Thiếu giáo viên, mất cân đối cơ cấu đội ngũ, quy trình tuyển dụng kéo dài và thiếu tính chủ động là những vấn đề tồn tại nhiều năm nay trong hệ thống giáo dục phổ thông. Dù quy mô học sinh tăng và yêu cầu chương trình giáo dục mới ngày càng cao, cơ chế tuyển dụng phân tán khiến việc bổ sung giáo viên thiếu đồng bộ.
Trước thực trạng này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 01/2026/TT-BGDĐT quy định thẩm quyền tuyển dụng nhà giáo trong cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên, trường chuyên biệt và trường trung học nghề công lập trên địa bàn. Cụ thể, giám đốc sở giáo dục và đào tạo có quyền tuyển dụng giáo viên của các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, trường trung học nghề và trường chuyên biệt. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, điều này thực hiện theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 2 Nghị quyết số 248/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Thông tư mới ban hành cũng quy định hiệu trưởng trường dự bị đại học, Trường Hữu nghị T78, Trường Hữu nghị 80, Trường Phổ thông Vùng cao Việt Bắc có thẩm quyền tuyển dụng nhà giáo thuộc thẩm quyền quản lý.
Người đứng đầu các trường của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị; trường chính trị của tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; trung tâm chính trị của xã, phường, đặc khu trực thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có thẩm quyền tuyển dụng nhà giáo thuộc thẩm quyền quản lý.
Khắc phục tình trạng thừa - thiếu giáo viên cục bộ
Theo quy định trước đây, việc tuyển dụng giáo viên thuộc thẩm quyền của uỷ ban nhân dân cấp huyện hoặc các đơn vị sử dụng lao động theo phân cấp quản lý công chức, viên chức. Tuy nhiên, mô hình này bộc lộ một số hạn chế: quy trình tuyển dụng kéo dài, thiếu sự thống nhất giữa các địa phương, thiếu tính chủ động của ngành Giáo dục trong việc điều tiết nhân lực, dẫn tới tình trạng thừa - thiếu giáo viên cục bộ. Việc giao thẩm quyền tuyển dụng cho giám đốc sở giáo dục và đào tạo giúp giảm đáng kể các tầng nấc trung gian. Ngành Giáo dục cấp tỉnh, với vai trò quản lý trực tiếp hệ thống trường học trên địa bàn, có thể chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch tuyển dụng, tổ chức thi tuyển hoặc xét tuyển, bố trí giáo viên theo nhu cầu thực tế của từng địa phương.
Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều địa phương đang thiếu giáo viên ở các môn học mới như Tin học, Ngoại ngữ, Âm nhạc, Mỹ thuật, cũng như các môn khoa học tự nhiên theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Thực tế, nhiều địa phương rơi vào tình trạng thiếu giáo viên ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn nhưng lại thừa giáo viên ở khu vực đô thị; thiếu giáo viên các môn khoa học tự nhiên, Tin học, Ngoại ngữ nhưng lại dư thừa giáo viên một số môn khác. Nguyên nhân một phần đến từ cơ chế tuyển dụng phân tán, thiếu điều phối tổng thể. Khi sở giáo dục và đào tạo được trao thẩm quyền tuyển dụng, cơ quan này có thể xây dựng quy hoạch nhân lực toàn tỉnh, điều tiết phân bổ giáo viên giữa các địa bàn, bảo đảm cân đối cơ cấu đội ngũ.
Đây là tiền đề quan trọng để giải quyết bài toán nhân lực giáo dục một cách triệt để và dài hạn, thay vì chỉ xử lý tình huống mang tính ngắn hạn.
Phù hợp với quy định của Luật Nhà giáo
Luật Nhà giáo vừa được Quốc hội thông qua đã xác định rõ nhà giáo là lực lượng giữ vai trò then chốt trong hệ thống giáo dục quốc dân, cần được quản lý theo cơ chế đặc thù, phù hợp với tính chất nghề nghiệp. Việc trao quyền tuyển dụng giáo viên cho sở giáo dục và đào tạo thể hiện đúng tinh thần của Luật Nhà giáo, đặt công tác quản lý đội ngũ nhà giáo trong khuôn khổ quản trị ngành Giáo dục. Luật Nhà giáo cũng quy định việc tuyển dụng, đánh giá nhà giáo phải căn cứ vào chuẩn nghề nghiệp, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp và yêu cầu của chương trình giáo dục. Đồng thời, Luật nhấn mạnh nguyên tắc phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình trong quản lý nhà giáo. Cơ chế này tạo động lực để các địa phương chủ động xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ giáo viên, đồng thời chịu trách nhiệm trước ủy ban nhân dân tỉnh và Bộ Giáo dục và Đào tạo về chất lượng, cơ cấu đội ngũ.
Trong bối cảnh đổi mới chương trình, sách giáo khoa và chuyển đổi số giáo dục, nhu cầu về đội ngũ giáo viên có năng lực mới ngày càng lớn. Cơ chế tuyển dụng linh hoạt giúp địa phương kịp thời bổ sung giáo viên các môn học mới, giáo viên có năng lực công nghệ, giáo viên tích hợp STEM, ngoại ngữ. Điều này góp phần nâng cao chất lượng triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và Chiến lược giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Một trong những khó khăn lớn của ngành Giáo dục là thu hút nhân lực chất lượng cao, đặc biệt ở các lĩnh vực khoa học, công nghệ, ngoại ngữ. Cơ chế tuyển dụng linh hoạt, minh bạch, chuyên nghiệp sẽ tạo niềm tin cho người học sư phạm và người có trình độ cao tham gia vào ngành giáo dục. Nếu kết hợp với các chính sách đãi ngộ theo Luật Nhà giáo như xếp lương cao nhất trong hệ thống hành chính sự nghiệp, ưu đãi nghề nghiệp, hỗ trợ vùng khó khăn, cơ chế tuyển dụng mới sẽ trở thành đòn bẩy quan trọng để phát triển đội ngũ nhà giáo trong giai đoạn sắp tới.
Việc tập trung thẩm quyền tuyển dụng vào sở giáo dục và đào tạo cũng đặt ra yêu cầu cần cơ chế giám sát chặt chẽ, công khai quy trình, tiêu chí tuyển dụng để tránh tiêu cực, đảm bảo nguyên tắc công bằng. Trao thẩm quyền tuyển dụng giáo viên cho giám đốc sở giáo dục và đào tạo là bước thay đổi mang tính chiến lược trong quản trị nhân lực giáo dục. Chính sách này thể hiện tư duy phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm, đặt chuyên môn giáo dục vào trung tâm của quản trị đội ngũ nhà giáo.
Trong bối cảnh Luật Nhà giáo tạo nền tảng pháp lý mới cho phát triển đội ngũ, Thông tư này là bước cụ thể hóa quan trọng, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn kéo dài nhiều năm trong tuyển dụng giáo viên. Nếu được triển khai đồng bộ, minh bạch và gắn với các chính sách đãi ngộ, đào tạo, bồi dưỡng, cơ chế mới sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho việc xây dựng đội ngũ nhà giáo chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu đột phá giáo dục giáo dục và đào tạo.
