Chứng chỉ ngoại ngữ và yêu cầu chuẩn hóa trong tuyển sinh đại học
Trong những năm gần đây, cùng với xu hướng quốc tế hoá giáo dục và yêu cầu nâng cao năng lực ngoại ngữ, chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế ngày càng được nhiều trường đại học sử dụng trong tuyển sinh đại học. Việc sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ góp phần đa dạng hoá phương thức tuyển sinh, tạo thêm cơ hội cho người học và giúp các cơ sở đào tạo có thêm căn cứ đánh giá năng lực đầu vào. Tuy nhiên, khi số lượng thí sinh sử dụng chứng chỉ ngày càng tăng, yêu cầu bảo đảm tính chính xác, minh bạch và khả năng xác thực của dữ liệu cũng trở nên cấp thiết.
Theo đề án tuyển sinh của các cơ sở đào tạo, bên cạnh việc cập nhật thông tin trên hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các thí sinh vẫn cần đăng ký, tải chứng chỉ hoặc nộp minh chứng trên cổng thông tin tuyển sinh riêng của trường để được xét theo phương thức sử dụng chứng chỉ quốc tế. Một số cơ sở giáo dục đại học như Đại học Quốc gia Hà Nội và các đơn vị thành viên mở hệ thống tiếp nhận hồ sơ trực tuyến đối với thí sinh đăng ký xét tuyển bằng kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực, SAT và chứng chỉ tiếng Anh quốc tế. Đại học Kinh tế Quốc dân cũng yêu cầu thí sinh đăng ký xét tuyển kết hợp thực hiện khai báo, tải chứng chỉ và xác thực hồ sơ trên hệ thống của trường. Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Ngoại thương cũng triển khai quy trình xác nhận riêng đối với các phương thức có sử dụng chứng chỉ quốc tế.
Việc duy trì đồng thời hệ thống tuyển sinh chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo và hệ thống đăng ký riêng của các trường khiến một số thí sinh băn khoăn về khả năng phát sinh thêm thủ tục. Tuy nhiên, thực tế mỗi hệ thống thực hiện một chức năng khác nhau. Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung được sử dụng để tiếp nhận, quản lý thông tin đăng ký xét tuyển và thực hiện quy trình xử lý nguyện vọng trên phạm vi toàn quốc. Trong khi đó, hệ thống riêng của các trường phục vụ việc tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra điều kiện và xác thực thông tin đối với từng phương thức tuyển sinh theo đề án của cơ sở đào tạo.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã yêu cầu các địa phương rà soát dữ liệu tuyển sinh năm 2026 sau khi phát hiện còn hơn 125.000 trường hợp chưa được duyệt minh chứng, cùng nhiều trường hợp sai hoặc thiếu dữ liệu liên quan đến chứng chỉ ngoại ngữ và thông tin học bạ. Điều này cho thấy dữ liệu tuyển sinh vẫn cần được kiểm tra, xác minh qua nhiều bước trước khi được sử dụng chính thức trong quá trình xét tuyển.
Bên cạnh các trường hợp chưa hoàn tất thủ tục xác nhận, một số chứng chỉ có thể không được sử dụng do chưa đáp ứng điều kiện của cơ sở đào tạo. Nguyên nhân có thể là mức điểm chưa đạt ngưỡng tối thiểu, chứng chỉ không thuộc danh mục được trường chấp nhận, không phù hợp với phương thức xét tuyển hoặc không còn thời hạn sử dụng theo quy định.
Thực tế, cùng một chứng chỉ IELTS nhưng cách sử dụng tại các trường có thể khác nhau. Có trường sử dụng chứng chỉ để quy đổi điểm môn tiếng Anh; có trường đưa chứng chỉ vào phương thức xét tuyển kết hợp; có trường xem đây là điều kiện bổ sung; trong khi một số cơ sở đào tạo quy định ngưỡng điểm khác nhau đối với từng ngành hoặc chương trình. Do đó, việc có chứng chỉ không đồng nghĩa với việc thí sinh được miễn mọi điều kiện khác hoặc chắc chắn có lợi thế trong tất cả phương thức xét tuyển. Thí sinh vẫn cần đọc kỹ đề án tuyển sinh, xác định chứng chỉ có thuộc diện được công nhận hay không, đáp ứng mức điểm nào và phải thực hiện những bước đăng ký, minh chứng nào.
Từ thực tiễn này, có thể thấy cần phân biệt rõ giữa hai nội dung: công nhận giá trị của chứng chỉ và xác thực hồ sơ phục vụ tuyển sinh. Công nhận chứng chỉ là việc xác định chứng chỉ có đáp ứng các tiêu chuẩn, điều kiện để được sử dụng trong hệ thống giáo dục hay không. Trong khi đó, xác thực hồ sơ là quá trình kiểm tra thông tin của từng thí sinh, đối chiếu dữ liệu và xác nhận việc thí sinh có đủ điều kiện tham gia một phương thức xét tuyển cụ thể hay không.
Việc hoàn thiện cơ chế công nhận chứng chỉ có thể giúp chuẩn hóa phần đầu của quy trình, song trong điều kiện dữ liệu chưa được liên thông hoàn toàn, các cơ sở giáo dục đại học vẫn cần thực hiện bước xác thực hồ sơ để bảo đảm tính chính xác và thực hiện quyền tự chủ tuyển sinh.
Hướng tới chuẩn hoá cơ chế công nhận chứng chỉ
Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng chứng chỉ ngày càng đa dạng, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về Dự thảo Thông tư quy định việc công nhận chứng chỉ để sử dụng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Dự thảo được xây dựng nhằm tạo cơ chế thống nhất trong công nhận các loại chứng chỉ, góp phần thúc đẩy liên thông và tạo điều kiện để người học sử dụng kết quả đã tích lũy trong các giai đoạn học tập khác nhau.
Theo định hướng của dự thảo, việc công nhận chứng chỉ cần được thực hiện trên cơ sở các tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình rõ ràng. Đối với chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, cơ chế mới hướng tới việc chuẩn hóa hoạt động công nhận, thay vì để mỗi cơ sở giáo dục tự xác định giá trị của chứng chỉ theo những cách tiếp cận khác nhau.
Dự thảo quy định thẩm quyền công nhận các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế thuộc Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo. Việc tập trung đầu mối công nhận được kỳ vọng sẽ tạo sự thống nhất trong đánh giá, hạn chế tình trạng cùng một loại chứng chỉ nhưng có thể được xem xét theo những tiêu chí khác nhau tại các cơ sở giáo dục.
Tuy nhiên, cơ chế công nhận thống nhất không làm mất đi quyền tự chủ tuyển sinh của các trường đại học. Các cơ sở đào tạo vẫn có quyền quyết định sử dụng chứng chỉ vào phương thức xét tuyển nào, quy đổi điểm ra sao hoặc quy định ngưỡng điểm tối thiểu phù hợp với yêu cầu của từng ngành, từng chương trình đào tạo.
Nói cách khác, cơ quan có thẩm quyền sẽ thực hiện việc công nhận giá trị của chứng chỉ trong hệ thống giáo dục, còn các trường đại học vẫn quyết định cách thức sử dụng chứng chỉ trong hoạt động tuyển sinh. Sự phân định này vừa hướng tới bảo đảm tính thống nhất trong công nhận, vừa duy trì quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình của các cơ sở đào tạo.
Một điểm đáng chú ý là dự thảo cho phép các cơ sở giáo dục đại học sử dụng kết quả công nhận của cơ sở giáo dục đại học khác khi kết quả còn hiệu lực mà không phải thực hiện lại toàn bộ thủ tục công nhận. Quy định này được kỳ vọng sẽ giảm sự trùng lặp, tiết kiệm thời gian và tạo điều kiện cho việc chia sẻ, liên thông kết quả giữa các cơ sở giáo dục.
Đối với tuyển sinh đại học, cơ chế này có thể tạo nền tảng để các trường sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ một cách thống nhất và minh bạch hơn. Đây là bước đi cần thiết để chuẩn hóa việc đánh giá năng lực, bảo đảm quyền lợi của người học, giảm trùng lặp trong công nhận kết quả và tạo nền tảng cho liên thông trong hệ thống giáo dục.
