Hoạt động giáo dục tăng cường và giáo dục theo nhu cầu người học
Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Giáo dục, phù hợp với thực tiễn tổ chức dạy học hai buổi/ngày và định hướng đưa các nội dung mới như năng lực số, trí tuệ nhân tạo (AI) vào nhà trường theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Một trong những điểm đáng chú ý là dự thảo đã làm rõ hai nhóm hoạt động gồm giáo dục tăng cường và giáo dục theo nhu cầu người học.
Theo đó, hoạt động giáo dục tăng cường được tổ chức trong khung thời gian giáo dục của nhà trường, nhằm củng cố, mở rộng kiến thức, kỹ năng và phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh, nhưng không thuộc nội dung bắt buộc của Chương trình Giáo dục phổ thông. Nội dung triển khai tập trung vào ba nhóm lớn: Giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống văn hóa, truyền thống lịch sử, pháp luật, quốc phòng - an ninh; Giáo dục thể chất, thẩm mĩ, hướng nghiệp, khởi nghiệp, tài chính, kĩ năng mềm, kĩ năng sinh tồn, phòng chống thiên tai, xâm hại trẻ em; Phát triển năng lực số, kiến thức trí tuệ nhân tạo (AI), an toàn không gian mạng, giáo dục STEM/STEAM, khoa học, công nghệ, tin học và ngoại ngữ.
Bên cạnh đó, dự thảo Thông tư quy định hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học là hoạt động được tổ chức ngoài thời gian chính khóa, trên cơ sở tự nguyện của học sinh và cha mẹ học sinh. Các hoạt động này hướng đến phát triển năng khiếu, sở thích và định hướng nghề nghiệp thông qua các câu lạc bộ, chương trình ngoại ngữ nâng cao, hoạt động nghệ thuật, thể thao, giao lưu văn hóa và trải nghiệm sáng tạo.
Đặc biệt, dự thảo nhấn mạnh nguyên tắc không sử dụng các hoạt động giáo dục tăng cường và giáo dục theo nhu cầu người học để dạy trước chương trình, ôn luyện thi hoặc nhồi nhét kiến thức. Những nội dung thuộc phạm vi dạy thêm, học thêm sẽ tiếp tục được điều chỉnh theo các quy định hiện hành.
Việc phân định rõ mục tiêu và phạm vi của từng loại hình hoạt động là bước đi cần thiết nhằm tránh tình trạng lợi dụng các hoạt động trải nghiệm để tổ chức dạy thêm. Đồng thời, cách tiếp cận này cũng cho thấy định hướng chuyển từ giáo dục thiên về truyền thụ kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực và kỹ năng thích ứng của người học trong bối cảnh mới.
Tăng cường quản lý học liệu, nhân sự và bảo đảm an toàn khi tổ chức hoạt động
Bên cạnh việc quy định nội dung và phạm vi tổ chức, dự thảo Thông tư cũng đặt ra những yêu cầu cụ thể đối với đội ngũ tham gia giảng dạy, học liệu và điều kiện tổ chức thực hiện.
Theo đó, người trực tiếp giảng dạy phải đáp ứng tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, phẩm chất đạo đức và phù hợp với vị trí việc làm. Đối với nhân sự không thuộc biên chế hoặc không phải nhà giáo cơ hữu, dự thảo yêu cầu phải có đầy đủ hồ sơ, văn bằng, chứng chỉ hoặc minh chứng về năng lực chuyên môn; đồng thời có lý lịch tư pháp rõ ràng hoặc cam kết không vi phạm các quy định liên quan đến trẻ em và được tập huấn về quy tắc ứng xử.
Đáng chú ý, dự thảo cho phép huy động nghệ nhân, người có uy tín trong cộng đồng tham gia các hoạt động giáo dục nếu đáp ứng yêu cầu về năng lực thực tiễn và được người đứng đầu cơ sở giáo dục thẩm định.
Về học liệu, dự thảo phân định rõ trách nhiệm thẩm định theo từng cấp. Cơ sở giáo dục được quyền thẩm định, phê duyệt các tài liệu tự biên soạn hoặc khai thác từ nguồn học liệu mở hợp pháp; Sở Giáo dục và Đào tạo chịu trách nhiệm thẩm định các tài liệu do tổ chức, cá nhân bên ngoài cung cấp hoặc các tài liệu triển khai trên phạm vi toàn tỉnh. Việc sử dụng tài liệu chưa được thẩm định, phê duyệt bị nghiêm cấm.
Ngoài ra, dự thảo cũng quy định cụ thể về cơ sở vật chất, kinh phí và điều kiện an toàn. Các hoạt động có thể được tổ chức tại doanh nghiệp, làng nghề, nông trại hoặc không gian trải nghiệm, song người đứng đầu cơ sở giáo dục phải trực tiếp đánh giá điều kiện thực tế và báo cáo cơ quan quản lý trước khi triển khai. Mức thu đối với các hoạt động này cũng phải tuân thủ quy định của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh và bảo đảm công khai, minh bạch.
Trong bối cảnh các hoạt động giáo dục ngày càng đa dạng và mở rộng ra ngoài phạm vi lớp học truyền thống, việc thiết lập các tiêu chuẩn về nhân sự, học liệu và an toàn là yêu cầu tất yếu. Điều này không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi của người học mà còn tạo nền tảng để các hoạt động giáo dục tăng cường phát huy đúng giá trị, trở thành một bộ phận hữu cơ của quá trình đổi mới giáo dục phổ thông thay vì phát triển tự phát, thiếu kiểm soát.