Xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất, hướng tới quản trị giáo dục thông minh
Khung kiến trúc dữ liệu được xây dựng với mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ hoạt động quản lý nhà nước, chỉ đạo điều hành và cung cấp dịch vụ công của ngành Giáo dục sẽ được vận hành trên nền tảng dữ liệu số thống nhất, an toàn và thông minh.
Theo đó, Bộ GDĐT đặt mục tiêu số hóa, chuẩn hóa và định danh 100% dữ liệu về người học, nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, cơ sở giáo dục, học bạ số và văn bằng, chứng chỉ số; đồng thời tích hợp các dữ liệu này vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo. Nguyên tắc "cung cấp thông tin một lần" cũng được áp dụng nhằm giảm thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và các cơ sở giáo dục.
Để hiện thực hóa mục tiêu trên, Khung kiến trúc dữ liệu được thiết kế với 5 lớp gồm: lớp người sử dụng; lớp truy cập và dịch vụ; lớp tích hợp và liên thông; lớp lưu trữ, xử lý dữ liệu; và lớp quản trị, quản lý dữ liệu. Mô hình này giúp hình thành hệ thống dữ liệu xuyên suốt từ thu thập, làm sạch, lưu trữ đến khai thác và chia sẻ thông tin.
Đáng chú ý, Bộ GDĐT áp dụng mô hình lưu trữ dữ liệu theo các tầng HOT – WARM – COLD kết hợp khu vực Data Lake, tạo điều kiện tối ưu cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (Machine Learning) và phân tích dữ liệu lớn nhằm dự báo quy mô người học, nhu cầu nhân lực cũng như hỗ trợ công tác quản trị, điều hành dựa trên bằng chứng dữ liệu.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, dữ liệu đang trở thành nguồn lực chiến lược của mỗi ngành, mỗi lĩnh vực. Việc xây dựng kiến trúc dữ liệu thống nhất không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo nền tảng để giáo dục Việt Nam chuyển từ mô hình quản trị theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu, hướng tới một hệ thống giáo dục hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.
Hoàn thiện cơ chế quản trị dữ liệu, bảo đảm an toàn và khai thác hiệu quả
Song hành với việc xây dựng kiến trúc dữ liệu, Bộ GDĐT cũng ban hành Khung quản trị và quản lý dữ liệu nhằm thiết lập cơ chế quản trị thống nhất trên toàn ngành.
Theo đó, mô hình quản trị dữ liệu được tổ chức theo hai cấp. Cấp Bộ chịu trách nhiệm định hướng, điều phối và tham mưu về công tác quản trị dữ liệu thông qua Ban Chỉ đạo về dữ liệu và các bộ phận chuyên trách. Cấp thực thi gồm các sở GDĐT, các đơn vị thuộc Bộ cùng các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng trực thuộc, có trách nhiệm quản lý dữ liệu ngay từ nguồn, bảo đảm yêu cầu "Đúng - Đủ - Sạch - Sống".
Khung quản trị cũng tập trung vào quản lý chất lượng dữ liệu thông qua hệ thống các chỉ số đánh giá (KPI/KQI), xây dựng nguồn dữ liệu dùng chung, hạn chế tình trạng phân mảnh, trùng lặp và thiếu đồng nhất vốn tồn tại nhiều năm trong hệ thống giáo dục. Đồng thời, việc hình thành văn hóa dữ liệu và nâng cao năng lực phân tích dữ liệu cho đội ngũ cán bộ được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm thúc đẩy quá trình ra quyết định dựa trên bằng chứng.
Để bảo đảm an toàn thông tin, Bộ GDĐT triển khai kiến trúc bảo vệ dữ liệu gồm 8 lớp, từ phân loại dữ liệu, quản lý truy cập, mã hóa, che giấu dữ liệu đến giám sát, kiểm soát pháp lý và đánh giá định kỳ. Toàn bộ hoạt động khai thác dữ liệu phải tuân thủ các quy định của pháp luật về an toàn thông tin mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Lộ trình triển khai được chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn 2026–2027 tập trung kiện toàn tổ chức quản trị dữ liệu, xây dựng danh mục dữ liệu dùng chung và hoàn thiện từ điển nghiệp vụ giáo dục. Giai đoạn 2027–2030 sẽ mở rộng liên thông dữ liệu trên phạm vi toàn ngành, tối ưu hóa việc khai thác dữ liệu và đẩy mạnh ứng dụng AI nhằm tạo ra các giá trị gia tăng trong quản lý và phát triển giáo dục.
Quản trị dữ liệu không chỉ là yêu cầu về công nghệ mà còn là nền tảng để nâng cao chất lượng quản trị quốc gia trong lĩnh vực giáo dục. Khi dữ liệu được quản lý thống nhất, bảo đảm an toàn và khai thác hiệu quả, các cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục sẽ có thêm cơ sở khoa học để hoạch định chính sách, dự báo xu hướng phát triển và nâng cao chất lượng đào tạo trong kỷ nguyên số.
