Đầu tư cơ sở vật chất đáp ứng nhu cầu thực tiễn
Mỗi mùa tuyển sinh đầu cấp ở các đô thị lớn, đặc biệt là Hà Nội, luôn là “điểm nóng” với áp lực cạnh tranh gay gắt. Học sinh phải bước vào kỳ thi với xác suất đỗ trường công lập không cao, khiến tâm lý xã hội căng thẳng kéo dài. Theo thống kê của ngành Giáo dục, năm học 2026-2027, toàn thành phố Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh xét tốt nghiệp trung học cơ sở. Trong số này, khoảng 88.000 học sinh được tuyển vào các trường trung học phổ thông công lập; số còn lại tiếp tục học tại các trường tư thục, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên hoặc các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Thông tin từ Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, năm học 2026-2027, thành phố sẽ có thêm 6 trường trung học phổ thông mới đi vào hoạt động. Hiện Sở chưa công bố chỉ tiêu tuyển sinh của các trường này, song ước tính sẽ cung cấp thêm khoảng 3.000 chỗ học mới cho học sinh, góp phần giảm áp lực tuyển sinh lớp 10 của Thủ đô.
Cụ thể, khối công lập có 4 trường trung học phổ thông mới, bao gồm: Trung học phổ thông Hoàng Quán Chi (phường Yên Hòa), Trung học phổ thông Vĩnh Hưng (phường Vĩnh Hưng), Trung học phổ thông Việt Hùng (xã Đông Anh) và Trung học phổ thông Xuân Khanh (phường Sơn Tây). Trong số đó, Trường Trung học phổ thông Xuân Khanh được xây dựng thêm cơ sở tại vị trí mới, tăng quy mô tuyển sinh so với trước.
Bên cạnh đó, hệ thống trường tư thục cũng bổ sung thêm 2 trường mới, dự kiến tuyển sinh năm nay gồm Trung học phổ thông Trần Hưng Đạo (phường Vĩnh Tuy) và Trung học phổ thông Edison (xã An Khánh).
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 trung học phổ thông công lập năm học 2026 - 2027 tại Hà Nội sẽ diễn ra trong hai ngày 30-31/5. Học sinh thi 3 môn gồm: Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ. Đề thi được xây dựng phù hợp với yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cấp trung học cơ sở, chủ yếu nằm trong chương trình lớp 9.
Không chỉ Hà Nội, cơ sở vật chất cũng là bài toán chung của các địa phương. Thành phố Hồ Chí Minh cần tăng thêm 18.962 phòng học để đạt chỉ tiêu 300 phòng học/vạn dân trong độ tuổi đi học. Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm học 2024-2025, cả nước còn thiếu gần 35.000 phòng học ở bậc mầm non và tiểu học, trong đó, hơn 6.400 phòng học vẫn phải nhờ, mượn.
Đầu tư hạ tầng: Không thể “chạy theo” nhu cầu
Những con số thiếu hụt phòng học, quá tải sĩ số hay áp lực thi cử cho thấy một thực tế: đầu tư cơ sở vật chất giáo dục ở nhiều nơi vẫn đang mang tính “chạy theo” nhu cầu. Khi quy mô dân số học sinh tăng nhanh, đặc biệt ở các đô thị lớn và khu vực có tốc độ đô thị hóa cao, hệ thống trường lớp nếu không được quy hoạch kịp thời sẽ rơi vào tình trạng quá tải kéo dài.
Điều này đặt ra yêu cầu phải gắn đầu tư hạ tầng giáo dục với quy hoạch dân cư, quy hoạch đô thị và dự báo biến động dân số trong độ tuổi đi học. Khi trường học được coi là một cấu phần thiết yếu của hạ tầng xã hội, việc phân bổ quỹ đất và nguồn lực sẽ được tính toán ngay từ đầu.
Một vấn đề khác cũng cần được nhìn nhận là chất lượng cơ sở vật chất. Trong bối cảnh triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, yêu cầu về không gian dạy học có sự thay đổi. Giáo dục không còn chỉ diễn ra trong lớp học truyền thống, mà cần các phòng học bộ môn, phòng thí nghiệm, không gian trải nghiệm, sáng tạo.
Tuy nhiên, ở một số địa phương, việc đầu tư vẫn dừng lại ở việc xây thêm phòng học cơ bản, chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học. Sĩ số lớp đông, thiếu phòng chức năng khiến giáo viên khó triển khai các hoạt động học tập tích cực, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục. Bên cạnh đó, hạ tầng công nghệ cũng đang trở thành một phần không thể thiếu. Chuyển đổi số trong giáo dục đòi hỏi hệ thống mạng, thiết bị, phần mềm đồng bộ. Nếu thiếu nền tảng này, các mục tiêu về dạy học trực tuyến, học liệu số hay quản trị thông minh sẽ khó đạt hiệu quả thực chất.
Đầu tư cơ sở vật chất còn liên quan trực tiếp đến công bằng giáo dục. Khi hệ thống trường công lập không đủ đáp ứng nhu cầu, một bộ phận học sinh buộc phải chuyển sang các lựa chọn khác với chi phí cao hơn. Ở các đô thị lớn, điều này có thể dẫn đến sự phân hóa giữa các nhóm học sinh theo điều kiện kinh tế gia đình. Trong khi đó, ở vùng khó khăn, việc thiếu phòng học kiên cố, thiếu trang thiết bị lại làm giảm chất lượng giáo dục, tạo ra khoảng cách phát triển giữa các vùng miền. Do đó, đầu tư hạ tầng giáo dục cần hướng tới mục tiêu bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội học tập trong điều kiện tối thiểu đạt chuẩn, bất kể nơi cư trú hay hoàn cảnh gia đình.
