Theo kế hoạch, từ tháng 6/2027, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông sẽ bắt đầu tổ chức trên máy tính tại các điểm đủ điều kiện hạ tầng. Phương án này sẽ đánh dấu quá trình số hoá một kỳ thi quốc gia với quy mô thí sinh lớn.
Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông luôn được xem là một trong những sự kiện lớn của ngành Giáo dục. Mỗi mùa thi cần huy động một lượng nhân lực lớn, cùng với đó là quy trình vận chuyển đề thi, bảo mật, coi thi, chấm thi với quy mô trên toàn quốc. Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện đang xây dựng đề án tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trên máy tính, dự kiến thí điểm từ năm 2027 tại các địa phương đủ điều kiện.
Theo lộ trình được công bố, khoảng 100.000 thí sinh sẽ tham gia các đợt thử nghiệm trong giai đoạn 2026 nhằm kiểm tra hệ thống phần mềm, ngân hàng câu hỏi, quy trình tổ chức và năng lực vận hành thực tế. Như vậy, ngành Giáo dục đang bước vào giai đoạn “thử nghiệm” trước khi tiến hành một cuộc thay đổi có tính nền tảng.
Trong nhiều năm, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông chủ yếu được tổ chức theo mô hình truyền thống: đề giấy, thi đồng loạt, thời gian cố định, chấm thi tập trung. Mô hình này giúp bảo đảm tính thống nhất nhưng cũng bộc lộ nhiều hạn chế như áp lực vận chuyển đề thi, nguy cơ lộ lọt, chi phí tổ chức lớn và thời gian xử lý kéo dài. Khi chuyển sang thi trên máy tính, nhiều quy trình có thể được tự động hóa: phát đề, thu bài, chấm điểm, lưu trữ dữ liệu, phân tích phổ điểm. Điều đó không chỉ giúp giảm áp lực vận hành mà còn mở ra khả năng tổ chức các kỳ thi linh hoạt hơn trong tương lai. Đặc biệt, hình thức thi trên máy tính cho phép xây dựng ngân hàng đề thi lớn, chuẩn hóa và có khả năng tạo nhiều mã đề khác nhau theo cùng mức độ khó. Đây là điều rất quan trọng để nâng cao tính công bằng và giảm nguy cơ học tủ, luyện đề theo kiểu ghi nhớ máy móc.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ số đang làm thay đổi giáo dục toàn cầu, việc duy trì một kỳ thi hoàn toàn trên giấy trong thời gian dài cũng trở nên khó phù hợp. Nhiều quốc gia đã chuyển dần các kỳ thi chuẩn hóa sang môi trường số. Các bài thi quốc tế như IELTS Computer-Based, SAT Digital hay nhiều kỳ đánh giá năng lực hiện nay đều vận hành trên nền tảng máy tính. Việt Nam thực tế cũng đã có kinh nghiệm với các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy hay kỳ thi V-SAT của các trường đại học.
Tuy nhiên, khi triển khai trên diện rộng, không phải địa phương nào cũng có đủ phòng máy, đường truyền internet ổn định, nguồn điện bảo đảm và đội ngũ kỹ thuật để vận hành kỳ thi quy mô lớn. Trong khi đó, chênh lệch điều kiện giữa thành thị và vùng sâu vùng xa hiện vẫn còn khá lớn. Vì vậy, Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến giai đoạn đầu sẽ triển khai song song: nơi đủ điều kiện thi trên máy tính, nơi chưa đáp ứng vẫn thi trên giấy.
Một đề thi trên giấy và một bài thi trên máy tính có thể tạo ra trải nghiệm làm bài khác nhau. Tốc độ đọc, thao tác, tâm lý phòng thi hay kỹ năng sử dụng máy tính đều có thể ảnh hưởng kết quả. Nếu không có cơ chế chuẩn hóa tốt, nguy cơ tạo ra chênh lệch vô hình giữa các nhóm thí sinh là điều có thể xảy ra.
Bên cạnh đó, năng lực số của học sinh cũng chưa đồng đều. Học sinh ở đô thị thường tiếp xúc với máy tính từ sớm, quen thao tác trực tuyến, làm bài trên phần mềm. Trong khi đó, nhiều học sinh vùng khó khăn vẫn học trong điều kiện thiếu thiết bị công nghệ. Khi thi trên máy tính, khoảng cách này có thể trở thành một dạng “bất bình đẳng kỹ thuật số”. Đây là những yếu tố cần tính đến trước khi áp dụng chính thức.
Điều quan trọng nhất vẫn là sự chuẩn bị đồng bộ: từ hạ tầng, phần mềm, ngân hàng câu hỏi, tập huấn giáo viên, hỗ trợ học sinh đến cơ chế giám sát độc lập và phương án xử lý sự cố. Vì vậy, việc triển khai thận trọng theo từng giai đoạn, thử nghiệm nhiều lần, đánh giá tác động kỹ lưỡng là điều cần thiết.
