Bước tiến trong nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp
Mới đây, hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam ghi nhận thêm 5 trường cao đẳng được công nhận đạt chuẩn chất lượng cao. Đây là bước đi quan trọng trong lộ trình xây dựng mạng lưới các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có chất lượng đào tạo chuẩn khu vực và quốc tế. Các trường cao đẳng được công nhận chất lượng cao có trách nhiệm xây dựng, tổ chức thực hiện kế hoạch hành động để khắc phục những điểm tồn tại nhằm duy trì, nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp theo quy định hiện hành và chịu sự kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền trong thời gian được công nhận.
Việc công nhận được căn cứ dựa trên Nghị định số 37/2025/NĐ-CP ngày 26/02/2025 của Chính phủ quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Giáo dục và Đào tạo; Thông tư số 35/2021/TT-BLĐTBXH ngày 30/12/2021 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội quy định tiêu chí và quy trình đánh giá, công nhận trường cao đẳng chất lượng cao; xét báo cáo kết quả thẩm định kết quả đánh giá trường cao đẳng chất lượng cao năm 2025 đối với các trường; và theo đề nghị của Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên.
Trong bối cảnh nền kinh tế chuyển dịch mạnh sang công nghiệp và dịch vụ, nhu cầu về nguồn nhân lực kỹ thuật ngày càng tăng. Các doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất, công nghệ và dịch vụ kỹ thuật, đang cần lực lượng lao động có tay nghề cao, có khả năng làm việc ngay sau khi tốt nghiệp. Do đó, việc phát triển các trường cao đẳng chất lượng cao không chỉ nhằm nâng cấp cơ sở vật chất hay chương trình đào tạo, mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn: xây dựng lực lượng lao động kỹ thuật đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế hiện đại.
Thực tế cho thấy, Việt Nam hiện có hàng trăm trường cao đẳng trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp, song số cơ sở đạt chuẩn chất lượng cao vẫn còn hạn chế. Việc bổ sung thêm các trường đạt chuẩn được xem là bước đi cần thiết để nâng tầm toàn bộ hệ thống đào tạo nghề. Như vậy, số trường cao đẳng đạt chuẩn chất lượng cao vừa nâng lên 10, sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quyết định công nhận thêm 5 cơ sở giáo dục nghề nghiệp đáp ứng bộ tiêu chí.
Thực trạng giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam
Trong nhiều năm qua, thị trường lao động Việt Nam thường xuyên nhắc đến nghịch lý: sinh viên tốt nghiệp đại học nhiều nhưng doanh nghiệp lại thiếu lao động kỹ thuật lành nghề. Nguyên nhân một phần đến từ tâm lý xã hội vẫn coi đại học là con đường chính để thành công. Phần lớn học sinh sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông đều đặt mục tiêu vào đại học, trong khi giáo dục nghề nghiệp lại ít được lựa chọn hơn.
Theo Báo cáo Tổng kết công tác năm 2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hiện nay, quy mô giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam còn nhỏ; cơ cấu ngành nghề, trình độ đào tạo chưa phù hợp; chất lượng, hiệu quả đào tạo chưa cao, nhất là đào tạo nguồn nhân lực tay nghề cao, ngành nghề mới, kỹ năng tiên tiến; hình thức, phương thức đào tạo chậm đổi mới, chưa linh hoạt, đa dạng để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động; công tác đào tạo lại, đào tạo thường xuyên cho người lao động chưa được chú trọng.
Điều này khiến cơ cấu đào tạo nhân lực bị lệch. Trong khi số lượng cử nhân tăng nhanh, nhiều ngành sản xuất, công nghiệp lại thiếu lao động kỹ thuật trực tiếp. Không ít doanh nghiệp cho biết họ phải mất nhiều thời gian đào tạo lại lao động sau khi tuyển dụng, do kỹ năng nghề nghiệp của người lao động chưa đáp ứng yêu cầu thực tế.
Vì vậy, nâng cao chất lượng và vị thế của các trường cao đẳng được xem là một giải pháp quan trọng để điều chỉnh cơ cấu đào tạo nhân lực, hướng tới thị trường lao động cân bằng và hiệu quả hơn.
Nhiều chính sách thúc đẩy phát triển giáo dục nghề nghiệp
Những năm gần đây, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách nhằm thúc đẩy phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp, trong đó các trường cao đẳng giữ vai trò nòng cốt.
Một trong những chính sách quan trọng là Chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045, đặt mục tiêu xây dựng hệ thống giáo dục nghề nghiệp mở, linh hoạt, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động và hội nhập quốc tế. Theo chiến lược này, Việt Nam sẽ hình thành một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp chất lượng cao, có khả năng đào tạo các ngành nghề trọng điểm, tiếp cận trình độ của các nước phát triển trong khu vực.
Bên cạnh đó, Quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng đang được triển khai nhằm sắp xếp lại hệ thống đào tạo nghề theo hướng tinh gọn, hiệu quả và gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.
Một số chương trình đầu tư lớn cũng đang được triển khai để nâng cao chất lượng đào tạo nghề, như: Chương trình đầu tư phát triển các trường nghề chất lượng cao; các dự án hợp tác quốc tế trong đào tạo nghề với Đức, Úc, Hàn Quốc; chương trình chuyển giao chương trình đào tạo từ các nước phát triển. Nhờ đó, nhiều trường cao đẳng đã được trang bị hệ thống phòng thực hành, thiết bị đào tạo hiện đại, giúp sinh viên tiếp cận công nghệ mới ngay trong quá trình học tập.
Cân bằng lại hệ thống tuyển sinh
Một trong những thách thức lớn nhất của giáo dục nghề nghiệp không nằm ở cơ sở vật chất hay chương trình đào tạo, mà ở nhận thức xã hội.
Trong nhiều năm, không ít phụ huynh và học sinh vẫn coi học nghề là lựa chọn “thứ hai” sau khi không vào được đại học. Điều này khiến nhiều trường cao đẳng gặp khó khăn trong tuyển sinh, dù nhu cầu nhân lực kỹ thuật trên thị trường lao động rất lớn. Việc phát triển các trường cao đẳng chất lượng cao được kỳ vọng sẽ góp phần thay đổi nhận thức này.
Khi các cơ sở đào tạo nghề có chương trình hiện đại, gắn với doanh nghiệp và đảm bảo đầu ra việc làm, học sinh sẽ có thêm lựa chọn phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp.
Ở nhiều quốc gia như Đức, Nhật Bản hay Hàn Quốc, hệ thống đào tạo nghề và cao đẳng kỹ thuật đóng vai trò rất quan trọng trong việc cung cấp nguồn nhân lực cho nền công nghiệp. Việt Nam cũng đang từng bước tiếp cận mô hình này thông qua việc tăng cường hợp tác quốc tế và đổi mới chương trình đào tạo nghề.
Việc nâng cao chất lượng các trường cao đẳng cũng góp phần điều chỉnh cơ cấu tuyển sinh của toàn hệ thống giáo dục. Trong nhiều năm qua, tỷ lệ học sinh vào đại học tăng nhanh, trong khi số lượng người học nghề chưa tương xứng với nhu cầu của nền kinh tế. Điều này khiến hệ thống giáo dục bị lệch về đào tạo hàn lâm.
Nếu hệ thống cao đẳng được nâng cao chất lượng và gắn chặt với thị trường lao động, giáo dục nghề nghiệp sẽ trở thành một lựa chọn hấp dẫn hơn đối với học sinh sau trung học.
Trong bối cảnh nền kinh tế đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao về công nghệ và kỹ thuật, việc xây dựng hệ thống đào tạo nhân lực cân bằng trở thành nhiệm vụ quan trọng. Các trường cao đẳng chất lượng cao có thể đóng vai trò như những “đầu tàu” trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và thay đổi nhận thức xã hội về học nghề.
