Chuẩn hóa hệ thống đại học theo các tiêu chí chất lượng
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành hướng dẫn xác định các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp công lập thuộc diện sắp xếp, tổ chức lại. Việc sắp xếp các trường đại học không căn cứ mức độ tự chủ tài chính mà theo vị trí địa lý, không gian, tình hình kinh tế - xã hội, nhu cầu nhân lực của địa phương, cả nước. Ngoài ra, các Bộ, ngành, địa phương căn cứ vào ngành nghề đào tạo, thực tế hoạt động của các trường; có đánh giá tới yếu tố thương hiệu, tầm ảnh hưởng.
5 tiêu chí để xác định trường đại học, trường nghề thuộc diện phải sắp xếp, tổ chức lại gồm: Đầu tiên sắp xếp lại đại học là dựa trên mức độ đáp ứng các điều kiện và đạt chuẩn. Các trường không đảm bảo chuẩn cơ sở giáo dục đại học, điều kiện thành lập hoặc điều kiện duy trì ngành sẽ thuộc diện sắp xếp. Thứ hai là về ngành và lĩnh vực đào tạo, các Bộ, ngành, địa phương cần chú ý đến nhóm đào tạo và nghiên cứu nhiều lĩnh vực nhưng tỷ trọng, quy mô, thành tích nghiên cứu trong một lĩnh vực rất nhỏ (trừ khối quốc phòng và an ninh, sức khỏe và nghệ thuật). Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiến tới giảm số lượng đại học đơn ngành. Thứ ba sắp xếp lại đại học yêu cầu ở tính phục vụ chức năng quản lý nhà nước. Các trường phải sắp xếp lại khi đào tạo các lĩnh vực không cung cấp nguồn nhân lực để phục vụ chức năng quản lý nhà nước, hoạt động nghề nghiệp đặc thù, có tính riêng biệt, phức tạp cao, chuyên môn sâu.
Tiêu chí tiếp theo là tính thiết yếu. Nếu đào tạo các lĩnh vực không đóng vai trò thiết yếu (không thể thay thế), không thể tuyển sinh, xã hội không có nhu cầu thì trường thuộc diện sắp xếp, tổ chức lại. Cuối cùng là tính đặc thù. Theo đó, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Y tế, Văn hóa - Thể thao và Du lịch tự rà soát và quyết định phương án, lộ trình sắp xếp, tổ chức lại trường trực thuộc, phù hợp với yêu cầu của đơn vị, đảm bảo tinh gọn, hiệu quả.
Theo định hướng sắp xếp, tổ chức lại cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp công lập của Bộ Giáo dục và Đào tạo, có 4 hình thức sắp xếp lại đại học gồm: tái cấu trúc; tiếp tục duy trì nhưng phải có phương án phát triển; chuyển giao về Bộ, ngành, địa phương phù hợp; hợp nhất với trường khác (sáp nhập hoặc tổ chức lại thành phân hiệu); giải thể. Đồng thời cũng quy định, với nhóm trường không đạt chuẩn nhưng được tiếp tục duy trì, Bộ, ngành, địa phương phải có phương án đầu tư để đến năm 2030 đạt chuẩn. Sau hạn này, nếu chưa đạt, các trường bị buộc phải sắp xếp lại. Bên cạnh đó, nhóm không thuộc diện sắp xếp cần tự rà soát, tổ chức lại bộ máy, xóa bỏ cấp trung gian.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị các cơ quan, đơn vị hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền quyết định trước 30/6.
Tinh gọn hệ thống để nâng cao chất lượng
Theo quy định trên, có thể thấy việc sắp xếp lại các trường đại học được đặt trên nền tảng đánh giá thực chất năng lực hoạt động của từng cơ sở. Trọng tâm của quá trình này là chuẩn hóa theo các tiêu chí về điều kiện đảm bảo chất lượng đào tạo, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, quy mô và hiệu quả hoạt động, cũng như mức độ đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Sắp xếp lại hệ thống đại học cũng là cơ hội để cơ cấu lại đầu tư công cho giáo dục đại học. Nhà nước sẽ tập trung đầu tư cho những đại học trọng điểm, những đại học vùng, đại học quốc gia, qua đó hình thành các trung tâm đào tạo và nghiên cứu mạnh, có khả năng dẫn dắt và lan tỏa chất lượng trong toàn hệ thống.
Chủ trương sắp xếp lại hệ thống đại học là bước đi cần thiết và đúng thời điểm, phản ánh quyết tâm của Nhà nước trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và vị thế của giáo dục đại học Việt Nam. Nếu được thực hiện khoa học, sắp xếp lại đại học sẽ tạo ra những động lực mới cho đổi mới sáng tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển bền vững. Mỗi trường đại học đều hình thành trong một bối cảnh lịch sử và mang những giá trị riêng về văn hóa học thuật, thế mạnh đào tạo và truyền thống nghiên cứu. Vì vậy, quá trình sắp xếp hệ thống đại học cần chú trọng cả chất lượng và bản sắc học thuật. Đồng thời, mỗi cơ sở sau sắp xếp lại cần có chiến lược phát triển rõ ràng, xác định được lĩnh vực mũi nhọn.
Tài liệu tham khảo:
5 tiêu chí sắp xếp, tổ chức lại trường đại học. https://daibieunhandan.vn/5-tieu-chi-sap-xep-to-chuc-lai-truong-dai-hoc-10405584.html
