Thực trạng và yêu cầu về năng lực ngoại ngữ của giáo viên
Yêu cầu đổi mới giáo dục và hội nhập quốc tế buộc giáo viên phải nâng cao trình độ ngoại ngữ để vận dụng trong giao tiếp, thuyết trình hay thiết kế các hoạt động học tập đa phương tiện. Điều này đặc biệt quan trọng khi dạy học đang dịch chuyển theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất người học, yêu cầu giáo viên phải sử dụng ngoại ngữ linh hoạt trong giảng dạy các môn khác nhau.
Triển khai thực hiện Quyết định số 3454/QĐ-BGDĐT ngày 17/12/2025 về thực hiện Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045", Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Kế hoạch tổ chức khảo sát năng lực tiếng Anh, xác định nhu cầu bồi dưỡng đối với đội ngũ nhà giáo dạy tiếng Anh, tổ chức các hoạt động giáo dục và dạy các môn học, chuyên ngành khác bằng tiếng Anh. Mục đích khảo sát nhằm nắm bắt thực trạng năng lực tiếng Anh của đội ngũ nhà giáo nói chung và nhà giáo dạy tiếng Anh, dạy các môn học khác bằng tiếng Anh nói riêng. Bên cạnh đó, xác định nhu cầu bồi dưỡng nâng cao năng lực đối với nhà giáo dạy tiếng Anh, tổ chức hoạt động giáo dục và dạy các môn học khác bằng tiếng Anh.
Việc lựa chọn phương án và tổ chức khảo sát bảo đảm khoa học, chất lượng, hiệu quả, linh hoạt, phù hợp với tình hình thực tiễn. Các đơn vị tham gia khảo sát phải đáp ứng các yêu cầu cụ thể như: Đang hoạt động theo quy định của pháp luật tại Việt Nam; Có phương án tổ chức thi online bảo đảm an ninh, an toàn, khách quan, tin cậy, công bằng với mọi đối tượng tham gia khảo sát, bảo đảm đồng thời ít nhất 1000 người cùng tham gia dự thi.
Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu phải có ngân hàng câu hỏi thi chuẩn hóa đủ lớn với 4 kỹ năng (nghe, nói, đọc, viết) bảo đảm không bị lặp lại đề trong 12 tháng. Thời gian làm bài cho 4 kỹ năng không quá 1 buổi (1/2 ngày) và đặc biệt không thu phí khảo sát theo kế hoạch của Bộ.
Các đơn vị tham gia khảo sát cũng phải cam kết bảo mật tất cả các thông tin liên quan đến người được khảo sát, công tác và kết quả khảo sát. Không sử dụng kết quả cho bất cứ mục đích nào của đơn vị khảo sát. Theo kế hoạch, trong tháng 2/2026, Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục chủ trì, phối hợp cùng Cục Quản lý chất lượng và các đơn vị liên quan lựa chọn các đơn vị tham gia khảo sát và tổ chức hiệu chuẩn bộ công cụ khảo sát. Đến tháng 4/2026, các cuộc khảo sát sẽ được tổ chức trên diện rộng. Tháng 5/2026, Cục Quản lý chất lượng cùng các đơn vị liên quan sẽ phân tích kết quả khảo sát, quy đổi thành bậc năng lực. Báo cáo khảo sát sẽ được xây dựng vào tháng 6/2026.
Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các địa phương, cơ sở giáo dục phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ, các đơn vị tham gia khảo sát tổ chức nghiêm túc theo kế hoạch đề ra.
Chính sách và bối cảnh quốc tế trong đào tạo giáo viên ngoại ngữ
Ngành Giáo dục đã và đang triển khai một số chính sách nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ, trong đó có việc chuẩn hoá chương trình, cải tiến phương pháp giảng dạy, đồng thời đẩy mạnh các chương trình đào tạo và bồi dưỡng giáo viên ngoại ngữ theo tiêu chuẩn quốc tế. Quyết định phê duyệt Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học” đặt ra mục tiêu đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi trong giảng dạy, học tập và giao tiếp trong môi trường học đường, xuyên suốt từ bậc giáo dục phổ thông đến đại học. Để thực hiện mục tiêu này, yêu cầu đội ngũ giáo viên phải được trang bị kỹ năng ngoại ngữ cao hơn, linh hoạt hơn và có khả năng sử dụng tiếng Anh thành thạo trong dạy học.
Bên cạnh đó, các chính sách khác của ngành Giáo dục cũng nhằm mục tiêu nâng cao năng lực ngoại ngữ cho giáo viên, coi đây là điều kiện để tham gia đánh giá, xếp hạng giáo dục quốc tế cũng như hoàn thiện hệ thống giáo dục hướng tới các chuẩn mực quốc tế. Trên thế giới, các hệ thống giáo dục phát triển không chỉ yêu cầu giáo viên đạt chứng chỉ ngoại ngữ chuẩn quốc tế mà còn có lộ trình bồi dưỡng liên tục, trao đổi, khảo sát năng lực định kỳ để duy trì và nâng cao chất lượng. Các mô hình này thường kết hợp đánh giá chính thức và hỗ trợ chuyên môn như học tập dựa trên công nghệ, đào tạo, hướng dẫn và mở các lớp học ngoại ngữ chuyên sâu. Những mô hình này đã chứng minh hiệu quả trong nâng cao năng lực sư phạm và ngoại ngữ cho đội ngũ giáo viên, tạo điều kiện tốt hơn cho giáo viên đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
Song trên thực tế đây là một thách thức mang tính hệ thống và đa chiều. Sự chênh lệch về điều kiện kinh tế - xã hội giữa các vùng miền, đặc biệt ở khu vực khó khăn, khiến nhiều giáo viên ít có cơ hội tiếp cận các chương trình bồi dưỡng ngoại ngữ bài bản; cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên chuyên sâu còn hạn chế so với yêu cầu đặt ra. Bên cạnh đó, sự khác biệt về đầu vào và phương pháp đào tạo cũng là rào cản lớn, khi không ít giáo viên chưa được chuẩn bị nền tảng ngoại ngữ vững chắc ngay từ quá trình đào tạo ban đầu, dẫn đến hạn chế ở các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết và làm cho việc nâng cao năng lực trở nên khó khăn hơn. Trước những thách thức đó, các giải pháp cần được triển khai đồng bộ: việc xây dựng lộ trình bồi dưỡng dài hạn dựa trên kết quả khảo sát và đặc thù từng nhóm giáo viên, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong đào tạo với các nền tảng học tập trực tuyến và cơ chế phản hồi kịp thời, tăng cường hợp tác quốc tế trong đào tạo đội ngũ giáo viên nòng cốt và cải thiện chính sách đãi ngộ, tạo môi trường học tập nghề nghiệp liên tục, qua đó củng cố động lực và vị thế của nhà giáo trong tiến trình đổi mới và hội nhập.
Khảo sát năng lực tiếng Anh do Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai trong thời gian tới sẽ là cơ sở dữ liệu quan trọng giúp hoạch định chính sách đào tạo, chuẩn hoá năng lực sư phạm và ngoại ngữ, góp phần đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong hệ thống giáo dục quốc dân.
