng học sinh sau THCS theo Quyết định số 522/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Sự chuyển biến về nhận thức cùng những chính sách hỗ trợ đã tạo nên không khí tuyển sinh sôi động tại nhiều trường nghề trên địa bàn TP.HCM.
Tại Trường Trung cấp Việt Giao, số lượng hồ sơ của học sinh tốt nghiệp THCS quan tâm và đăng ký xét tuyển đã đạt hơn 200, tăng hơn 50% so với cùng kỳ năm trước, tập trung ở các ngành quản trị khách sạn, hướng dẫn du lịch, kỹ thuật chế biến món ăn...
Trong khi đó, Trường Trung cấp Bách Nghệ đã tiếp nhận hơn 500 hồ sơ đăng ký của học sinh tốt nghiệp THCS, gần tương đương tổng số học sinh trúng tuyển của cả mùa tuyển sinh năm 2025, dù thời gian tuyển sinh vẫn kéo dài đến tháng 10.
Tương tự, Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật quận 12 cũng đã tuyển được hơn 500 học sinh. Nhà trường kỳ vọng số lượng hồ sơ sẽ tiếp tục tăng sau khi công bố điểm chuẩn lớp 10, hướng tới quy mô tuyển sinh tương đương hoặc cao hơn năm trước với khoảng 1.100 học sinh.
Sự gia tăng số lượng học sinh lựa chọn học nghề ngay sau lớp 9 cho thấy công tác phân luồng đang có những chuyển biến tích cực. Đây không đơn thuần là kết quả của chính sách miễn học phí hay sức ép từ kỳ thi vào lớp 10, mà phản ánh sự thay đổi trong tư duy của phụ huynh và người học: lựa chọn con đường học tập phù hợp với năng lực, định hướng nghề nghiệp và nhu cầu xã hội. Khi giáo dục nghề nghiệp được nhìn nhận như một lựa chọn bình đẳng trong hệ thống giáo dục quốc dân, mục tiêu phân luồng mới có thể đi vào thực chất.
Thị trường lao động tạo sức hút cho giáo dục nghề nghiệp
Theo các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, một trong những nguyên nhân quan trọng khiến học nghề sau lớp 9 ngày càng được lựa chọn là sự thay đổi trong nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp.
Thực tế cho thấy, nhiều vị trí việc làm hiện nay không đặt nặng bằng cấp mà ưu tiên người lao động có kỹ năng nghề, khả năng làm việc ngay và tác phong chuyên nghiệp. Điều này khiến nhiều phụ huynh lựa chọn hướng học nghề sớm để con em có lợi thế khi tham gia thị trường lao động.
Song song với đó, các trường nghề đang triển khai hiệu quả mô hình đào tạo song hành, kết hợp giữa chương trình văn hóa THPT và đào tạo nghề. Nhờ đó, học sinh vừa được trang bị kiến thức phổ thông, vừa hình thành kỹ năng nghề nghiệp ngay từ sớm.
Đáng chú ý, sau khi hoàn thành chương trình trung cấp, học sinh vẫn có cơ hội tiếp tục học liên thông lên cao đẳng, đại học nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định. Mô hình giáo dục nghề nghiệp hiện nay được xây dựng theo hướng mở, tạo điều kiện để người học tiếp tục nâng cao trình độ mà không làm gián đoạn quá trình học tập.
Ở góc độ sử dụng lao động, các doanh nghiệp cho biết xu hướng tuyển dụng hiện nay ưu tiên năng lực thực hành, khả năng thích nghi với công việc, ý thức kỷ luật và kỹ năng giao tiếp hơn là bằng cấp. Việc được đào tạo theo mô hình "học đi đôi với hành" từ sớm giúp học sinh trường nghề tích lũy kinh nghiệm thực tế và nhanh chóng đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp khi tốt nghiệp.
