Sự phát triển nhanh của các ngành công nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là cơ điện tử, tự động hóa và sản xuất thông minh, đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc thị trường lao động. Doanh nghiệp không còn tìm kiếm lao động phổ thông đơn thuần, mà cần lực lượng kỹ thuật viên có khả năng vận hành dây chuyền tự động, làm chủ thiết bị số và thích ứng với môi trường sản xuất hiện đại.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong tuyển dụng, không phải vì thiếu lao động, mà vì thiếu lao động “đúng kỹ năng”. Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn trở thành điểm nghẽn lớn, khiến chi phí đào tạo lại tăng cao và ảnh hưởng đến năng suất sản xuất. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới giáo dục nghề nghiệp theo hướng gắn với công nghệ và doanh nghiệp. Nếu không nâng cao chất lượng đào tạo, nguồn nhân lực sẽ khó theo kịp tốc độ chuyển đổi của nền kinh tế.
Đào tạo nghề phải thay đổi để theo kịp công nghệ
Trước những yêu cầu mới, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã bắt đầu chuyển hướng mạnh mẽ. Thay vì nặng lý thuyết, các chương trình đào tạo đang tăng tỷ lệ thực hành, cập nhật công nghệ mới và tích hợp kỹ năng liên ngành.
Một kỹ thuật viên ngày nay không chỉ cần biết vận hành máy móc, mà còn phải hiểu hệ thống, đọc dữ liệu, thậm chí có khả năng lập trình cơ bản. Điều này đòi hỏi đào tạo nghề phải chuyển từ “dạy nghề đơn lẻ” sang “đào tạo năng lực tổng hợp”. Các mô hình gắn đào tạo với doanh nghiệp cũng ngày càng được đẩy mạnh. Sinh viên được thực tập sớm, tiếp cận môi trường làm việc thực tế và làm quen với quy trình sản xuất ngay trong quá trình học.
Thực tế cho thấy, những cơ sở đào tạo nghề chủ động đổi mới đang tạo ra sự khác biệt rõ rệt. Tại Trường Cao đẳng Việt Nam - Hàn Quốc Bình Dương, chương trình đào tạo được thiết kế theo nhu cầu doanh nghiệp, với tỷ lệ thực hành cao và hệ thống xưởng hiện đại. Trên cơ sở khảo sát nhu cầu nhân lực của các doanh nghiệp FDI và các tập đoàn lớn, nhà trường tập trung phát triển các nhóm ngành mũi nhọn có tính ứng dụng cao như: công nghệ ô tô, công nghệ thông tin, quản trị mạng máy tính, cơ điện tử, cắt gọt kim loại, kỹ thuật hàn; các ngành thuộc lĩnh vực điện - điện tử như điện công nghiệp, điện tử công nghiệp, điện dân dụng, kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí; cùng với đó là ngành kế toán doanh nghiệp thuộc khối kinh tế. Các chương trình đào tạo được xây dựng theo hướng tăng cường thực hành, giúp người học nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc thực tế ngay sau khi tốt nghiệp.
Trong khi đó, Trường Cao đẳng Công Thương Quốc tế lại chú trọng hợp tác quốc tế và tiếp cận công nghệ mới. Nhà trường tập trung đào tạo các nhóm ngành chiến lược:
Ngành Công nghệ Kỹ thuật: Tập trung thực hành trên hệ thống phòng lab và xưởng mô phỏng, giúp sinh viên làm quen sớm với dây chuyền và công nghệ sản xuất hiện đại.
Ngành Du lịch - Khách sạn: Đào tạo theo chuẩn dịch vụ, tăng thời lượng trải nghiệm thực tế tại doanh nghiệp để hình thành kỹ năng nghề.
Ngôn ngữ Quốc tế: Phát triển năng lực ngoại ngữ gắn với giao tiếp và môi trường làm việc đa văn hóa.
Ngành Y Dược: Chú trọng kỹ năng nghề và thao tác thực hành, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe cơ bản và dịch vụ y tế.
Ngành Kinh tế: Trang bị kiến thức vận hành và quản trị trong môi trường doanh nghiệp, gắn với các hoạt động thương mại, dịch vụ.
Điểm chung là sự đồng hành của doanh nghiệp từ xây dựng chương trình đến thực tập và đánh giá, giúp sinh viên hình thành kỹ năng nghề, tác phong làm việc và khả năng thích ứng sớm. Nhờ đó, người học có nhiều cơ hội việc làm sau tốt nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường lao động.
Chính sách mới thúc đẩy giáo dục nghề nghiệp phát triển
Không chỉ xuất phát từ nhu cầu thị trường, việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề hiện nay đang được thúc đẩy bởi những chính sách mang tính chiến lược của Nhà nước.
Theo Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025, giáo dục nghề nghiệp được định hướng phát triển theo hướng mở, linh hoạt, liên thông và gắn chặt với nhu cầu thị trường lao động. Luật nhấn mạnh yêu cầu hiện đại hóa cơ sở đào tạo, nâng chuẩn đội ngũ giảng viên và tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình đào tạo. Đặc biệt, một trong những điểm mới quan trọng là đào tạo lấy nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động làm trung tâm. Điều này đặt ra yêu cầu các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải đổi mới chương trình, cập nhật công nghệ và nâng cao chất lượng đầu ra.
Song song với đó, Nhà nước đang xây dựng Đề án phát triển hệ thống trường cao đẳng chất lượng cao, trường nghề trọng điểm giai đoạn 2026-2035. Dự thảo dự kiến sẽ hình thành mạng lưới khoảng 50 trường cao đẳng chất lượng cao vào năm 2030, trong đó có các trung tâm đào tạo quốc gia và vùng, tập trung vào các ngành công nghệ mũi nhọn như cơ điện tử, tự động hóa, bán dẫn, logistics và sản xuất thông minh. Các cơ sở phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu khắt khe về chương trình đào tạo, tỷ lệ thực hành, kiểm định chất lượng, chuẩn đầu ra, hợp tác doanh nghiệp và năng lực nghiên cứu ứng dụng.
Không dừng ở đào tạo, các trường nghề trọng điểm còn được định hướng đóng vai trò đầu mối hợp tác quốc tế, nghiên cứu ứng dụng, đổi mới và chuyển giao công nghệ chất lượng cao; trung tâm kết nối các trường cao đẳng chất lượng cao; đầu mối quốc gia nhận đặt hàng đào tạo; tổ chức các sự kiện kỹ năng nghề trong nước và quốc tế; dẫn dắt đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp.
Trong bối cảnh Việt Nam đang tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt ở các lĩnh vực công nghệ cao, nhu cầu về nhân lực kỹ thuật sẽ tiếp tục gia tăng mạnh mẽ. Điều này mở ra cơ hội lớn cho giáo dục nghề nghiệp, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải chuyển mình nhanh chóng. Những mô hình trường đào tạo nghề kể trên cho thấy khi đào tạo gắn với doanh nghiệp, chú trọng thực hành và cập nhật công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực có thể được nâng lên rõ rệt.
Về lâu dài, chất lượng đào tạo nghề không chỉ quyết định cơ hội việc làm của người học, mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
