Xu hướng giáo dục hiện đại
STEM (Scinence, Technology, Engineering, Mathematics) là cách tiếp cận giáo dục tích hợp, gắn kiến thức với thực tiễn, giúp người học hình thành tư duy khoa học, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng sáng tạo. Đây là những phẩm chất cốt lõi của nguồn nhân lực trong nền kinh tế tri thức và kỷ nguyên số.
Tại Việt Nam, giáo dục STEM được đặt trong tổng thể chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần của Nghị quyết 29-NQ/TW, tiếp tục được cụ thể hoá qua các kết luận, nghị quyết mới của Đảng về phát triển giáo dục và đào tạo. Mục tiêu xuyên suốt là chuyển mạnh từ giáo dục truyền thụ kiến thức sang giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực, chuẩn bị nhân lực cho những yêu cầu mới của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với hội nhập quốc tế.
Giáo dục STEM trong tổng thể đổi mới giáo dục giai đoạn 2021-2025
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong nhiệm kỳ 2021-2025 ghi nhận sự tác động mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đến giáo dục và đào tạo, khẳng định vai trò quyết định của giáo dục trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước. Trong bối cảnh đó, giáo dục STEM đã trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo.
Nhiệm kỳ vừa qua, ngành Giáo dục đã tập trung hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho đổi mới giáo dục. Trong đó, việc thúc đẩy dạy học STEM/STEAM, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và ứng dụng công nghệ trong nhà trường phổ thông được xác định là những giải pháp then chốt. Đây là nền tảng để hình thành lực lượng lao động có tư duy khoa học, kỹ năng công nghệ và khả năng thích ứng với sự biến đổi nhanh chóng của thị trường lao động.
Năm 2025 cũng là năm hoàn thành triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở toàn bộ các lớp học và tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông đầu tiên theo chương trình mới. Trong quá trình này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các địa phương đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường các hoạt động bổ trợ như STEM/STEAM, trí tuệ nhân tạo, hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp, đặc biệt trong mô hình dạy học hai buổi/ngày. Việc đưa STEM vào chương trình và hoạt động giáo dục giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức khoa học mà còn biết vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Qua đó, năng lực tư duy logic, sáng tạo, làm việc nhóm và kỹ năng công nghệ của học sinh được hình thành và phát triển. Đây là những yếu tố then chốt của việc đào tạo nguồn nhân lực trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với chuyển đổi số.
STEM - cầu nối giữa giáo dục phổ thông, nghề nghiệp và đại học
Thời gian qua, ngành Giáo dục đang cho thấy sự liên thông ngày càng rõ nét giữa giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học trong đào tạo nhân lực, đặc biệt ở các lĩnh vực công nghệ cao. Thời gian qua, quy mô đào tạo các ngành STEM ở bậc đại học, thạc sĩ và tiến sĩ tăng nhanh hơn mức tăng chung của toàn hệ thống, nhất là các lĩnh vực toán - thống kê, công nghệ thông tin, kỹ thuật và công nghệ kỹ thuật.
Trong quá trình đó, giáo dục STEM ở bậc phổ thông đóng vai trò tạo nền tảng để học sinh lựa chọn ngành nghề phù hợp trong các lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, tự động hóa, năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao. Đây cũng là cơ sở quan trọng để thực hiện hiệu quả phân luồng, hướng nghiệp - một trong những yêu cầu lớn trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Giáo dục giữ vai trò trung tâm trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển bền vững. Trong tổng thể đó, giáo dục STEM không chỉ đáp ứng nhu cầu nhân lực cho các ngành công nghiệp hiện đại mà còn góp phần hình thành tư duy khoa học, tinh thần đổi mới sáng tạo và năng lực học tập suốt đời cho thế hệ trẻ. Khi STEM được triển khai bài bản, đồng bộ và công bằng, giáo dục sẽ thực sự trở thành động lực then chốt của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững và tự chủ của Việt Nam trong giai đoạn mới.
