Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) vừa đăng tải dự thảo Thông tư hướng dẫn tổ chức, tham dự thi kỹ năng nghề các cấp trong nước và quốc tế trên Cổng thông tin điện tử của Bộ để lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Dự thảo được xây dựng nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc tổ chức các kỳ thi kỹ năng nghề trong nước; tuyển chọn, huấn luyện thí sinh và tổ chức tham dự các kỳ thi kỹ năng nghề quốc tế; đồng thời quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quá trình tổ chức và tham dự các kỳ thi.
Theo dự thảo, phạm vi điều chỉnh bao gồm chuẩn bị, tổ chức kỳ thi kỹ năng nghề cấp tỉnh, kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia; chuẩn bị, tham dự các kỳ thi kỹ năng nghề ASEAN, châu Á và thế giới. Đối tượng áp dụng không chỉ có người học mà còn gồm nhà giáo, người dạy nghề, nghệ nhân, chuyên gia, lao động có kỹ năng nghề; các cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục, hiệp hội, doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Hoàn thiện quy trình tổ chức, đưa kỳ thi sát hơn với thực tiễn nghề nghiệp
Việt Nam đã tổ chức 12 kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia, tham gia 11 kỳ thi kỹ năng nghề ASEAN và 9 lần tham dự kỳ thi kỹ năng nghề thế giới. Thí sinh tham dự các kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia và quốc tế theo tiêu chuẩn, quy định của Tổ chức KNN thế giới, trong đó có quy định giới hạn độ tuổi không quá 22 tuổi và không quá 25 tuổi đối với một số nghề. Vì vậy, trên thực tế, phần lớn thí sinh tham dự các kỳ thi kỹ năng nghề trong nước và quốc tế là học sinh, sinh viên của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học.
Tuy nhiên, hiện chưa có văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn cụ thể hoạt động tổ chức, tham dự thi kỹ năng nghề các cấp trong nước và quốc tế. Thực tiễn còn có tình trạng Ban tổ chức ở một số kỳ thi cấp tỉnh được thành lập muộn hoặc chưa được giao đầy đủ trách nhiệm; quy chế tổ chức, huấn luyện đội tuyển có nơi chưa được xây dựng, phê duyệt, công bố kịp thời. Việc xây dựng đề thi, đăng ký đoàn dự thi và huy động nguồn lực xã hội hóa cũng chưa được hướng dẫn cụ thể.
Từ thực tế này, dự thảo quy định tương đối đầy đủ các khâu, từ lựa chọn nghề, xây dựng kế hoạch, ban hành quy chế, xây dựng đề thi, đăng ký, huấn luyện thí sinh, cử thí sinh tham dự đến tổ chức thi đối với kỳ thi kỹ năng nghề trong nước và chuẩn bị, tham dự kỳ thi kỹ năng nghề quốc tế.
Một điểm đáng chú ý là nghề được lựa chọn tổ chức thi có thể thuộc danh mục nghề nghiệp Việt Nam, danh mục nghề đào tạo; nghề được tổ chức tại các kỳ thi kỹ năng nghề quốc tế; hoặc nghề mới, nghề đáp ứng yêu cầu ưu tiên của hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hội nhập quốc tế. Các nghề do bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp đề xuất cũng có thể được xem xét lựa chọn.
Để các bên chủ động chuẩn bị, dự thảo quy định kế hoạch tổ chức kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia được công bố tối thiểu 9 tháng trước ngày khai mạc; Quy chế chuẩn bị, tổ chức kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia được ban hành tối thiểu 6 tháng trước ngày khai mạc.
Việc quy định cụ thể về thời gian chuẩn bị, quy trình tổ chức và trách nhiệm của từng bên có ý nghĩa trong việc hạn chế tình trạng bị động ở các khâu của kỳ thi. Khi kế hoạch, quy chế và yêu cầu kỹ thuật được công bố sớm, thí sinh, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan có thêm thời gian chuẩn bị nhân lực, thiết bị và chương trình huấn luyện phù hợp.
Bên cạnh đó, đối với những nghề tại kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia trùng với nghề được tổ chức tại các kỳ thi kỹ năng nghề quốc tế, dự thảo quy định việc biên soạn đề thi dựa trên mô tả kỹ thuật, tài liệu liên quan và đề thi được sử dụng tại kỳ thi quốc tế. Cách tiếp cận này hướng hoạt động thi kỹ năng nghề trong nước tới yêu cầu kỹ thuật và thực tiễn nghề nghiệp ở cấp độ quốc tế.
Cùng với đó, dự thảo tăng cường sự tham gia của cơ sở giáo dục, hiệp hội và doanh nghiệp trong hoạt động thi kỹ năng nghề, từ tuyển chọn, huấn luyện thí sinh đến huy động chuyên gia, cơ sở vật chất, trang thiết bị và các nguồn lực hợp pháp phục vụ tổ chức, tham dự kỳ thi.
Sự tham gia của doanh nghiệp và các tổ chức chuyên môn giúp kỳ thi có thêm điều kiện tiếp cận công nghệ, thiết bị và yêu cầu kỹ thuật đang được sử dụng trong thực tế sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Đây cũng là cơ sở để hoạt động thi kỹ năng nghề không tách rời quá trình đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động.
Nguồn kinh phí được thiết kế theo hướng kết hợp ngân sách nhà nước với nguồn xã hội hóa, nguồn tự bảo đảm của cơ sở giáo dục, cơ quan, tổ chức, hiệp hội, doanh nghiệp và các nguồn hợp pháp khác. Dự thảo đặt định hướng ưu tiên ngân sách nhà nước đối với nghề trọng điểm, nghề mũi nhọn có tính cạnh tranh cao, nhu cầu lớn và khả năng chuyển dịch lao động trên thị trường quốc tế.
Cách huy động nguồn lực này mở rộng khả năng tổ chức và huấn luyện thí sinh, đồng thời tạo điều kiện để nhiều chủ thể cùng tham gia phát triển kỹ năng nghề. Tuy nhiên, việc phối hợp nhiều nguồn lực cũng đặt ra yêu cầu xác định rõ trách nhiệm, điều kiện sử dụng nguồn lực và bảo đảm tính minh bạch trong quá trình tổ chức, huấn luyện và tham dự kỳ thi.
Mở rộng cơ hội phát hiện, bồi dưỡng và tôn vinh người có kỹ năng nghề cao
Dự thảo xác định kỳ thi kỹ năng nghề không chỉ nhằm lựa chọn thí sinh dự thi mà còn góp phần thúc đẩy học tập, rèn luyện kỹ năng nghề; nâng cao chất lượng dạy và học; giúp cơ sở giáo dục tiếp cận thiết bị, công nghệ mới trong thực tiễn sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; đồng thời tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp và cơ sở giáo dục.
Đối với kỳ thi kỹ năng nghề quốc tế, người học được lựa chọn có thể là thí sinh đã đoạt giải tại kỳ thi kỹ năng nghề quốc gia. Dự thảo đồng thời quy định trường hợp người học không tham dự kỳ thi quốc gia nhưng được cơ sở giáo dục, hiệp hội, cơ quan, tổ chức hoặc doanh nghiệp lựa chọn, đề cử tham dự kỳ thi quốc tế bằng kinh phí xã hội hóa, tự bảo đảm, với điều kiện đáp ứng các quy định của kỳ thi quốc tế.
Quy định này mở rộng nguồn phát hiện thí sinh có kỹ năng nghề, không chỉ giới hạn trong nhóm người học đã tham dự và đạt giải tại kỳ thi quốc gia. Điều quan trọng là việc lựa chọn, đề cử vẫn phải đáp ứng các yêu cầu của kỳ thi quốc tế, qua đó bảo đảm điều kiện cần thiết để thí sinh tham dự sân chơi nghề nghiệp ở cấp độ cao hơn.
Công tác chuẩn bị cho các kỳ thi quốc tế cũng được chú trọng. Dự thảo cho phép lựa chọn cơ sở giáo dục, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức làm đơn vị chủ trì huấn luyện thí sinh. Việc đa dạng hóa đơn vị huấn luyện có thể tạo điều kiện tận dụng tốt hơn chuyên môn, thiết bị và kinh nghiệm thực tế của từng đơn vị, nhất là trong những nghề đòi hỏi công nghệ và kỹ năng chuyên sâu.
Cùng với tổ chức thi, dự thảo dành một chương quy định về công nhận, vinh danh, khen thưởng đối với tập thể, cá nhân. Qua đó, kết quả thi kỹ năng nghề được gắn với các chính sách hiện hành dành cho người học, nhà giáo và những cá nhân có thành tích, đóng góp trong hoạt động phát triển kỹ năng nghề.
Nhìn tổng thể, dự thảo Thông tư không chỉ tập trung hoàn thiện quy trình tổ chức các kỳ thi kỹ năng nghề mà còn hướng tới việc tạo một hệ thống liên kết giữa tuyển chọn, đào tạo, huấn luyện, thi và phát triển kỹ năng nghề. Việc làm rõ trách nhiệm của các chủ thể, chuẩn hóa khâu tổ chức và tăng sự tham gia của doanh nghiệp có thể tạo thêm điều kiện để kỳ thi phản ánh sát hơn yêu cầu của thực tiễn nghề nghiệp.
Ở góc độ người học, giá trị của kỳ thi không chỉ nằm ở kết quả và thành tích mà còn ở cơ hội được rèn luyện kỹ năng, tiếp cận công nghệ mới và khẳng định năng lực nghề nghiệp. Vì vậy, cùng với việc hoàn thiện quy định tổ chức thi, việc bảo đảm điều kiện huấn luyện, cơ sở vật chất, chuyên gia và cơ chế hỗ trợ phù hợp sẽ là những yếu tố quan trọng để hoạt động thi kỹ năng nghề thực sự góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng.
