Trong nhiều năm qua, phân luồng học sinh sau trung học cơ sở và trung học phổ thông luôn là chủ trương lớn, được nhấn mạnh trong nhiều văn kiện quan trọng của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn vẫn còn khá lớn. Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là thiếu một hành lang pháp lý đủ cụ thể, đủ chi tiết để các địa phương và nhà trường triển khai đồng bộ.
Thông tư 16/2026/TT-BGDĐT được ban hành nhằm cụ thể hoá các quy định của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục năm 2025, đồng thời thể chế hóa các yêu cầu tại Nghị quyết số 71-NQ/TW và Chỉ thị số 29-CT/TW về đẩy mạnh phân luồng học sinh.
(1).jpg)
Chuẩn hóa nội dung hướng nghiệp
Một trong những điểm mới nổi bật của Thông tư 16 là việc xác định rõ 5 nội dung cốt lõi của giáo dục hướng nghiệp.
Thứ nhất, học sinh được cung cấp thông tin đầy đủ về nghề nghiệp và thị trường lao động. Thứ hai, các em được hỗ trợ khám phá bản thân, nhận diện năng lực và sở trường. Thứ ba, phát triển kỹ năng ra quyết định nghề nghiệp - điều mà lâu nay học sinh Việt Nam còn thiếu. Thứ tư, tăng cường trải nghiệm thực tế nghề nghiệp thay vì chỉ học lý thuyết. Và cuối cùng, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hướng nghiệp.
So với trước đây, khi hướng nghiệp chủ yếu diễn ra qua vài buổi tư vấn hoặc lồng ghép sơ sài trong môn học, cách tiếp cận mới này mang tính hệ thống và xuyên suốt hơn. Hướng nghiệp trở thành một cấu phần quan trọng của quá trình giáo dục.
Đặc biệt, việc nhấn mạnh yếu tố chuyển đổi số cho thấy sự bắt nhịp với xu hướng mới. Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh chóng, việc sử dụng các nền tảng số, dữ liệu nghề nghiệp, công cụ đánh giá năng lực sẽ giúp học sinh có cái nhìn thực tế và cập nhật hơn.
Đa dạng hóa hình thức tổ chức, chú trọng vào trải nghiệm
Cách thức triển khai hướng nghiệp được thiết kế linh hoạt, đa dạng hơn. Thông tư quy định rõ việc tích hợp nội dung hướng nghiệp vào các môn học và hoạt động giáo dục chính khóa, đồng thời tổ chức các hoạt động tư vấn chuyên sâu, cả trực tiếp và trực tuyến.
Đáng chú ý, Thông tư đặc biệt nhấn mạnh việc gắn kết nhà trường với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học, doanh nghiệp và tổ chức xã hội. Đây là điểm mới có ý nghĩa thực tiễn rất lớn.
Trong nhiều năm, một trong những hạn chế của giáo dục phổ thông là thiếu sự kết nối với thế giới việc làm. Học sinh gần như thiếu kiến thức về nghề nghiệp, dẫn đến tình trạng chọn ngành theo trào lưu hoặc theo kỳ vọng gia đình. Việc đưa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo vào quá trình hướng nghiệp sẽ giúp học sinh có cơ hội trải nghiệm thực tế, hiểu rõ hơn về yêu cầu nghề nghiệp, từ đó đưa ra lựa chọn chính xác hơn.
Phân luồng trên nguyên tắc tự nguyện, cá nhân hóa
Thông tư 16 đã làm rõ một nguyên tắc quan trọng: Phân luồng không mang tính ép buộc. Theo đó, việc định hướng lộ trình học tập và nghề nghiệp phải dựa trên năng lực, nguyện vọng của học sinh, đồng thời gắn với nhu cầu nhân lực của từng địa phương và khả năng của hệ thống giáo dục. Thay vì xem phân luồng là công cụ để “giảm tải” cho hệ thống giáo dục phổ thông và đại học, cách tiếp cận mới đặt học sinh ở vị trí trung tâm. Mỗi học sinh có một con đường riêng, nhiệm vụ của nhà trường là giúp các em lựa chọn con đường phù hợp nhất.
Thông tư cũng quy định rõ trách nhiệm của nhà trường trong việc cung cấp thông tin đầy đủ về các lựa chọn sau trung học cơ sở và trung học phổ thông. Điều này giúp học sinh và gia đình có cơ sở để ra quyết định, thay vì lựa chọn theo cảm tính hoặc thiếu thông tin như trước.
Bảo đảm điều kiện thực thi
Một điểm mới đáng chú ý khác là Thông tư đặt ra các yêu cầu về điều kiện bảo đảm như đội ngũ, cơ sở vật chất, học liệu và kinh phí. Đây là yếu tố quan trọng để chính sách đi vào thực tế, tránh tình trạng thiếu nguồn lực để triển khai.
Việc yêu cầu bố trí giáo viên được đào tạo, bồi dưỡng về hướng nghiệp là một bước tiến quan trọng. Hướng nghiệp không thể là “việc kiêm nhiệm” mà cần có đội ngũ chuyên môn. Đồng thời, việc phát triển học liệu và ứng dụng công nghệ cũng sẽ giúp nâng cao chất lượng hoạt động này.
Việc ban hành Thông tư 16 không chỉ tác động đến học sinh, mà còn có ý nghĩa rộng hơn đối với toàn bộ hệ thống giáo dục và thị trường lao động, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế giáo dục, tạo khuôn khổ pháp lí đầy đủ giúp các địa phương triển khai công tác hướng nghiệp, phân luồng một cách bài bản, khoa học. Qua đó, không chỉ bảo đảm quyền được định hướng nghề nghiệp của mọi học sinh mà còn góp phần giải quyết bài toán nhân lực, tránh lãng phí nguồn lực của xã hội
Bạn đọc có thể xem chi tiết Thông tư TẠI ĐÂY
