Hoàn thiện khung pháp lý cho mô hình trường phổ thông nội trú
Thông tư 12 được xây dựng nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển giáo dục tại khu vực biên giới, trong đó có chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới, được nhấn mạnh tại các Nghị quyết số 71-NQ/TW, Nghị quyết số 281/NQ-CP, Nghị quyết số 298/NQ-CP.
Bên cạnh đó, Thông tư cũng quy định toàn diện các nội dung về tổ chức và hoạt động của trường phổ thông nội trú (PTNT), bao gồm: nhiệm vụ và quyền hạn của nhà trường; cơ cấu tổ chức; quản lý hoạt động giáo dục; đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và nhân sự hỗ trợ; học sinh; cơ sở vật chất; tài chính; và mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội.
Theo quy định, trường PTNT là loại hình trường chuyên biệt do Nhà nước thành lập tại các xã biên giới đất liền, nhằm tạo điều kiện học tập cho học sinh khu vực này, thúc đẩy công bằng trong tiếp cận giáo dục và phát triển nguồn nhân lực cho địa phương.
Thông tư quy định hệ thống trường PTNT gồm: trường PTNT tiểu học và trung học cơ sở; trường PTNT trung học cơ sở và trung học phổ thông; trường PTNT liên cấp từ tiểu học đến trung học phổ thông.
Về phân cấp quản lý, trường PTNT tiểu học và trung học cơ sở do Chủ tịch UBND cấp xã quyết định thành lập, UBND cấp xã quản lý. Trường PTNT có cấp học cao nhất là trung học phổ thông do Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định thành lập, sở GDĐT quản lý.
Sở GDĐT chủ trì, phối hợp với UBND cấp xã xây dựng nội dung phối hợp trong công tác quản lý và tổ chức các hoạt động giáo dục đối với trường PTNT.
Mở rộng cơ hội tuyển sinh và tổ chức hoạt động giáo dục đặc thù
Thông tư 12 cũng quy định rõ về cơ cấu tổ chức, ngoài các tổ chức theo Điều lệ trường phổ thông, trường PTNT được phép thành lập tối đa 03 tổ giáo dục đặc thù. Các tổ giáo dục đặc thù có nhiệm vụ hỗ trợ hiệu trưởng trong công tác giáo dục, quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng học sinh nội trú và bán trú buổi trưa.
Về đối tượng tuyển sinh, trường PTNT tiếp nhận học sinh trong độ tuổi theo quy định của từng cấp học, có hộ khẩu thường trú tại xã biên giới nơi trường đặt trụ sở hoặc tại các xã biên giới lân cận. Ngoài ra, con của cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang đang công tác tại các xã biên giới cũng thuộc diện được tuyển sinh.
Thông tư đồng thời quy định rõ thứ tự ưu tiên trong tuyển sinh học sinh nội trú. Trong trường hợp số lượng đăng ký vượt quá chỉ tiêu còn lại ở một mức ưu tiên nhất định, nhà trường sẽ thực hiện tuyển sinh theo các tiêu chí do sở GDĐT hướng dẫn.
Một điểm đáng chú ý là trường PTNT có thể tuyển sinh học sinh đến từ các nước láng giềng nếu được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ và thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Điều này không chỉ tạo điều kiện mở rộng hợp tác giáo dục tại khu vực biên giới mà còn góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa và tăng cường quan hệ hữu nghị giữa các địa phương giáp biên.
Ngoài việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông do Bộ trưởng Bộ GDĐT ban hành và khung kế hoạch thời gian năm học theo quy định, các trường PTNT còn tổ chức những hoạt động giáo dục đặc thù phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương và đặc điểm của học sinh nội trú.
Về quy mô, địa điểm, Thông tư 12 quy định địa điểm xây dựng trường PTNT phải bảo đảm khai thác tối đa điều kiện tự nhiên; có khả năng ứng phó thiên tai (sạt lở đất, bão, lũ) và tác động của biến đổi khí hậu (nắng, gió, nhiệt độ); đồng thời bảo đảm hạ tầng kĩ thuật có liên quan như điện, nước sạch, nước thải, giao thông, viễn thông.
Thông tư 12 quy định, tổng diện tích đất xây dựng mỗi trường từ 5 ha đến 10 ha, quy mô khoảng 30 lớp/trường, tương ứng với khoảng 1.000 học sinh/trường. Tuy nhiên, quy mô, diện tích xây dựng phải bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng đáp ứng của cơ sở vật chất tại từng địa phương.
Thông tư nhấn mạnh vai trò của chính quyền địa phương trong việc bảo đảm điều kiện hoạt động của trường PTNT. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo các sở, ngành và chính quyền địa phương phối hợp với ngành Giáo dục trong công tác tuyển sinh, quản lý học sinh, tổ chức hoạt động giáo dục đặc thù và huy động nguồn lực phát triển nhà trường.
Trường PTNT có trách nhiệm phối hợp với các cơ quan liên quan trong công tác tiếp nhận học sinh nước láng giềng; quản lý học sinh nước láng giềng theo Quy chế quản lý người nước ngoài học tập tại Việt Nam do Bộ GDĐT ban hành và các quy định của pháp luật.
Việc ban hành Thông tư 12 được xem là bước đi quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho mô hình trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới. Trong bối cảnh nhiều địa phương vùng biên còn gặp khó khăn về điều kiện học tập và khoảng cách địa lý, mô hình trường phổ thông nội trú có ý nghĩa đặc biệt trong việc bảo đảm cơ hội giáo dục cho học sinh.
Không chỉ dừng lại ở việc chuẩn hóa tổ chức và hoạt động của nhà trường, quy chế mới còn mở ra hướng tiếp cận linh hoạt hơn trong quản lý, tuyển sinh và tổ chức các hoạt động giáo dục đặc thù. Nếu được triển khai hiệu quả, hệ thống trường PTNT sẽ không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở khu vực biên giới mà còn trở thành nền tảng quan trọng để phát triển nguồn nhân lực địa phương, tăng cường giao lưu khu vực và củng cố thế trận quốc phòng – an ninh từ sớm, từ xa.
