Những năm gần đây, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng công nghệ và làn sóng đầu tư mới vào lĩnh vực bán dẫn đã mở ra cơ hội lớn cho nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, yếu tố quan trọng chính là nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhận thức rõ điều đó, Nhà nước đã ban hành nhiều chiến lược và chính sách nhằm phát triển hệ sinh thái đào tạo bán dẫn, trong đó đặc biệt chú trọng khâu tuyển sinh và đào tạo nhân lực từ bậc đại học đến sau đại học.
Chính sách mới thúc đẩy tuyển sinh ngành Bán dẫn
Trong chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng lực lượng nhân lực quy mô lớn và có chất lượng cao. Theo chương trình phát triển nguồn nhân lực bán dẫn đến năm 2030, Việt Nam hướng tới đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên phục vụ lĩnh vực này.
Để đạt mục tiêu đó, nhiều chính sách hỗ trợ đang được nghiên cứu và triển khai. Một trong những hướng đi quan trọng là đề xuất miễn, giảm học phí và cấp học bổng cho sinh viên theo học các chuyên ngành liên quan đến bán dẫn trong nước cũng như ở nước ngoài.
Bên cạnh hỗ trợ tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng thúc đẩy mô hình liên kết Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp trong đào tạo nhân lực bán dẫn. Mô hình này cho phép sinh viên vừa học tập, vừa tham gia các dự án nghiên cứu hoặc thực tập tại doanh nghiệp, từ đó rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của ngành công nghiệp.
Các trường đại học cũng nhanh chóng mở rộng quy mô tuyển sinh và xây dựng chương trình đào tạo mới. Nhiều cơ sở đào tạo đã mở ngành hoặc chuyên ngành về công nghệ bán dẫn, thiết kế vi mạch, điện tử - viễn thông gắn với định hướng thiết kế chip. Việc đa dạng hóa phương thức tuyển sinh, từ xét điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông đến xét tuyển thẳng học sinh giỏi quốc gia, quốc tế, cũng nhằm thu hút những học sinh có năng lực tốt vào lĩnh vực công nghệ mũi nhọn này.
Những chính sách đó cho thấy tuyển sinh ngành Bán dẫn đang trở thành một phần trong chiến lược phát triển khoa học - công nghệ của quốc gia.
Nâng cao chuẩn đào tạo, hướng tới nhân lực trình độ cao
Không chỉ chú trọng mở rộng quy mô tuyển sinh, nhiều chính sách mới cũng đặt mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực bán dẫn, đặc biệt ở bậc sau đại học.
Một đề xuất đáng chú ý tại dự thảo chuẩn chương trình đào tạo tiến sĩ lĩnh vực vi mạch bán dẫn là việc chỉ tuyển nghiên cứu sinh ngành Bán dẫn khi đã có đề tài nghiên cứu khoa học cụ thể, nhằm bảo đảm người học thực sự tham gia vào hoạt động nghiên cứu ngay từ đầu. Cách làm này được nhiều cơ sở giáo dục đại học đánh giá cao vì giúp nâng cao chất lượng đào tạo tiến sĩ và tiệm cận với thông lệ quốc tế.
Theo các chuyên gia, nghiên cứu sinh trong lĩnh vực bán dẫn cần được xem như một lực lượng nghiên cứu chuyên nghiệp. Nếu được hỗ trợ đầy đủ về học phí, học bổng và kinh phí nghiên cứu, họ có thể dành toàn bộ thời gian cho học tập và nghiên cứu, từ đó tạo ra các kết quả khoa học có giá trị. Thực tế cho thấy nghiên cứu trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn đòi hỏi chi phí lớn và thời gian dài. Việc thiết kế và thử nghiệm một con chip có thể phải trải qua nhiều lần tối ưu hóa và kiểm thử. Vì vậy, chính sách hỗ trợ tài chính cho nghiên cứu sinh không chỉ giúp người học yên tâm nghiên cứu mà còn góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu của các trường đại học và viện nghiên cứu.
Việc nâng chuẩn tuyển sinh và đào tạo sau đại học cũng là bước đi cần thiết để hình thành đội ngũ chuyên gia đầu ngành. Đây sẽ là lực lượng có khả năng dẫn dắt các chương trình nghiên cứu và phát triển công nghệ lõi trong tương lai.
Đầu tư cho tuyển sinh để tạo nền tảng cho hệ sinh thái bán dẫn
Trong chuỗi giá trị của ngành Bán dẫn, nhân lực là yếu tố quyết định khả năng tham gia sâu vào các khâu có giá trị cao như thiết kế chip, nghiên cứu vật liệu hay phát triển công nghệ mới. Chính vì vậy, nhiều quốc gia đang cạnh tranh mạnh mẽ trong việc thu hút và đào tạo nhân lực bán dẫn. Việt Nam cũng không đứng ngoài xu thế này khi ban hành các chương trình chiến lược nhằm xây dựng hệ sinh thái đào tạo và nghiên cứu bán dẫn.
Trong hệ sinh thái đó, tuyển sinh chính là giải pháp để hình thành nguồn nhân lực. Việc thu hút học sinh giỏi vào các ngành liên quan đến điện tử, vi mạch và bán dẫn sẽ tạo ra lớp kỹ sư và nhà khoa học mới, góp phần nâng cao năng lực khoa học - công nghệ quốc gia.
Bên cạnh đó, sự tham gia của doanh nghiệp công nghệ trong quá trình đào tạo cũng đóng vai trò quan trọng. Khi doanh nghiệp tham gia vào xây dựng chương trình đào tạo, hỗ trợ phòng thí nghiệm hoặc đặt hàng nghiên cứu, sinh viên sẽ có cơ hội tiếp cận công nghệ thực tế ngay từ khi còn trên ghế nhà trường. Mô hình này đã được nhiều quốc gia áp dụng thành công, giúp rút ngắn thời gian đào tạo và tăng khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Với Việt Nam, đây cũng là cách để tận dụng làn sóng đầu tư của các tập đoàn công nghệ lớn đang quan tâm đến ngành bán dẫn.
Tạo “đòn bẩy” cho thế hệ kỹ sư tương lai
Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển dịch sang mô hình dựa trên tri thức và công nghệ, việc đầu tư cho tuyển sinh ngành Bán dẫn không chỉ nhằm giải quyết nhu cầu nhân lực trước mắt, mà còn là chiến lược dài hạn để nâng cao năng lực khoa học - công nghệ của đất nước. Các chính sách hỗ trợ học phí, học bổng, nâng chuẩn tuyển sinh và tăng cường liên kết đào tạo - nghiên cứu vừa mở rộng cơ hội tiếp cận ngành học mới, vừa bảo đảm chất lượng đào tạo và nghiên cứu.
Nếu được triển khai đồng bộ và hiệu quả, những chính sách này có thể tạo ra “đòn bẩy” mạnh mẽ cho thế hệ kỹ sư và nhà khoa học trẻ của Việt Nam. Từ đó, Việt Nam không chỉ đáp ứng nhu cầu nhân lực trong nước, mà còn từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu của ngành công nghiệp bán dẫn.
