Thúc đẩy chuyển đổi số và hội nhập quốc tế
Khung hệ thống giáo dục mới không chỉ nhằm cân chỉnh lại cấu trúc đào tạo, mà còn định hướng việc áp dụng công nghệ số vào mọi mặt của giáo dục – từ quản lý, giảng dạy tới đánh giá kết quả học tập, từ đó hệ thống giáo dục sẽ linh hoạt hơn, thích ứng nhanh với yêu cầu của nền kinh tế số và thị trường lao động toàn cầu.
Bên cạnh đó, việc hiện đại hóa còn được xem là cơ sở để hội nhập với các tiêu chuẩn quốc tế, đặc biệt khi Việt Nam ngày càng đóng vai trò lớn hơn trên bản đồ kinh tế – giáo dục toàn cầu. Việc cấu trúc rõ ràng các cấp học và hướng phát triển nghề nghiệp, nghiên cứu sẽ giúp sinh viên và người học nói chung có thể dễ dàng tiếp cận các chuẩn mực quốc tế trong học tập và công nhận bằng cấp.
Một trong những mục tiêu quan trọng của việc xây dựng khung hệ thống giáo dục là tạo được một môi trường học tập công bằng, bao gồm cả các nhóm yếu thế và học sinh ở vùng sâu, vùng xa. Việc xác định rõ mối quan hệ giữa các cấp giáo dục, loại hình đào tạo và lộ trình học tập giúp người học có thể lựa chọn con đường phù hợp với năng lực, hoàn cảnh và điều kiện thực tế.
Điều này cũng góp phần giảm bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục, mở rộng cơ hội học tập suốt đời, một yếu tố then chốt trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi sự học không chỉ gói gọn ở nhà trường mà là quá trình liên tục suốt đời.
Hướng tới một hệ thống giáo dục đồng bộ và hiện đại
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) vừa lấy ý kiến về dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân. Đây được xem là bước chuẩn bị chiến lược để xác định cấu trúc tổng thể, thống nhất và minh bạch cho toàn hệ thống giáo dục từ bậc mầm non tới sau đại học, bao gồm giáo dục chính quy và giáo dục thường xuyên.
Khung này tổ chức theo các cấp độ từ cấp 0 tới cấp 8, tương ứng với các bậc học và trình độ đào tạo như: giáo dục mầm non (gồm giáo dục nhà trẻ và giáo dục mẫu giáo), tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông và trung học nghề, trung cấp, cao đẳng, đại học, thạc sĩ và tiến sĩ. Việc phân cấp rõ ràng giúp quản lý hệ thống dễ dàng hơn, đồng thời tạo điều kiện cho liên thông giáo dục và phân luồng học tập phù hợp với năng lực, nguyện vọng của người học.
Khung cơ cấu mới sẽ làm rõ mối quan hệ giữa các cấp học và trình độ đào tạo, giúp thiết kế các lộ trình học linh hoạt, hỗ trợ giáo dục thường xuyên và phát triển chuyên môn liên tục. Nó cũng tạo hành lang pháp lý cho việc phân tầng, phân luồng sau giáo dục cơ bản, đảm bảo người học có lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng và quy hoạch mạng lưới trường lớp hợp lý theo vùng miền.
Bổ sung vào đó là các hướng dẫn về tiêu chuẩn đầu vào, khả năng học tiếp giữa các bậc học và định hướng đào tạo theo hướng nghiên cứu – ứng dụng cho các trình độ cao hơn như đại học, thạc sĩ và tiến sĩ. Điều này sẽ giúp hệ thống giáo dục không chỉ hoạt động hiệu quả trong nước mà còn đáp ứng các yêu cầu hội nhập quốc tế trong tương lai.
Quá trình hiện đại hóa mô hình tổ chức hệ thống giáo dục quốc dân là một bước tiến quan trọng, gắn liền với các mục tiêu chiến lược của đất nước trong thế kỷ 21. Khi giáo dục được cấu trúc, kết nối và quản lý tốt hơn, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số, không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo mà còn tạo tiền đề vững chắc cho phát triển kinh tế – xã hội, đổi mới sáng tạo và hội nhập toàn cầu.
Tuy vậy, để khung cơ cấu này thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương và các cơ sở giáo dục. Chất lượng giáo viên, cơ sở vật chất, chương trình đào tạo và năng lực quản lý, tất cả đều phải được đặt trong lộ trình phát triển dài hạn, kèm theo cơ chế đánh giá, giám sát và điều chỉnh phù hợp.
Những bước đi cần thiết để hiện đại hóa giáo dục
Việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân không phải là vấn đề của chỉ một quốc gia mà là xu hướng toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Trên thế giới, nhiều nền giáo dục đã thiết kế lại cấu trúc hệ thống, liên thông giữa các cấp học và mở rộng quyền tiếp cận để đảm bảo công bằng, điều mà Việt Nam đang nỗ lực triển khai trong thời gian gần đây.
Ở Việt Nam, việc điều chỉnh mô hình hệ thống giáo dục quốc dân không chỉ dừng lại ở văn bản chiến lược mà đã lan tỏa đến cấp địa phương. Nhiều tỉnh, thành đã tích cực chuẩn bị và thực hiện các bước đổi mới nhằm phù hợp với khung hệ thống mới. Chẳng hạn, TP.HCM đẩy mạnh quốc tế hóa giáo dục, hợp tác với các trường đại học trong và ngoài nước để triển khai chương trình đào tạo chất lượng cao và kết nối nguồn lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, góp phần tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận môi trường học tập hiện đại, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động toàn cầu.
Ở các tỉnh miền núi và vùng sâu, vùng xa, việc xây dựng trường liên cấp nội trú không chỉ cải thiện điều kiện học tập mà còn trực tiếp giảm rào cản về khoảng cách địa lý và cải thiện tỉ lệ hoàn thành chương trình học phổ thông, một trong những thước đo quan trọng của công bằng giáo dục.
Việc phát triển hệ thống giáo dục kết hợp đào tạo chính quy, giáo dục nghề và liên thông trình độ cao hơn cũng đang được đề xuất mạnh mẽ tại nhiều địa phương nhằm tạo lộ trình nghề nghiệp rõ ràng, giúp học sinh, sinh viên dễ dàng tiếp cận việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh trong thời đại số.
Rõ ràng, giáo dục ngày nay không chỉ là trách nhiệm của ngành GDĐT mà còn là chủ trương chiến lược của Đảng và Nhà nước, được thể hiện liên tiếp qua các chính sách và quyết định chiến lược trong thời gian vừa qua. Khi hệ thống giáo dục được tổ chức lại theo hướng hiện đại, linh hoạt và hội nhập, những thế hệ học sinh, sinh viên, đặc biệt ở các địa phương còn nhiều khó khăn, sẽ có nhiều lựa chọn học tập hơn, từ đó góp phần phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.
