Ngay sau khi bộ máy chính quyền địa phương theo mô hình mới đi vào hoạt động, công tác tuyển sinh đầu cấp trở thành một trong những nhiệm vụ được các địa phương ưu tiên triển khai. Đây là thời điểm có ý nghĩa quan trọng, bởi tuyển sinh không chỉ là hoạt động thường niên của ngành giáo dục mà còn là phép thử đối với năng lực quản trị giáo dục trong điều kiện địa giới hành chính thay đổi, quy mô dân số biến động và nhu cầu học tập ngày càng tăng.
Trong nhiều năm qua, các thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh luôn chịu áp lực tuyển sinh rất lớn do tốc độ đô thị hóa nhanh, dân số cơ học tăng mạnh. Khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, yêu cầu đặt ra không chỉ là điều chỉnh địa giới quản lý mà còn phải bảo đảm quyền học tập của học sinh không bị gián đoạn, đồng thời sử dụng hiệu quả mạng lưới trường học hiện có.
Chủ động xây dựng phương án tuyển sinh phù hợp với địa giới mới
Thực tế cho thấy, việc thay đổi địa giới hành chính kéo theo nhiều thay đổi trong phân tuyến tuyển sinh. Nếu không được chuẩn bị kỹ lưỡng, nguy cơ xảy ra tình trạng quá tải cục bộ hoặc mất cân đối giữa các trường là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Tại Hà Nội, thành phố tiếp tục triển khai nhiều giải pháp số trong công tác tuyển sinh. Đáng chú ý, ngành Giáo dục đã ứng dụng bản đồ số GIS kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm phân tích dữ liệu dân cư, vị trí trường học, khoảng cách di chuyển và quy mô học sinh để hỗ trợ xây dựng phương án tuyển sinh khoa học hơn. Công nghệ giúp cơ quan quản lý dự báo nhu cầu học tập theo từng khu vực, tối ưu hóa việc phân tuyến và hạn chế tình trạng phụ huynh phải đưa con đi học quá xa nơi cư trú. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số giáo dục, góp phần nâng cao tính minh bạch và khách quan của công tác tuyển sinh.
Việc đưa dữ liệu số vào quản lý cũng phản ánh xu hướng chuyển từ phương thức quản lý hành chính truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu. Thay vì chỉ căn cứ vào địa giới hành chính hoặc kinh nghiệm của từng địa phương, các quyết định phân tuyến ngày càng được hỗ trợ bởi hệ thống dữ liệu dân cư, bản đồ số và các công cụ phân tích hiện đại.
Trong bối cảnh số lượng học sinh mỗi năm đều tăng, nhất là tại các khu đô thị mới, cách làm này giúp chính quyền chủ động hơn trong dự báo quy mô tuyển sinh, đồng thời là cơ sở để quy hoạch đầu tư trường lớp trong những năm tiếp theo.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, yêu cầu lớn nhất là bảo đảm quyền lợi học sinh trong quá trình sắp xếp lại mạng lưới trường học sau sáp nhập. Ngành Giáo dục thành phố xác định việc điều chỉnh tổ chức trường học phải đặt quyền lợi người học lên hàng đầu. Mọi phương án sắp xếp đều hướng tới mục tiêu học sinh tiếp tục được học tập bình thường, không làm phát sinh khó khăn trong việc đi lại, chuyển trường hoặc ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục. Các trường được rà soát kỹ về cơ sở vật chất, quy mô lớp học, đội ngũ giáo viên cũng như khả năng tiếp nhận thêm học sinh để xây dựng phương án phù hợp với từng địa bàn.
Quan điểm này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh nhiều địa phương đang thực hiện tinh gọn bộ máy hành chính. Sáp nhập đơn vị quản lý không đồng nghĩa với việc cắt giảm cơ hội học tập của người dân. Ngược lại, đây cần được xem là cơ hội để tái cơ cấu mạng lưới trường học, phân bổ nguồn lực hợp lý hơn, giảm chênh lệch giữa các khu vực và nâng cao hiệu quả đầu tư.
Ở nhiều quận, huyện trước đây, tình trạng thiếu trường học đã xuất hiện trong nhiều năm. Không ít trường phải duy trì sĩ số cao, tổ chức học hai ca hoặc tận dụng mọi diện tích để bố trí thêm phòng học. Khi dân số tiếp tục tăng, nếu không có giải pháp đầu tư đồng bộ thì áp lực tuyển sinh sẽ ngày càng lớn.
Điều này đặt ra yêu cầu quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục phải đi trước một bước. Việc xây dựng trường học cần gắn với quy hoạch phát triển đô thị, quy hoạch dân cư và dự báo biến động dân số. Mỗi khu đô thị mới cần đồng thời có quỹ đất dành cho giáo dục, thay vì chỉ tập trung phát triển nhà ở. Bên cạnh đó, quy hoạch không chỉ dừng ở số lượng trường học mà còn phải tính đến cơ cấu cấp học, khả năng mở rộng trong tương lai và sự kết nối giao thông để học sinh có thể tiếp cận trường học thuận lợi nhất.
Chuyển đổi số đang thay đổi phương thức quản trị tuyển sinh
Những năm gần đây, nhiều địa phương đã triển khai tuyển sinh trực tuyến, tích hợp với cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia, giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính cho phụ huynh. Việc Hà Nội ứng dụng bản đồ GIS kết hợp AI cho thấy chuyển đổi số trong giáo dục đang bước sang giai đoạn mới. Công nghệ không chỉ phục vụ đăng ký tuyển sinh mà còn hỗ trợ hoạch định chính sách, dự báo nhu cầu và tối ưu hóa phân bổ nguồn lực.
Trong tương lai, khi dữ liệu giáo dục được kết nối đồng bộ với dữ liệu dân cư, quy hoạch đô thị và hệ thống thông tin đất đai, các địa phương sẽ có khả năng dự báo khá chính xác số học sinh theo từng khu vực trong nhiều năm tới. Điều này giúp việc xây dựng trường mới, tuyển dụng giáo viên và đầu tư cơ sở vật chất trở nên chủ động hơn, tránh tình trạng nơi thiếu, nơi thừa. Đây cũng là định hướng phù hợp với chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia và phát triển giáo dục thông minh theo tinh thần các nghị quyết của Đảng về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Dù áp dụng công nghệ hiện đại hay điều chỉnh mô hình quản lý, mục tiêu cuối cùng của tuyển sinh đầu cấp vẫn là bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận giáo dục bình đẳng.
Mùa tuyển sinh đầu cấp năm học 2026-2027 cũng phản ánh năng lực thích ứng của ngành giáo dục trước những thay đổi lớn về tổ chức hành chính, dân số và yêu cầu chuyển đổi số. Những cách làm mới từ Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều địa phương khác cho thấy khi công nghệ được kết hợp với tư duy quản trị hiện đại, công tác tuyển sinh sẽ ngày càng minh bạch, khoa học và lấy người học làm trung tâm. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng một hệ thống giáo dục phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.
