Vai trò của trường chất lượng cao trong hệ thống giáo dục
Giáo dục chất lượng cao đang trở thành xu hướng được nhiều địa phương quan tâm đầu tư nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của người dân về một môi trường học tập hiện đại, có điều kiện phát triển toàn diện năng lực học sinh. Từ cơ sở vật chất, chương trình giáo dục, đội ngũ giáo viên đến việc tăng cường ngoại ngữ, STEM, chuyển đổi số hay các hoạt động trải nghiệm, mô hình trường chất lượng cao được kỳ vọng trở thành hạt nhân lan tỏa đổi mới trong toàn hệ thống giáo dục phổ thông.
Trong nhiều năm qua, mô hình trường chất lượng cao đã góp phần tạo ra những điểm sáng của giáo dục phổ thông. Nhiều trường được đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất, phòng học thông minh, phòng thí nghiệm, thư viện, không gian sáng tạo, đồng thời triển khai các chương trình giáo dục tăng cường theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.
Đây cũng là môi trường thuận lợi để triển khai những chủ trương lớn của ngành Giáo dục như giáo dục STEM, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số trong dạy học, phát triển ngoại ngữ hay đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Không ít mô hình, phương pháp giảng dạy được triển khai đầu tiên tại các trường chất lượng cao trước khi được nhân rộng ra toàn hệ thống. Có thể nói, các trường chất lượng cao đang giữ vai trò tiên phong của đổi mới giáo dục, nơi kiểm chứng các giải pháp mới về quản trị nhà trường, tổ chức dạy học và phát triển chương trình.
Vì vậy, việc tiếp tục phát triển mô hình trường chất lượng cao là xu hướng phù hợp trong bối cảnh Việt Nam hướng tới xây dựng nền giáo dục hiện đại, hội nhập quốc tế và đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, nếu học phí ở mức quá cao, mô hình này rất dễ tạo ra khoảng cách trong tiếp cận giáo dục giữa các nhóm học sinh. Bởi vậy, xây dựng cơ chế tài chính hợp lý là yêu cầu của chính sách giáo dục. Mục tiêu cuối cùng là để trường chất lượng cao trở thành động lực nâng cao chất lượng chung của hệ thống giáo dục, không hình thành sự phân tầng trong cơ hội học tập.
Hoàn thiện cơ chế học phí để mở rộng cơ hội tiếp cận
Trong bối cảnh chủ trương miễn học phí đối với học sinh phổ thông đang được triển khai, việc điều chỉnh chính sách học phí đối với các trường công lập chất lượng cao là yêu cầu hoàn thiện cơ chế tài chính nhằm bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận môi trường giáo dục chất lượng.
Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội đang lấy ý kiến Dự thảo nghị quyết đề xuất quy định mức học phí đối với các trường phổ thông công lập do trường đại học, cao đẳng, viện nghiên cứu thành lập; đồng thời ban hành mức thu học phí chương trình bổ sung và danh mục, mức thu các dịch vụ theo tiêu chí giáo dục chất lượng cao áp dụng tại các cơ sở giáo dục công lập chất lượng cao trên địa bàn thành phố từ năm học 2026-2027.
Về học phí, Dự thảo quy định mức thu theo hình thức học trực tiếp được thực hiện theo phụ lục kèm theo Nghị quyết. Trường hợp tổ chức dạy học trực tuyến, học phí bằng 75% mức thu của hình thức học trực tiếp và được làm tròn đến đơn vị nghìn đồng. Đối với các cơ sở giáo dục công lập chất lượng cao, dự thảo cũng quy định danh mục các khoản thu và mức thu đối với các dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục theo tiêu chí giáo dục chất lượng cao.
Thực tế cho thấy, nhu cầu phát triển các trường chất lượng cao tại Hà Nội vẫn rất lớn. Trong năm qua, thành phố tiếp tục có thêm nhiều cơ sở giáo dục được các quận, huyện và các đơn vị đề xuất đầu tư, xây dựng theo mô hình trường chất lượng cao. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy các địa phương mong muốn nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân về môi trường học tập hiện đại. Cụ thể, năm học 2026-2027 tới, Hà Nội có thêm 14 trường chất lượng cao. Trước đó, toàn Thành phố có 23 trường chất lượng cao được Uỷ ban nhân dân Thành phố công nhận, gồm 17 trường công lập và 6 trường ngoài công lập.
Mô hình trường chất lượng cao vẫn cần được duy trì những lợi thế như sĩ số lớp học hợp lý, cơ sở vật chất hiện đại, ứng dụng công nghệ, tăng cường ngoại ngữ, STEM, giáo dục trải nghiệm và các chương trình phát triển năng lực.
Để làm được điều đó, nhà trường vẫn cần nguồn lực tài chính ổn định. Vấn đề đặt ra là xây dựng cơ chế chia sẻ chi phí hợp lý giữa Nhà nước và người học, đồng thời có chính sách hỗ trợ đối với các đối tượng khó khăn nhưng có năng lực học tập. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt trong các chủ trương đổi mới giáo dục hiện nay, khi giáo dục được xác định là đầu tư cho phát triển chứ không chỉ là hoạt động cung cấp dịch vụ công.
Chủ trương miễn học phí đối với học sinh phổ thông đang mở ra cơ hội rất lớn để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai. Khi rào cản tài chính được giảm bớt, tỷ lệ học sinh đến trường được kỳ vọng sẽ tiếp tục tăng, đồng thời góp phần giảm chênh lệch trong tiếp cận giáo dục giữa các nhóm dân cư.
Trong bối cảnh đó, chính sách đối với các trường chất lượng cao cũng cần được điều chỉnh theo hướng đồng bộ. Đây là bước đi quan trọng để thực hiện mục tiêu phát triển một nền giáo dục hiện đại, nhân văn và công bằng. Khi chất lượng được nâng cao và cơ hội học tập được mở rộng, mô hình trường chất lượng cao mới thực sự phát huy vai trò là động lực đổi mới, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông và phát triển nguồn nhân lực cho đất nước trong giai đoạn mới.
