Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 có nhiều thay đổi đáng chú ý. Ngoài những thay đổi về phương thức xét tuyển, các chính sách hỗ trợ người học như mở rộng diện miễn học phí và cấp học bổng cho các ngành nghề trọng điểm đang thu hút sự quan tâm của thí sinh và xã hội. Nhiều ngành hiện đã được miễn hoàn toàn học phí, đồng thời Nhà nước còn hỗ trợ chi phí sinh hoạt trong suốt quá trình học tập. Đáng chú ý, các chính sách mới dự kiến tiếp tục mở rộng sang nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược từ năm 2026, với mức học bổng đủ để trang trải sinh hoạt cho người học.
Một số ngành được miễn học phí
Hiện nay, một số nhóm ngành đã được hưởng chính sách miễn 100% học phí theo quy định của Nhà nước. Có thể kể đến như khối ngành sư phạm - nơi sinh viên không chỉ được miễn học phí mà còn được hỗ trợ sinh hoạt phí khoảng 3,63 triệu đồng/tháng trong thời gian học tập. Bên cạnh đó, trong lĩnh vực y tế, một số ngành đặc thù như truyền nhiễm và hồi sức cấp cứu cũng được hỗ trợ toàn bộ học phí và chi phí sinh hoạt, nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực trong những lĩnh vực có tính chất đặc biệt và áp lực cao.
Không chỉ dừng lại ở giáo dục và y tế, hệ thống đào tạo trong lực lượng công an và quân đội cũng bảo đảm toàn bộ chi phí đào tạo cho người học. Đây là những mô hình đã được triển khai từ lâu, gắn đào tạo với nhu cầu sử dụng nhân lực của Nhà nước.
Định hướng chính sách còn đặt mục tiêu miễn học phí và cấp học bổng cho 100% nghiên cứu sinh tại một số đại học trọng điểm trong giai đoạn tới, gắn với yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Như vậy, có thể thấy Nhà nước đang từng bước mở rộng phạm vi miễn học phí từ một số ngành truyền thống sang các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược dài hạn.
Hình thành hệ sinh thái học bổng quốc gia
Điểm mới đáng chú ý trong chính sách giáo dục sắp tới là việc xây dựng chương trình học bổng dành cho các ngành STEM. Theo Dự thảo Nghị định quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược học bổng STEM, có khoảng 15 nhóm ngành thuộc khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ chiến lược sẽ được hưởng chính sách này. Danh mục dự kiến bao gồm các lĩnh vực như toán học, khoa học vật chất, công nghệ thông tin, kỹ thuật điện - điện tử, cơ khí, vật liệu, xây dựng… Đây đều là những ngành đóng vai trò nền tảng trong phát triển kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Mức học bổng được thiết kế theo hướng đủ mạnh để tạo động lực. Ở bậc đại học, người học có thể nhận khoảng 3,7-5,5 triệu đồng/tháng; ở bậc sau đại học, mức hỗ trợ có thể lên tới 8,4 triệu đồng/tháng.
Không chỉ hỗ trợ tài chính, chính sách còn đặt ra tiêu chí rõ ràng về năng lực, thành tích và kết quả học tập nhằm đảm bảo tính cạnh tranh và hiệu quả. Những học sinh có thành tích cao trong các kỳ thi quốc gia, quốc tế hoặc đạt điểm đầu vào cao sẽ có cơ hội tiếp cận học bổng.
Song song với các chính sách cụ thể theo ngành, việc xây dựng Quỹ học bổng quốc gia đang được đề xuất như một bước tiến quan trọng trong quản lý và phát triển nguồn nhân lực. Theo Dự thảo, quỹ này sẽ triển khai nhiều chương trình như học bổng tài năng, học bổng du học, học bổng cho lĩnh vực ưu tiên, học bổng thu hút nhân tài quốc tế… với mục tiêu phát hiện, bồi dưỡng và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đáng chú ý, việc xét cấp học bổng sẽ dựa trên nhiều tiêu chí như kết quả học tập, năng lực nghiên cứu, thành tích sáng tạo và tiềm năng phát triển. Đồng thời, một số chương trình còn gắn với cam kết phục vụ trong các lĩnh vực ưu tiên hoặc vùng khó khăn, nhằm đảm bảo hiệu quả đầu tư của Nhà nước, gắn đào tạo với nhu cầu phát triển.
Việc miễn học phí và cấp học bổng cho các ngành trọng điểm là chủ trương cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần nhìn nhận một cách toàn diện hơn. Thứ nhất, chính sách tài chính chỉ là một phần trong bài toán thu hút nhân tài. Thực tế cho thấy, nhiều ngành dù được miễn học phí nhưng vẫn khó tuyển sinh nếu điều kiện làm việc, thu nhập và cơ hội phát triển sau khi tốt nghiệp chưa đủ hấp dẫn. Ngành sư phạm là một ví dụ điển hình: dù được hỗ trợ học phí và sinh hoạt phí, nhưng vẫn có thời điểm thiếu sức hút.
Thứ hai, cần đảm bảo tính ổn định và dài hạn của chính sách. Việc lựa chọn ngành học là quyết định quan trọng, mang tính lâu dài đối với người học. Do đó, các chính sách học bổng, miễn học phí cần có lộ trình rõ ràng, tránh thay đổi đột ngột gây ảnh hưởng đến tâm lý và kế hoạch của thí sinh.
Thứ ba, cần gắn chính sách đào tạo với nhu cầu sử dụng nhân lực. Việc cấp học bổng, miễn học phí sẽ hiệu quả hơn nếu đi kèm với cơ chế tuyển dụng, sử dụng và đãi ngộ sau đào tạo. Điều này không chỉ giúp “thu hút” mà còn “giữ chân” nhân tài trong các lĩnh vực ưu tiên.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển khoa học - công nghệ và cạnh tranh nguồn nhân lực toàn cầu, việc miễn học phí và cấp học bổng cho các ngành trọng điểm là cách đầu tư cho năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong dài hạn. Miễn học phí và học bổng không chỉ là hỗ trợ tài chính, mà sẽ trở thành động lực thực sự để thu hút và phát triển nhân tài - yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của đất nước.
