Kiểm định giáo dục đại học trong giai đoạn tự chủ

Kiểm định chất lượng giáo dục là hoạt động đảm bảo các cơ sở đào tạo thực hiện đúng tiêu chuẩn chất lượng, đáp ứng kỳ vọng xã hội và người học. Trong những năm gần đây, với xu hướng tự chủ đại học mạnh mẽ, kiểm định trở thành công cụ của quá trình cải tiến liên tục, buộc các trường phải xây dựng các hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ hiệu quả và minh bạch.

Bước tiến mới trong đánh giá tổ chức kiểm định theo Thông tư 13/2023/TT-BGDĐT (Thông tư 13)

Theo Kế hoạch số 151/KH-BGDĐT, Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố kết quả đánh giá các tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục trong nước năm 2025. Đây là lần đầu tiên hoạt động đánh giá tổ chức kiểm định chất lượng giáo dục được triển khai trên diện rộng, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong cấu trúc bảo đảm chất lượng giáo dục đại học.

Trong đợt triển khai này, 5/8 tổ chức kiểm định đã đến thời hạn đánh giá theo chu kỳ. Kết quả đánh giá cho thấy, 3/5 tổ chức đạt mức 2, mức cao nhất theo Thông tư 13; 2 tổ chức còn lại đạt mức 1. Theo quy định, tổ chức đạt mức 1 là khi tất cả các tiêu chuẩn đều đạt, song vẫn còn tiêu chí chưa đạt; trong khi đó, tổ chức đạt mức 2 phải có 100% tiêu chí được đánh giá ở mức đạt. Theo kết quả đánh giá, các tiêu chí chưa đạt của hai tổ chức đạt mức 1 đều liên quan đến hợp tác quốc tế và phát triển năng lực kiểm định viên.

Tại Hội nghị sơ kết thực hiện Quyết định số 78/QĐ-TTg giai đoạn 2022-2025 ngày 7/10/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết trên 60% tổ chức kiểm định trong nước đã tham gia các mạng lưới bảo đảm chất lượng quốc tế hoặc hợp tác song phương, cho thấy những bước tiến rõ nét trong hội nhập. Hiện nay, cả nước ghi nhận có 3 trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục đã có những hoạt động hợp tác quốc tế. Các trung tâm này đều có kiểm định viên cơ hữu tham gia các đoàn đánh giá ngoài quốc tế, góp phần lan tỏa giá trị hội nhập và nâng cao năng lực chuyên môn.

Gắn tự chủ đại học với nâng cao văn hóa chất lượng

Nhiều chuyên gia giáo dục chỉ ra rằng, kiểm định chất lượng giáo dục đại học và tự chủ đại học là hai khái niệm có sự gắn bó mật thiết, hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình nâng cao chất lượng đào tạo. Tự đánh giá chất lượng giáo dục là một công cụ thể hiện hiện trách nhiệm giải trình - một trong những nội dung của quản trị đại học và cũng là điều kiện để trường đại học thực hiện quyền tự chủ. Kiểm định chất lượng không chỉ giúp các cơ sở giáo dục tuân thủ các tiêu chuẩn bên ngoài mà còn buộc các trường đại học phải xây dựng và vận hành một hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ hiệu quả, từ đó nâng cao năng lực tự chủ trong mọi hoạt động đào tạo, nghiên cứu và dịch vụ cộng đồng.

Những quan điểm này đã đặt kiểm định vào một vị trí quan trọng trong quá trình chuyển đổi mô hình quản trị đại học từ quản lý hành chính sang quản trị theo nguyên tắc trách nhiệm giải trình và tự chủ. Bằng cách này, kiểm định chất lượng trở thành cột mốc để các trường tự đánh giá và đưa ra các quyết định chiến lược, đồng thời cũng là công cụ để nhà nước và xã hội giám sát quyền tự chủ được giao. Nếu được triển khai sâu rộng và thực chất, kiểm định chất lượng sẽ thúc đẩy các cơ sở giáo dục phát triển văn hoá chất lượng. Đây là minh chứng cho thấy kiểm định không đơn thuần là tiêu chí “Đạt - Không đạt” mà còn là phong trào xây dựng văn hoá đảm bảo chất lượng, hướng tới sức cạnh tranh quốc tế.

Kiểm định trong bối cảnh đổi mới và tự chủ

Trong bối cảnh hệ thống giáo dục đại học Việt Nam đang được đặt vào trọng tâm của các chính sách đổi mới và tự chủ, các quy định mới được xây dựng nhằm giảm bớt gánh nặng hành chính cho trường nhưng đồng thời nâng cao yêu cầu về tính thực chất trong kiểm định. Những cải cách này bao gồm: đẩy mạnh xây dựng hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ, tăng cường đào tạo đội ngũ kiểm định viên, cập nhật tiêu chuẩn đánh giá gần hơn với chuẩn quốc tế và ứng dụng công nghệ trong quản lý dữ liệu chất lượng. Sự phát triển này đặt trọng tâm ở việc kiểm định đóng vai trò như một hệ thống phản ánh thực tiễn, giúp các cơ sở đào tạo cải tiến kế hoạch và chiến lược chất lượng liên tục thay vì chỉ coi kiểm định là nghĩa vụ định kỳ. Một trong những điểm nổi bật trong cải cách là nhấn mạnh quyền tự chủ của trường đại học trong xây dựng và vận hành hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ. Điều này vừa giảm sự phụ thuộc vào kiểm định bên ngoài, vừa đặt trọng trách lớn hơn đối với các cơ sở đào tạo trong việc tự giám sát và tự chịu trách nhiệm về chất lượng đào tạo.

Dù đã có những cải cách đáng kể, song hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục ở Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt về hợp tác quốc tế và năng lực của kiểm định viên. Việc mở rộng hợp tác với các tổ chức kiểm định quốc tế không chỉ giúp nâng cao chất lượng đánh giá mà còn tạo điều kiện công nhận lẫn nhau trong khu vực ASEAN và thế giới. Bên cạnh đó, việc đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ kiểm định viên với tiêu chuẩn quốc tế là bài toán chiến lược, bởi chất lượng của kiểm định viên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến độ tin cậy và tính công bằng của toàn bộ quy trình kiểm định. Khi đội ngũ này đủ năng lực, các tiêu chuẩn quốc tế sẽ áp dụng hiệu quả trong môi trường giáo dục Việt Nam.

Kiểm định chất lượng giáo dục đại học ở Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới với những quy định chặt chẽ hơn và nhấn mạnh vai trò tự kiểm tra, minh bạch và cải tiến. Thông tư 13/2023/TT-BGDĐT là bước khởi đầu quan trọng cho chu trình quản lý chất lượng bền vững hơn, hướng tới đổi mới quản trị, tự chủ đại học và hội nhập quốc tế. Ngoài ra, kiểm định còn là một phần cốt lõi của quản trị đại học hiện đại, góp phần tạo dựng văn hoá chất lượng và trách nhiệm trong toàn hệ thống giáo dục đại học.

Tài liệu tham khảo:

Sơ kết chương trình phát triển hệ thống bảo đảm và kiểm định chất lượng giáo dục đại học. https://vqa.moet.gov.vn/vi/news/tin-tuc-su-kien/so-ket-chuong-trinh-phat-trien-he-thong-bao-dam-va-kiem-dinh-chat-luong-giao-duc-dai-hoc-227.html

Thông báo kết quả đánh giá các trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục trong nước năm 2025. https://moet.gov.vn/chuyen-de-giao-duc-va-dao-tao/quan-ly-chat-luong-giao-duc/thong-bao-ket-qua-danh-gia-cac-trung-tam-kiem-dinh-chat-luong-giao-duc-trong-nuoc-nam-2025.html