Nguyên tắc lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu sử dụng trong cơ sở giáo dục mầm non
Dự thảo Thông tư nêu rõ nguyên tắc lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu sử dụng trong cơ sở giáo dục mầm non:
Tài liệu được biên soạn theo quy định; tài liệu sử dụng trong cơ sở giáo dục mầm non dành cho cán bộ quản lý, giáo viên mầm non, nhân sự hỗ trợ giáo dục trong danh mục tài liệu được cấp có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt; đối với học liệu là xuất bản phẩm dành cho trẻ em lựa chọn theo quy định về đồ chơi, học liệu sử dụng trong cơ sở giáo dục mầm non.
Đồ chơi có trong danh mục thiết bị dạy học do Bộ GDĐT ban hành thực hiện theo quy định hiện hành; đồ chơi không có trong danh mục thiết bị dạy học do Bộ GDĐT ban hành và học liệu bảo đảm các yêu cầu lựa chọn đồ chơi, học liệu sử dụng trong cơ sở giáo dục mầm non.
Tài liệu, đồ chơi, học liệu được lựa chọn trên cơ sở thực tiễn việc thực hiện Chương trình giáo dục mầm non; phát triển chương trình giáo dục nhà trường; kế hoạch nhiệm vụ năm học; nguồn lực của địa phương, nguồn lực của cơ sở giáo dục mầm non và cha mẹ trẻ em.
Bảo đảm khả thi, công khai, minh bạch, đúng quy định pháp luật, thiết thực nâng cao chất lượng hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo đảm an toàn và giáo dục trẻ em.
Có thể thấy, dự thảo Thông tư đã tiếp cận vấn đề lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu theo hướng vừa chuẩn hóa, vừa linh hoạt, thay vì áp đặt một khuôn mẫu cứng nhắc. Việc yêu cầu tài liệu phải được thẩm định, phê duyệt và đồ chơi phải tuân thủ danh mục hoặc đáp ứng tiêu chuẩn tương đương là bước đi cần thiết để kiểm soát chất lượng, hạn chế tình trạng sử dụng sản phẩm trôi nổi, thiếu kiểm chứng trong môi trường mầm non.
Điểm đáng chú ý là dự thảo không tách rời tiêu chí lựa chọn khỏi thực tiễn triển khai. Khi gắn việc lựa chọn với chương trình giáo dục nhà trường, kế hoạch năm học và điều kiện nguồn lực địa phương, quy định này tạo dư địa để các cơ sở giáo dục chủ động, tránh tình trạng “đồng phục hóa” nhưng thiếu phù hợp. Đồng thời, việc tính đến sự tham gia, đóng góp nguồn lực từ cha mẹ trẻ em cũng phản ánh xu hướng xã hội hóa giáo dục, song đòi hỏi phải đi kèm cơ chế minh bạch để tránh lạm dụng.
Yêu cầu lựa chọn đồ chơi, học liệu sử dụng trong cơ sở giáo dục mầm non
Bảo đảm an toàn: Các quy định hiện hành về chất lượng sản phẩm hàng hóa, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn đồ chơi trẻ em và tiêu chuẩn kỹ thuật về đồ chơi của Bộ Giáo dục và Đào tạo đối với giáo dục mầm non; ghi rõ thông tin về bản quyền; nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm; có giấy chứng nhận hợp quy còn hiệu lực, gắn dấu hợp quy theo quy định.
Học liệu là xuất bản phẩm tuân theo các quy định của Luật xuất bản; học liệu điện tử cho trẻ cần quy định về độ tuổi và thời gian sử dụng.
Bảo đảm thẩm mỹ: Màu sắc hài hòa, hấp dẫn, phù hợp với nhận thức thẩm mỹ của trẻ em; đối với học liệu điện tử, đồ chơi có phát ra âm thanh cần rõ ràng, cường độ âm thanh phù hợp với trẻ em; gần gũi, phù hợp với văn hóa vùng miền, hấp dẫn, kích thích hứng thú của trẻ em; phù hợp với sức khỏe thể chất, dễ dàng tiếp cận sử dụng đối với tất cả trẻ em.
Bảo đảm tính giáo dục: Phù hợp với yêu cầu thực hiện Chương trình giáo dục mầm non, bảo đảm sự phát triển toàn diện trẻ em; phù hợp với độ tuổi, thân thiện, gần gũi, dễ tiếp cận sử dụng với tất cả trẻ em ở nhiều tình huống, hoạt động khác nhau; có đồ chơi và học liệu đặc thù cho trẻ khuyết tật học hòa nhập.
Phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế; giữ gìn bản sắc văn hóa; không chứa nội dung bạo lực, kỳ thị, tôn giáo, sắc tộc, giới tính; phục vụ đổi mới phương pháp, tăng cường tính tự khám phá của trẻ em để phát triển toàn diện.
Trong bối cảnh đổi mới giáo dục mầm non theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, việc lựa chọn đồ chơi và học liệu không còn dừng ở tiêu chí “có gì dùng nấy” mà đòi hỏi một hệ tiêu chuẩn chặt chẽ, toàn diện và phù hợp với thực tiễn. Đây không chỉ là công cụ hỗ trợ dạy học, mà còn là “môi trường giáo dục thứ hai” góp phần hình thành nhận thức, cảm xúc và kỹ năng cho trẻ ngay từ những năm đầu đời. Vì vậy, các yêu cầu đối với đồ chơi và học liệu cần được đặt ra một cách rõ ràng, từ bảo đảm an toàn, tính pháp lý, đến giá trị thẩm mỹ, tính giáo dục và sự phù hợp với bối cảnh hội nhập, nhằm tạo nền tảng phát triển toàn diện cho trẻ em trong cơ sở giáo dục mầm non.
Quy trình lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu sử dụng trong cơ sở giáo dục mầm non
Theo dự thảo, cơ sở giáo dục mầm non căn cứ vào yêu cầu, nguyên tắc lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu; kế hoạch thực hiện năm học; thực tiễn các hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em, tiến hành rà soát những tài liệu, đồ chơi, học liệu hiện có, lấy ý kiến đề xuất của giáo viên, cán bộ quản lý, nhân sự hỗ trợ giáo dục lập danh mục đề xuất tài liệu, đồ chơi, học liệu.
Danh mục tài liệu, đồ chơi, học liệu được đề xuất có chữ ký của tổ/nhóm trưởng chuyên môn và đại diện giáo viên các nhóm/lớp, nhân sự hỗ trợ giáo dục. Trên cơ sở danh mục tài liệu đồ chơi, học liệu giáo viên và cán bộ quản lý, nhân sự hỗ trợ giáo dục đề xuất, người đứng đầu cơ sở giáo dục mầm non tổ chức Hội đồng lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu.
Hội đồng lựa chọn tài liệu đồ chơi, học liệu tổ chức họp, thảo luận đánh giá sự phù hợp của đề xuất và sự phù hợp của những tài liệu, đồ chơi, học liệu được lựa chọn. Danh mục tài liệu, đồ chơi, học liệu phải được ít nhất ¾ (ba phần tư) thành viên Hội đồng lựa chọn tài liệu đồ chơi, học liệu tán thành lựa chọn. Biên bản họp phải có chữ ký của tất cả các thành viên Hội đồng lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu dự họp.
Trên cơ sở đề xuất của Hội đồng lựa chọn tài liệu, đồ chơi, học liệu người đứng đầu cơ sở giáo dục mầm non phê duyệt danh mục tài liệu đồ chơi, học liệu sử dụng trong cơ sở giáo dục mầm non; lập kế hoạch trang bị, đề xuất với cơ quan quản lý cấp trên hoặc vận động trang bị bằng hình thức xã hội hoá.
