Bối cảnh và nhu cầu nâng chuẩn nghề nghiệp giảng viên
Giảng viên đại học là lực lượng giữ vai trò then chốt trong hệ thống giáo dục đại học. Trong bối cảnh đại học Việt Nam chuyển sang tự chủ, hội nhập quốc tế và nâng cao chất lượng đào tạo theo tiêu chuẩn khu vực và thế giới, yêu cầu đặt ra đối với giảng viên không chỉ là trình độ học vấn mà còn bao gồm đạo đức nghề nghiệp, năng lực sư phạm, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng thích ứng và phát triển liên tục.
Luật Nhà giáo 2025 đặt ra quy định về chuẩn nghề nghiệp của đội ngũ nhà giáo, bao gồm giảng viên đại học. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết hơn nhằm thống nhất chuẩn nghề nghiệp trong toàn hệ thống, thay thế các quy định cũ và mở rộng phạm vi áp dụng đến đội ngũ giáo viên, giảng viên ngoài công lập. Điều này cũng phù hợp với tinh thần của các nghị quyết, chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, được Đảng và Nhà nước xác định là một trong những nhiệm vụ chiến lược. Trên cơ sở đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng Thông tư về Chuẩn nghề nghiệp giảng viên đại học, nhằm tái định hình vai trò, vị thế và phát triển nghề nghiệp của đội ngũ giảng viên trong bối cảnh giáo dục đại học Việt Nam chuyển sang tự chủ và hội nhập quốc tế.
Một số điểm mới trong dự thảo Thông tư về chuẩn nghề nghiệp giảng viên
So với Thông tư 40/2020/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định mã số, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp, bổ nhiệm và xếp lương đối với viên chức giảng dạy trong các cơ sở giáo dục đại học công lập, dự thảo mới mở rộng quy định tới tất cả giảng viên trong các cơ sở giáo dục đại học, bao gồm các cơ sở ngoài công lập và các tổ chức, cá nhân liên quan. Việc mở rộng này hướng đến một nền giáo dục đại học thống nhất về chuẩn nghề nghiệp. Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất bỏ chức danh trợ giảng và bỏ cách phân hạng giảng viên I, II, III, chỉ giữ lại ba cấp nghề nghiệp: giảng viên, giảng viên chính và giảng viên cao cấp. Việc này giúp loại bỏ các thủ tục hành chính không cần thiết, tránh tình trạng “chạy theo hạng”, thiếu chú trọng năng lực giảng dạy thực chất.
Cũng theo dự thảo, Chuẩn nghề nghiệp không chỉ yêu cầu về trình độ đào tạo (ví dụ: bằng thạc sĩ trở lên đối với giảng viên đại học) mà còn nhấn mạnh yêu cầu về năng lực chuyên môn, sư phạm, nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng ngoại ngữ và phục vụ cộng đồng. Đây là những năng lực cốt lõi trong giáo dục đại học hiện đại.
Như vậy, Chuẩn nghề nghiệp mới của giảng viên đại học phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi số và đào tạo theo năng lực. Chuẩn nghề nghiệp vừa là công cụ đánh giá, vừa là cơ sở để giảng viên phát triển năng lực nghề nghiệp toàn diện.
Thách thức trong triển khai
Chuẩn nghề nghiệp đóng vai trò là khung pháp lý chính sách để soi chiếu trong thực tiễn. Tuy nhiên, Chuẩn nghề nghiệp cần linh hoạt và phù hợp với đặc thù từng ngành, lĩnh vực đào tạo và từng cơ sở giáo dục, tránh áp đặt một khuôn mẫu đồng nhất cho mọi môi trường. Việc tích hợp đánh giá năng lực sư phạm, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ là điểm đáng chú - nếu được thực hiện nghiêm túc và phù hợp với thực tế.
Ngoài ra, Chuẩn nghề nghiệp cũng cần gắn chặt với chính sách phát triển nghề nghiệp liên tục, bồi dưỡng và tự học của giảng viên. Chỉ khi mỗi giảng viên được nhìn nhận như một học viên suốt đời, chủ động trau dồi kiến thức và kỹ năng trong bối cảnh khoa học - công nghệ phát triển nhanh chóng, giáo dục đại học mới thực sự phát triển bền vững, đóng góp tích cực vào sự phát triển đất nước.
Chuẩn nghề nghiệp giảng viên đại học là một bước tiến quan trọng nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Việc xây dựng một khung chuẩn nghề nghiệp linh hoạt, thống nhất và phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục là cần thiết để tạo động lực phát triển cho đội ngũ giảng viên - những người giữ trọng trách đào tạo thế hệ tương lai.
Đồng thời, quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, các cơ sở giáo dục đại học và chính giảng viên trong việc xây dựng, đánh giá và thực hiện chuẩn nghề nghiệp mới, để chuẩn thật sự trở thành công cụ thiết thực cho phát triển nghề nghiệp bền vững.
Tài liệu tham khảo:
Dự thảo Thông tư quy định chuẩn nghề nghiệp giảng viên giảng dạy trong cơ sở giáo dục đại học. https://thuvienphapluat.vn/chinh-sach-phap-luat-moi/vn/ho-tro-phap-luat/chinh-sach-moi/95893/da-co-du-thao-thong-tu-quy-dinh-chuan-nghe-nghiep-giang-vien-giang-day-trong-co-so-giao-duc-dai-hoc
