Chính sách mới được triển khai khi bức tranh tuyển sinh đại học năm 2026 ghi nhận sự dịch chuyển rõ nét của thí sinh sang các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM). Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, có 467.590 thí sinh, tương đương 53,4% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển đại học, lựa chọn các ngành STEM với 2.368.179 nguyện vọng, chiếm gần 33% tổng số nguyện vọng. Đặc biệt, 331.693 thí sinh (chiếm khoảng 37,9%) đăng ký vào các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc diện được hưởng chính sách học bổng theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP, với gần 1,3 triệu nguyện vọng. Những con số này cho thấy sức hút ngày càng lớn của những lĩnh vực được xác định là động lực phát triển kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh nhiều chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước đang tập trung xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, coi giáo dục đại học là một trong những động lực quan trọng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số nội dung và biện pháp tổ chức thực hiện chính sách học bổng đối với người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Dự thảo được xây dựng nhằm cụ thể hóa các nội dung Chính phủ giao Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn tại Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, tạo cơ sở triển khai hiệu quả chính sách học bổng trên phạm vi toàn quốc, góp phần thu hút, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Một trong những nội dung quan trọng của Dự thảo là hướng dẫn thực hiện chính sách học bổng theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP thống nhất trên phạm vi cả nước đối tượng nhận học bổng. Bên cạnh các thí sinh đạt giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế được xét tuyển thẳng, cơ hội đến với tất cả các thí sinh nằm trong tốp 30% thí sinh xuất sắc theo từng nhóm ngành đào tạo trên phạm vi toàn quốc có cơ hội nhận học bổng Chính phủ trước khi nhập học. Đây là kết quả dựa trên việc khai thác nền tảng dữ liệu số để tổ chức thực hiện chính sách, tối ưu hóa quy trình xét duyệt, giảm thiểu thủ tục hành chính. Việc xét duyệt, chi trả, theo dõi và quản lý học bổng sẽ được thực hiện thông qua Nền tảng quản trị đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chiến lược quốc gia, bảo đảm kết nối, chia sẻ và đối soát dữ liệu giữa các cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý.
Theo Dự thảo, các cơ sở đào tạo khai thác dữ liệu tuyển sinh, đào tạo và dữ liệu đã được kết nối, chia sẻ; người học không phải nộp lại hồ sơ hoặc cung cấp lại những thông tin đã có trong hệ thống, trừ trường hợp cần xác minh dữ liệu chưa đầy đủ hoặc có sai lệch. Việc xét duyệt học bổng được thực hiện theo quy trình nội bộ của cơ sở đào tạo, không làm phát sinh thủ tục hành chính đối với người học. Việc tổ chức xét duyệt, thời hạn hoàn thành việc xét hưởng học bổng, quy trình chi trả, theo dõi và cập nhật kết quả chi trả trên hệ thống thông tin.
Bên cạnh việc quy định nguyên tắc triển khai chính sách, dự thảo Thông tư cũng ban hành danh mục các ngành khoa học cơ bản được áp dụng mức học bổng và xác định các ngành thuộc lĩnh vực kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược để áp dụng mức học bổng tương ứng. Danh mục này bao gồm nhiều lĩnh vực đang được ưu tiên phát triển như trí tuệ nhân tạo (AI), vi mạch bán dẫn, khoa học dữ liệu, an toàn thông tin, công nghệ sinh học, khoa học máy tính, công nghệ thông tin, vật liệu, toán học, vật lý, hóa học…
Đây là căn cứ quan trọng để các cơ sở đào tạo triển khai thống nhất chính sách học bổng theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, góp phần phát hiện, thu hút, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược; đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trong giai đoạn mới.
Thực tế tuyển sinh năm 2026 cho thấy nhiều trường đại học đã nhanh chóng ứng dụng các chính sách mới để tăng sức hấp dẫn đối với thí sinh. Các trường kỹ thuật lớn đã công bố hàng chục chương trình đào tạo thuộc diện được hưởng học bổng theo Nghị định 179, đồng thời kết hợp với học bổng của nhà trường để hình thành các gói hỗ trợ có giá trị lớn cho sinh viên. Việc kết hợp giữa chính sách học bổng, các đề án đào tạo nhân lực bán dẫn, phát triển chương trình tài năng, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và mở rộng tự chủ đại học đang hình thành chuỗi chính sách đồng bộ, từ khâu tuyển sinh, đào tạo đến sử dụng nguồn nhân lực.
