Đoàn kết, sẻ chia – nền tảng cho đổi mới chuyên môn
Đằng sau mỗi giờ học hiệu quả là sự chuẩn bị, tìm tòi và nỗ lực không ngừng của người giáo viên. Với Tổ Ngữ văn Trường THPT Ngô Gia Tự, sự đổi mới trong giảng dạy trước hết được vun đắp từ tinh thần đoàn kết, trách nhiệm và ý thức học hỏi giữa các thành viên. Mỗi thầy cô có thế mạnh, kinh nghiệm và cách tiếp cận riêng, nhưng cùng hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng dạy học, giúp học sinh thêm yêu thích và chủ động khám phá môn Ngữ văn.
Trong hoạt động chuyên môn, các buổi sinh hoạt tổ, dự giờ và thao giảng là dịp để giáo viên trao đổi học liệu, chia sẻ phương pháp, cùng nhìn nhận những khó khăn phát sinh trong quá trình giảng dạy. Những vấn đề tưởng chừng nhỏ, như cách đặt câu hỏi để học sinh mạnh dạn phát biểu hay hướng dẫn các em triển khai một đoạn văn, đều có thể trở thành nội dung thảo luận chung. Từ đó, kinh nghiệm của mỗi cá nhân được lan tỏa, bổ sung cho hoạt động chuyên môn của cả tập thể.
Cô Nguyễn Phương Sen, Tổ trưởng Tổ Ngữ văn, chia sẻ: “Khi chữa bài, tôi cố gắng chỉ ra một việc cụ thể để học sinh làm tiếp. Có em cần bổ sung một dẫn chứng, có em cần sắp xếp lại các ý. Tôi thường xem lại bài các em đã sửa để biết phần nào vẫn cần hướng dẫn thêm”.
Cách làm ấy cũng thể hiện quan điểm dạy học chú trọng quá trình tiến bộ của từng học sinh. Thay vì chỉ dừng lại ở việc nhận xét đúng, sai, giáo viên hướng dẫn các em nhận ra điểm cần cải thiện và từng bước hoàn thiện năng lực diễn đạt, lập luận. Đây cũng là tinh thần được duy trì trong các hoạt động thao giảng, đặc biệt là những tiết dạy chào mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, khi mỗi giờ học trở thành cơ hội để đồng nghiệp cùng quan sát, trao đổi và học hỏi.
Khi công nghệ tiếp thêm cảm hứng cho những trang sách
Trong bối cảnh phương pháp dạy học ngày càng hướng đến phát huy năng lực và tính chủ động của người học, việc ứng dụng công nghệ mở ra thêm những cách tiếp cận mới đối với môn Ngữ văn. Tại THPT Ngô Gia Tự, giáo viên đã chủ động sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ thiết kế học liệu trực quan, xây dựng tình huống học tập và tổ chức các hoạt động tương tác.
Đối với một môn học vốn đòi hỏi khả năng cảm thụ, liên tưởng và tư duy ngôn ngữ, học liệu trực quan có thể trở thành điểm khởi đầu để học sinh tiếp cận tác phẩm theo cách gần gũi hơn. Một hình ảnh minh họa, một tình huống được xây dựng từ công cụ AI có thể gợi ra nhiều cách nhìn nhận khác nhau, khuyến khích các em đặt câu hỏi và chủ động bày tỏ suy nghĩ.
Chẳng hạn, khi quan sát hình ảnh gợi lên tâm trạng buồn của một nhân vật, học sinh có thể được yêu cầu tìm những chi tiết trong tác phẩm làm cơ sở cho cảm nhận đó. Có em chú ý đến lời thoại, có em phân tích cử chỉ hoặc sự im lặng của nhân vật. Từ những cách tiếp cận khác nhau, giáo viên hướng các em trở lại văn bản, sử dụng dẫn chứng và lập luận để bảo vệ nhận xét của mình.
Điều quan trọng là công nghệ không thay thế việc đọc, suy nghĩ và cảm nhận văn chương. AI có thể hỗ trợ giáo viên tạo học liệu, làm phong phú cách tổ chức bài học, nhưng khả năng phân tích, rung động trước số phận nhân vật và hình thành chính kiến vẫn phải được nuôi dưỡng từ chính người học. Sự kết hợp giữa công cụ hiện đại và phương pháp sư phạm phù hợp vì thế không chỉ làm giờ học sinh động hơn mà còn tạo thêm cơ hội để học sinh rèn luyện tư duy độc lập.
Cách tiếp cận này cho thấy nỗ lực của nhà trường trong việc cụ thể hóa định hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và đổi mới phương pháp giáo dục được đặt ra trong Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Từ thực tiễn giảng dạy, việc lựa chọn và sử dụng công nghệ phù hợp đang trở thành một trong những hướng đổi mới được giáo viên quan tâm.
Đưa văn học ra khỏi trang sách bằng những trải nghiệm thực tế
Nếu công nghệ mang đến những cách tiếp cận mới trong lớp học thì hoạt động trải nghiệm lại mở rộng không gian học tập, giúp học sinh kết nối kiến thức với những điều các em trực tiếp quan sát. Với đặc thù môn Ngữ văn, việc tìm hiểu địa danh, không gian văn hóa và những vùng đất gắn với cuộc đời, sự nghiệp của tác giả có thể giúp học sinh hình dung rõ hơn về bối cảnh lịch sử, xã hội và chất liệu đời sống trong tác phẩm.
Trong các hoạt động trải nghiệm liên môn, Tổ Ngữ văn đã đưa học sinh đến cụm di tích Cổ Loa - Đông Anh, Côn Sơn - Kiếp Bạc, Hoa Lư (Ninh Bình) và những địa danh gắn với Nam Cao, Nguyễn Khuyến. Đây không đơn thuần là những chuyến tham quan mà còn là cơ hội để các em đối chiếu kiến thức đã học với không gian thực tế, từ đó mở rộng hiểu biết về lịch sử, văn hóa và con người.
Tại những vùng quê gắn với Nguyễn Khuyến, cảnh sắc làng quê có thể giúp học sinh hình dung rõ hơn không gian đời sống từng đi vào thơ ông. Khi tìm hiểu quê hương Nam Cao, các em có thêm cơ sở để liên hệ với bối cảnh nông thôn được phản ánh trong những trang văn. Những địa danh gắn với nhân vật Bá Kiến cũng gợi mở câu hỏi về cách nhà văn quan sát, lựa chọn chất liệu đời sống và xây dựng hình tượng nghệ thuật.
Từ những trải nghiệm ấy, việc đọc tác phẩm không còn chỉ là tiếp nhận nội dung qua lời giảng hay những dòng chữ trong sách giáo khoa. Học sinh có thêm cơ hội quan sát, liên hệ, đặt câu hỏi và tự hình thành nhận thức. Một địa danh, một cảnh vật hay câu chuyện lịch sử có thể trở thành điểm tựa để các em hiểu sâu hơn về tác phẩm, đồng thời nhận ra mối liên hệ giữa văn học với đời sống.
Giá trị của hoạt động trải nghiệm không chỉ nằm ở kiến thức được bổ sung mà còn ở khả năng khơi gợi sự quan tâm của học sinh đối với những giá trị văn hóa, lịch sử dân tộc. Khi có thêm trải nghiệm và chất liệu thực tế, các em cũng có điều kiện phát triển khả năng liên tưởng, diễn đạt và bày tỏ cảm xúc của riêng mình.
Ghi dấu từ chất lượng giảng dạy và kết quả học tập
Những đổi mới trong hoạt động chuyên môn, phương pháp dạy học và tổ chức trải nghiệm hướng đến mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng giáo dục. Ở Tổ Ngữ văn Trường THPT Ngô Gia Tự, những kết quả đạt được trong các hoạt động chuyên môn và học tập của học sinh là một trong những minh chứng cho nỗ lực của đội ngũ giáo viên.
Trong công tác giảng dạy, thầy giáo Trần Xuân Công đạt giải Nhì tại Hội thi giáo viên dạy giỏi cấp cụm. Đây là dấu ấn chuyên môn của cá nhân giáo viên, đồng thời góp phần phản ánh tinh thần tích cực tham gia các hoạt động chuyên môn của tổ.
Ở hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi, toàn bộ học sinh của trường tham gia kỳ thi học sinh giỏi môn Ngữ văn cấp cụm đều đạt giải; nhà trường cũng có học sinh đạt giải cấp thành phố. Kết quả này cho thấy sự quan tâm của giáo viên đối với công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng lực, đồng thời tạo thêm động lực để các em phát huy khả năng học tập.
Đáng chú ý, theo số liệu nhà trường cung cấp, điểm trung bình môn Ngữ văn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT của trường đạt 7,68, cao hơn mức trung bình của Hà Nội và cả nước. Nhiều học sinh đạt mức điểm 9,0 và 9,5. Kết quả ấy không chỉ phản ánh kiến thức và sự nỗ lực của học sinh mà còn cho thấy vai trò của quá trình hướng dẫn, rèn luyện kỹ năng đọc hiểu, viết và lập luận trong suốt quá trình học tập.
Mỗi thành tích đều có những điều kiện và nỗ lực riêng phía sau. Đối với môn Ngữ văn, kết quả học tập không chỉ được hình thành từ việc truyền đạt kiến thức mà còn phụ thuộc vào khả năng khơi gợi hứng thú, hướng dẫn phương pháp và tạo môi trường để học sinh tự tin thể hiện suy nghĩ. Bởi vậy, việc duy trì chất lượng dạy học, đồng thời tìm kiếm những cách tiếp cận phù hợp với từng đối tượng học sinh vẫn là nhiệm vụ xuyên suốt của đội ngũ giáo viên.
Tiếp nối hành trình đổi mới, nuôi dưỡng tình yêu văn chương
Từ những buổi sinh hoạt chuyên môn, giờ học ứng dụng AI đến các chuyến đi trải nghiệm, hoạt động của Tổ Ngữ văn Trường THPT Ngô Gia Tự cho thấy sự chủ động tìm tòi trong cách tổ chức dạy học. Mỗi hoạt động có một cách tiếp cận khác nhau nhưng cùng hướng đến việc tạo thêm cơ hội để học sinh tham gia vào quá trình khám phá tri thức, thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều.
Trong hành trình đó, vai trò của người giáo viên không chỉ là truyền đạt nội dung tác phẩm mà còn là người định hướng, khơi gợi và đồng hành cùng học sinh. Công nghệ có thể mở rộng phương tiện dạy học, trải nghiệm thực tế có thể bổ sung chất liệu cảm nhận, nhưng sự tinh tế trong cách đặt câu hỏi, khả năng dẫn dắt và sự quan tâm đến tiến bộ của từng học sinh vẫn là những yếu tố quan trọng tạo nên giá trị của giờ học.
Đối với Tổ Ngữ văn, đổi mới không nhất thiết bắt đầu từ những thay đổi lớn lao mà có thể được hình thành qua từng bài giảng, từng lần góp ý chuyên môn và mỗi cơ hội để học sinh được nói lên suy nghĩ của mình. Khi trang sách được kết nối với cuộc sống, khi công nghệ được sử dụng đúng vai trò và người học được khuyến khích tư duy độc lập, môn Ngữ văn có thêm điều kiện thực hiện sứ mệnh bồi dưỡng tri thức, cảm xúc và nhân cách.
Đó cũng là hành trình mà những người giáo viên Ngữ văn tại THPT Ngô Gia Tự đang tiếp tục vun đắp: đưa văn chương đến gần hơn với học sinh, để mỗi bài học không chỉ dừng lại ở việc hiểu một tác phẩm mà còn mở ra cách nhìn sâu sắc hơn về con người và cuộc sống.
Trường THPT Ngô Gia Tự - Hà Nội
Địa chỉ: Ngõ 2 Xa La – Phường Hà Đông – Hà Nội
Page: https://www.facebook.com/ngogiatuhadong
(Nguồn hình ảnh trong bài do nhà trường cung cấp)