Số lượng thí sinh nhập học ngành STEM tăng cao
Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 ghi nhận sự gia tăng đáng chú ý của các ngành thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM). Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến ngày 23/8, hơn 633.000 thí sinh đã xác nhận nhập học đại học, tăng 4,2% so với đợt 1 năm trước. Trong số này, khoảng 212.600 thí sinh lựa chọn các ngành STEM, chiếm 33,6% tổng số thí sinh xác nhận nhập học. Đáng chú ý, hơn 121.000 thí sinh vào 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc diện xét học bổng theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP.
Đây là kết quả tiếp nối xu hướng đã thể hiện ngay từ giai đoạn đăng ký xét tuyển. Trước đó, trong hơn 874.800 thí sinh đăng ký xét tuyển đại học năm 2026, có 467.590 thí sinh, tương đương 53,4%, lựa chọn các ngành STEM với 2.368.179 nguyện vọng, chiếm khoảng 33% tổng số nguyện vọng. Riêng các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược có 331.693 thí sinh đăng ký, chiếm khoảng 37,9% số thí sinh đăng ký xét tuyển, với gần 1,3 triệu nguyện vọng. Nhóm ngành này được kỳ vọng đóng góp số lượng người học thực tế ở quy mô đáng kể.
Quyết định số 1002/QĐ-TTg ngày 24/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025-2035, định hướng đến năm 2045 cũng đặt mục tiêu tổng quát là chuẩn bị nguồn nhân lực STEM có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao, đáp ứng nhu cầu mở rộng đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao; trong đó tập trung đội ngũ nhân lực tài năng có khả năng tham gia sâu vào nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược, công nghệ cao được ưu tiên. Đề án đặt ra các chỉ tiêu cụ thể về quy mô và chất lượng đào tạo. Đến năm 2030, tỷ lệ người theo học các ngành STEM được đặt mục tiêu đạt 35% ở mỗi trình độ đào tạo; trong đó ít nhất 2,5% thuộc các ngành khoa học cơ bản và 18% thuộc các ngành liên quan đến công nghệ số. Trong tổng quy mô đào tạo STEM, người học các chương trình kỹ sư, thạc sĩ chiếm ít nhất 10% và tiến sĩ ít nhất 1%; tỷ lệ nữ giới đạt ít nhất 20%.
Đối với một số lĩnh vực cụ thể, Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 có 80.000 người tốt nghiệp các chương trình công nghệ thông tin và truyền thông mỗi năm, trong đó ít nhất 10% được cấp bằng kỹ sư, thạc sĩ hoặc tiến sĩ; 8.000 người tốt nghiệp các chương trình chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo mỗi năm, trong đó ít nhất 20% ở trình độ kỹ sư, thạc sĩ hoặc tiến sĩ.
Như vậy, sự gia tăng số thí sinh lựa chọn STEM và các ngành công nghệ chiến lược diễn ra trong bối cảnh nhu cầu nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ cao đang tăng cao. Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng của tăng trưởng; đồng thời triển khai các chương trình, đề án phát triển nhân lực cho những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ số, công nghệ sinh học và các ngành kỹ thuật then chốt.
Đại học phải trở thành mắt xích của hệ sinh thái công nghệ cao
Theo thông tin Bộ Giáo dục và Đào tạo cung cấp, trong mùa tuyển sinh 2026, khoảng 23.000 thí sinh thuộc diện đáp ứng điều kiện xét học bổng. Các thí sinh đạt từ 22,5 điểm tổ hợp xét tuyển trở lên và nằm trong nhóm 30% kết quả cao nhất cả nước có cơ hội nhận học bổng từ 3,7 đến 8,4 triệu đồng mỗi tháng.
Chính sách học bổng được triển khai tạo cơ chế hỗ trợ trực tiếp đối với người học các lĩnh vực Nhà nước xác định có nhu cầu nhân lực cao. Cùng với đó, Đề án 1002 cũng xác định các giải pháp về tín dụng ưu đãi, học bổng, miễn giảm học phí đối với các chương trình đào tạo tài năng; tăng cường đầu tư phòng thí nghiệm, công nghệ và học liệu; thu hút giảng viên giỏi trong nước và quốc tế; tăng cường hợp tác giữa cơ sở đào tạo, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ.
Đề án 1002 đặt mục tiêu đến năm 2030 đào tạo khoảng 5.000 kỹ sư, thạc sĩ và 500 tiến sĩ mỗi năm từ các chương trình đào tạo tài năng trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược; ít nhất 20% thuộc các chương trình chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo. Đồng thời, phấn đấu có ít nhất 30 nhóm nghiên cứu mạnh trong các lĩnh vực STEM, trong đó 20 nhóm thuộc các lĩnh vực công nghệ chiến lược, công nghệ cao được ưu tiên.
Giai đoạn 2030-2035, các chỉ tiêu tiếp tục được nâng lên: tỷ lệ người theo học STEM đạt 40% ở mỗi trình độ đào tạo; tỷ lệ người học các chương trình kỹ sư, thạc sĩ trong tổng quy mô STEM đạt ít nhất 15%, tiến sĩ ít nhất 1,5%. Số người tốt nghiệp các chương trình công nghệ thông tin và truyền thông được đặt mục tiêu đạt 100.000 người/năm; các chương trình chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo đạt 15.000 người tốt nghiệp/năm. Đối với chương trình đào tạo tài năng trong lĩnh vực công nghệ chiến lược, mục tiêu là 8.000 kỹ sư, thạc sĩ và 1.000 tiến sĩ tốt nghiệp mỗi năm.
Những chỉ tiêu này cho thấy yêu cầu đối với hệ thống giáo dục đại học không chỉ là tăng quy mô đào tạo mà phải nâng tỷ trọng đào tạo ở trình độ cao. Đặc biệt, nhân lực phục vụ công nghệ chiến lược cần được đào tạo theo hướng kết hợp giữa kiến thức nền tảng, năng lực nghiên cứu, khả năng ứng dụng công nghệ và năng lực phát triển công nghệ mới.
Với hơn 212.600 thí sinh xác nhận nhập học STEM và hơn 121.000 thí sinh vào 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược, hệ thống giáo dục đại học đang có nguồn đầu vào lớn để thực hiện các mục tiêu về nhân lực công nghệ cao. Tuy nhiên, để chuyển nguồn đầu vào này thành nhân lực chất lượng cao, các trường đại học cần gắn đào tạo với nghiên cứu và nhu cầu của doanh nghiệp. Đề án 1002 xác định rõ yêu cầu tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, công nghệ và học liệu phục vụ đào tạo, nghiên cứu STEM; đồng thời gắn kết đào tạo với thu hút, trọng dụng nhân tài, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và thu hút đầu tư vào các lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao, công nghệ chiến lược. Đề án cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 thu hút ít nhất 2.000 người có trình độ tiến sĩ các ngành STEM đang làm việc ở nước ngoài về giảng dạy tại các cơ sở giáo dục đại học trong nước hoặc có hợp đồng giảng dạy ít nhất một học kỳ. Giai đoạn 2030-2035, con số này tăng lên ít nhất 3.000 người.
Các chỉ tiêu trên cho thấy phát triển nhân lực công nghệ cao được đặt trong một tổng thể chính sách: tạo nguồn từ giáo dục phổ thông, tăng quy mô đào tạo STEM ở đại học, hỗ trợ tài chính cho người học, phát triển chương trình đào tạo tài năng, đầu tư cho nghiên cứu, thu hút giảng viên và chuyên gia, đồng thời tăng liên kết với doanh nghiệp công nghệ. Tuyển sinh, đào tạo nguồn nhân lực ngành STEM không chỉ giải quyết bài toán quy mô người học đại học mà còn trở thành một khâu trong chiến lược hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ phát triển công nghiệp công nghệ cao và nâng cao năng lực khoa học, công nghệ của Việt Nam.
