Mở rộng vai trò phối hợp giữa gia đình và nhà trường
Dự thảo xác định Ban đại diện cha mẹ học sinh là cầu nối giữa gia đình với cơ sở giáo dục, qua đó mở rộng và cụ thể hóa các nội dung phối hợp nhằm hỗ trợ quá trình học tập, rèn luyện và phát triển toàn diện của người học.
Theo đó, gia đình và cơ sở giáo dục phối hợp trong tư vấn tâm lý, hướng nghiệp, phân luồng; phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại trẻ em; giáo dục kỹ năng sống, văn hóa học đường; hỗ trợ học sinh tham gia môi trường số an toàn, hình thành năng lực số, kỹ năng số và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Hai bên cũng phối hợp xử lý các vấn đề phát sinh liên quan đến người học.
Một điểm mới là dự thảo bổ sung các phương thức phối hợp trên môi trường số như sổ liên lạc điện tử, cổng thông tin, ứng dụng, nhóm trao đổi và các nền tảng trực tuyến. Tuy nhiên, việc sử dụng các phương thức này phải bảo đảm an toàn thông tin, quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân; không được thu thập, cung cấp, sử dụng hoặc công khai trái phép thông tin của học sinh, cha mẹ học sinh, nhà giáo và nhân sự hỗ trợ giáo dục.
Đáng chú ý, các nhóm trao đổi và nền tảng số không được sử dụng để gây áp lực đóng góp, công khai việc đóng hoặc không đóng góp, phân biệt đối xử hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của các thành viên.
Dự thảo đồng thời bổ sung cơ chế để cha mẹ học sinh phản ánh, kiến nghị, giám sát và tham gia đối thoại với cơ sở giáo dục. Người đứng đầu cơ sở giáo dục có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý phản ánh, tổ chức đối thoại và công khai thông tin theo quy định.
Việc mở rộng vai trò của Ban đại diện cha mẹ học sinh theo hướng phối hợp giáo dục thay vì tập trung vào vận động nguồn lực là thay đổi đáng chú ý. Trong bối cảnh nhà trường ngày càng phải phối hợp với gia đình để giải quyết những vấn đề mới như sức khỏe tâm lý, an toàn số, bạo lực học đường hay định hướng nghề nghiệp, Ban đại diện cha mẹ học sinh có thể trở thành một kênh kết nối hiệu quả. Tuy nhiên, vai trò này chỉ phát huy khi ranh giới giữa phối hợp, giám sát và can thiệp vào hoạt động chuyên môn của nhà trường được xác định rõ.
Bên cạnh đó, nội dung đáng chú ý của dự thảo là quy định cụ thể hơn về vị trí và giới hạn hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Theo dự thảo, Ban đại diện là tổ chức đại diện cho cha mẹ học sinh nhưng không phải bộ phận thuộc cơ cấu tổ chức của cơ sở giáo dục; không có tư cách pháp nhân, con dấu hoặc tài khoản riêng. Ban đại diện chỉ thực hiện các nhiệm vụ trong phạm vi được Điều lệ quy định.
Ban đại diện không được can thiệp vào hoạt động quản trị, quản lý, tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá; không được tự đặt ra các khoản thu hoặc ép buộc cha mẹ học sinh đóng góp; không được tiếp nhận, sử dụng các khoản hỗ trợ trái quy định; không được lợi dụng danh nghĩa Ban đại diện để vụ lợi.
Bên cạnh đó, dự thảo nghiêm cấm việc thu thập, sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân và thành lập thêm các tổ chức đại diện cha mẹ học sinh ngoài quy định.
Mỗi cơ sở giáo dục chỉ thành lập một Ban đại diện cha mẹ học sinh cấp cơ sở giáo dục. Với cơ sở có nhiều cấp học hoặc được tổ chức tại nhiều địa điểm, cơ cấu Ban đại diện phải bảo đảm có đại diện cha mẹ học sinh của các cấp học, phù hợp với cơ cấu tổ chức và điều kiện hoạt động của nhà trường.
Quy định này nhằm tránh tình trạng phát sinh quá nhiều đầu mối đại diện, dẫn đến chồng chéo trong hoạt động hoặc tạo thêm áp lực đối với cha mẹ học sinh.
Đặt rõ giới hạn hoạt động, minh bạch các khoản hỗ trợ
Dự thảo dành nhiều quy định để xác định rõ bản chất của khoản hỗ trợ dành cho hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh.
Theo đó, khoản hỗ trợ do từng cha mẹ học sinh tự nguyện quyết định, không phải khoản thu của cơ sở giáo dục và không làm phát sinh nghĩa vụ đóng góp. Ban đại diện không được tự đặt ra khoản thu, mức thu hoặc mức đóng góp; không được ép buộc, gây áp lực hay phân biệt đối xử giữa người hỗ trợ và người không hỗ trợ.
Đáng chú ý, ngay cả khi đa số thành viên Ban đại diện thống nhất một khoản đóng góp, quyết định đó cũng không làm phát sinh nghĩa vụ đối với từng cha mẹ học sinh. Việc không hỗ trợ không được ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của học sinh và cha mẹ học sinh.
Cơ sở giáo dục cũng không được giao Ban đại diện cha mẹ học sinh thu hộ các khoản thuộc trách nhiệm thu của nhà trường.
Dự thảo đồng thời giới hạn rõ mục đích sử dụng khoản hỗ trợ. Nguồn kinh phí này không được sử dụng để thay thế trách nhiệm của Nhà nước hoặc cơ sở giáo dục; không được dùng cho đầu tư, mua sắm, sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất hoặc các hoạt động quản trị, quản lý, điều hành và chuyên môn của cơ sở giáo dục.
Việc tiếp nhận, quản lý và sử dụng khoản hỗ trợ phải đúng mục đích, công khai, có hồ sơ, chứng từ và bảo đảm trách nhiệm giải trình. Khi kết thúc nhiệm kỳ hoặc khi cơ sở giáo dục được tổ chức lại, hồ sơ và số tiền còn lại phải được bàn giao theo quy định.
Điểm cốt lõi của dự thảo không nằm ở việc hạn chế sự tham gia của phụ huynh, mà là đưa sự tham gia đó về đúng vai trò và đúng giới hạn. Khi khoản hỗ trợ được xác định rõ là tự nguyện, không được ép buộc và phải công khai, nguy cơ biến sự đóng góp thành một nghĩa vụ “mặc định” sẽ được hạn chế. Đây cũng là cơ sở để xây dựng quan hệ gia đình – nhà trường dựa trên sự đồng hành và trách nhiệm, thay vì tâm lý đóng góp để đáp ứng yêu cầu của tập thể.
So với các quy định trước đây, dự thảo Điều lệ mới cho thấy định hướng quản lý rõ hơn đối với hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, từ phạm vi nhiệm vụ, phương thức phối hợp đến quản lý và sử dụng các khoản hỗ trợ.
Việc tăng cường công khai, trách nhiệm giải trình và bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng phù hợp với yêu cầu quản trị nhà trường trong môi trường số. Quan trọng hơn, khi ranh giới trách nhiệm giữa Nhà nước, cơ sở giáo dục và gia đình được xác định rõ, sự tham gia của phụ huynh sẽ có điều kiện chuyển từ hỗ trợ mang tính phong trào sang đồng hành thực chất với quá trình giáo dục.
Nếu được hoàn thiện và ban hành, các quy định mới không chỉ góp phần hạn chế lạm thu mà còn tạo cơ sở để Ban đại diện cha mẹ học sinh thực hiện đúng vai trò là cầu nối giữa gia đình và nhà trường, cùng hướng tới mục tiêu cuối cùng là bảo đảm quyền lợi và sự phát triển của người học.
