Chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, đặc biệt là IELTS đã từng bước đi sâu vào hệ thống tuyển sinh đại học của Việt Nam. Từ năm 2015, khi Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép chứng chỉ IELTS đạt từ 3.5 (tương đương) thay thế môn thi ngoại ngữ trong xét tốt nghiệp trung học phổ thông, đến nay chứng chỉ này đã trở thành một phần quan trọng trong nhiều đề án tuyển sinh đại học trên cả nước.
IELTS - xu hướng mới trong tuyển sinh đại học
Ban đầu, một số trường đại học tiên phong đưa IELTS vào tuyển sinh với mục tiêu khai thác năng lực ngoại ngữ - yếu tố cần thiết trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chiến lược phát triển nguồn nhân lực toàn cầu. IELTS được xây dựng để đánh giá kỹ năng sử dụng tiếng Anh. Tuy nhiên, khi chứng chỉ này được cộng điểm trực tiếp vào tổng điểm xét tuyển, hoặc được coi là điều kiện xét tuyển đặc biệt, IELTS đã vượt ra ngoài vai trò đánh giá năng lực ngoại ngữ và bước vào vai trò ảnh hưởng quyết định đến cánh cửa đại học.
Một trong những vấn đề nổi bật khi sử dụng chứng chỉ IELTS trong tuyển sinh đại học là chi phí và điều kiện tiếp cận không đồng đều. Lệ phí thi IELTS ở mức cao, chưa kể chi phí ôn luyện kéo dài tại các trung tâm tiếng Anh, tài liệu học tập và môi trường rèn luyện ngoại ngữ. Thực tế này tạo ra lợi thế rõ rệt cho học sinh ở đô thị, trong khi học sinh ở vùng khó khăn gặp nhiều hạn chế hơn. Khi cơ hội tiếp cận không đồng đều, chứng chỉ ngoại ngữ sẽ phản ánh điều kiện kinh tế - giáo dục nhiều hơn là năng lực học tập thuần túy.
Bên cạnh đó, việc áp dụng chứng chỉ IELTS trong tuyển sinh hiện nay còn thiếu sự thống nhất giữa các cơ sở đào tạo. Có trường quy đổi IELTS thành điểm xét tuyển, có trường cộng điểm ưu tiên, có trường chỉ coi đây là điều kiện cần, với mức điểm và cách tính rất khác nhau. Sự đa dạng này phần nào thể hiện quyền tự chủ của các trường đại học, song khi thiếu một khung định hướng chung lại khiến thí sinh và phụ huynh lúng túng trong việc lựa chọn chiến lược học tập và đăng ký xét tuyển. Đồng thời, sự khác biệt giữa các phương thức cũng làm gia tăng cạnh tranh trong tuyển sinh.
Đáng chú ý, trong những năm gần đây, số lượng thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh quốc tế để xét tuyển đại học tăng nhanh. Nhiều trường ghi nhận số hồ sơ có IELTS tăng gấp nhiều lần so với trước, cho thấy chứng chỉ này ngày càng giữ vai trò quan trọng trong “cuộc đua” vào đại học. Tuy nhiên, khi mức độ phụ thuộc vào IELTS ngày càng lớn, những bất cập về điều kiện tiếp cận và cách thức sử dụng chứng chỉ càng bộc lộ rõ, đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận lại bài toán công bằng trong tuyển sinh trong bối cảnh vừa thúc đẩy ngoại ngữ, vừa bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng cho mọi học sinh.
Điều chỉnh để đảm bảo yếu tố công bằng
Trong giai đoạn đầu, IELTS được dùng chủ yếu như một phương tiện bổ trợ, thay thế môn ngoại ngữ xét tốt nghiệp hoặc dùng trong nhiều tiêu chí xét tuyển kết hợp. Tuy nhiên, khi số lượng trường sử dụng IELTS tăng nhanh chóng, chứng chỉ này bắt đầu giữ vai trò lớn hơn trong tuyển sinh. Bức tranh tuyển sinh những năm gần đây bắt đầu lộ rõ những bất cập. Vì vậy, theo Quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025, chứng chỉ ngoại ngữ vẫn được tiếp tục sử dụng để miễn thi trong xét công nhận tốt nghiệp nhưng không được quy đổi thành điểm 10 trong xét công nhận tốt nghiệp như trước đây; công thức tính điểm xét tốt nghiệp không có điểm ngoại ngữ trong trường hợp này.
Cách thức này tiếp tục khuyến khích việc học ngoại ngữ nhưng hướng tới công bằng hơn trong xét đỗ tốt nghiệp. Thống kê từ Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy số thí sinh có các chứng chỉ đủ điều kiện miễn thi ngoại ngữ ngày càng tăng trong các năm gần đây. Năm 2024, tổng số thí sinh đăng ký miễn thi Ngoại ngữ là 66.927 thí sinh, chiếm 6,25% tổng số thí sinh, tăng gần 20.000 so với năm 2023. Hai địa phương có nhiều thí sinh đăng ký nhất là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Vì vậy, theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc không quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ thành điểm 10 nhằm tiếp tục khuyến khích việc học ngoại ngữ nhưng hướng tới công bằng hơn trong xét đỗ tốt nghiệp.
Năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến giảm điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế trong xét tuyển đại học 2026 xuống còn 1-2 điểm thay vì mức tối đa là 3 điểm như trước đây. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, điều chỉnh này nhằm hạn chế chênh lệch cơ hội giữa các nhóm thí sinh.
Không thể phủ nhận năng lực ngoại ngữ đóng vai trò quan trọng trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay. Việc đánh giá năng lực này thông qua các chứng chỉ quốc tế như IELTS giúp nâng cao chuẩn đầu ra và đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động toàn cầu. Trong nhiều ngành học, chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh hoặc yêu cầu sử dụng tiếng Anh ở mức cao là điều bắt buộc. Trong trường hợp này, chứng chỉ ngoại ngữ là công cụ phù hợp để đánh giá năng lực thực sự của thí sinh.
Phản ánh từ thực tiễn những năm gần đây cho thấy, sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ trong tuyển sinh đại học là hướng đi phù hợp với yêu cầu nâng cao năng lực ngoại ngữ và bối cảnh hội nhập quốc tế của giáo dục. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở cách thức sử dụng: Làm thế nào để vừa giữ được giá trị đánh giá năng lực ngoại ngữ, vừa bảo đảm công bằng với tất cả thí sinh? Một khung chính sách tuyển sinh rõ ràng và công bằng, phù hợp với đặc thù ngành đào tạo là cần thiết để đảm bảo chất lượng nguồn nhân lực cho tương lai.
