Góc nhìn từ bối cảnh và cấu trúc hệ thống giáo dục đại học hiện nay
Với quyết định của Chính phủ công bố ngày 12/1/2026, Đại học Trà Vinh chính thức trở thành đại học thứ 13 trong hệ thống giáo dục đại học, hoạt động theo mô hình “đại học đa ngành” tại Việt Nam. Đây là cơ sở giáo dục đại học công lập trực thuộc UBND tỉnh Vĩnh Long, có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng.
Trước khi có Đại học Trà Vinh, cả nước đã có 12 đại học, gồm: Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP. HCM, Đại học Thái Nguyên, Đại học Huế, Đại học Đà Nẵng, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Kinh tế TP.HCM, Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Công nghiệp Hà Nội, Đại học Cần Thơ, Đại học Duy Tân và Đại học Phenikaa.
Theo Luật Giáo dục đại học, "trường đại học" và "đại học" là hai mô hình khác nhau. Trường đại học đào tạo, nghiên cứu đa ngành, trong khi đại học là tổ chức đào tạo, nghiên cứu đa lĩnh vực, bao gồm các trường đại học và khoa thành viên. Nhìn rộng hơn, số lượng trường đại học ở Việt Nam – kể cả công lập, tư thục và quốc tế – rất lớn, trải rộng từ Hà Nội, TP.HCM đến các tỉnh thành khác, phản ánh mạng lưới giáo dục đại học đang không ngừng mở rộng để đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của xã hội.
Nhu cầu học tập của xã hội tăng mạnh
Trong những năm gần đây, Việt Nam chứng kiến sự tăng mạnh về tỷ lệ người học tiếp cận đại học. Xu hướng này đến từ nhiều yếu tố: gia tăng dân số trong độ tuổi học đại học và tỉ lệ học sinh tốt nghiệp THPT cao hơn; kinh tế phát triển kéo theo nhu cầu nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các ngành mũi nhọn như công nghệ, y dược, logistics, tài chính – ngân hàng; mong muốn nâng cao cơ hội nghề nghiệp, thu nhập và kỹ năng mềm trong môi trường lao động cạnh tranh.
Vì vậy, việc mở rộng hệ thống các cơ sở đào tạo đại học – đặc biệt ở các địa phương – giúp tạo điều kiện cho người học tiếp cận giáo dục chất lượng cao hơn ngay tại địa phương mà không cần di chuyển quá xa.
Bên cạnh nhu cầu trong nước, xu hướng hội nhập quốc tế đòi hỏi giáo dục đại học Việt Nam phải mở rộng và nâng cao chất lượng: các trường hợp tác với đối tác quốc tế trong chương trình đào tạo, nghiên cứu khoa học và trao đổi giảng viên, sinh viên. Nhiều trường tham gia các bảng xếp hạng quốc tế như Times Higher Education (THE), QS…, cụ thể vào năm 2024, 9 trường đại học Việt Nam đã lọt vào bảng xếp hạng Đại học Thế giới Times Higher Education (THE), đánh dấu số lượng cao nhất từ trước đến nay, trong đó có 3 trường lần đầu tiên góp mặt: Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Y Hà Nội và Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, giúp nâng cao vị thế và uy tín của giáo dục đại học Việt Nam trên trường quốc tế.
Những yếu tố này dẫn tới việc không chỉ tăng số lượng trường mà còn thúc đẩy nhiều cơ sở nâng cấp mô hình hoạt động, mở thêm ngành, tăng quy mô học viên và đầu tư cho nghiên cứu. Việc tăng số lượng đại học không chỉ giải quyết nhu cầu học tập mà còn góp phần phát triển kinh tế – xã hội bền vững.
Tiêu chí và thách thức khi chuyển đổi thành đại học
Để chuyển từ trường đại học thành đại học, Nghị định 99 năm 2019 của Chính phủ yêu cầu ba điều kiện: được tổ chức kiểm định hợp pháp đánh giá đạt chuẩn chất lượng; có ít nhất 3 trường và 10 ngành đào tạo tiến sĩ, quy mô sinh viên chính quy trên 15.000; được cơ quan quản lý trực tiếp, các nhà đầu tư chấp thuận.
Theo dự thảo nghị định hướng dẫn Luật Giáo dục đại học sửa đổi năm 2025, điều kiện để được công nhận là đại học được siết chặt hơn. Các cơ sở đào tạo phải có ít nhất 5 trường thành viên, với 25 ngành đào tạo tiến sĩ; quy mô sinh viên lên đến 25.000 và một số điều kiện khác.
Qua đó có thể thấy, quá trình chuyển một trường đại học thành đại học không đơn giản và gặp nhiều thách thức. Đầu tiên, cơ sở giáo dục này phải đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng thông qua việc kiểm định chương trình, đảm bảo đủ đội ngũ giảng viên có trình độ cao, cơ sở vật chất theo yêu cầu.
Thứ hai, để được xác định là đại học, cơ sở giáo dục này cần tăng quy mô và cấu trúc tổ chức, xây dựng thêm nhiều trường thành viên, mở rộng các ngành đào tạo tiến sĩ, thu hút sinh viên và giảng viên, nhưng đây vẫn là thách thức tương đối lớn, nhất là với các cơ sở giáo dục ở vùng sâu, vùng xa.
Thứ ba, cần bảo đảm nguồn lực nghiên cứu: đại học phải có môi trường nghiên cứu mạnh, xuất bản quốc tế, hợp tác nghiên cứu… Đây là yêu cầu đặt ra cho toàn bộ đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý và sinh viên.
Cuối cùng là sự cạnh tranh và hội nhập: trong khi các đại học lâu đời đã xây dựng uy tín và thương hiệu mạnh, các đại học mới nâng cấp cần cạnh tranh để thu hút sinh viên, đầu tư và quan hệ đối tác quốc tế. Những khó khăn này đòi hỏi mỗi cơ sở phải xây dựng kế hoạch dài hạn và hợp tác chặt chẽ với các bộ ngành liên quan để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra hiệu quả.
Song, việc Đại học Trà Vinh trở thành đại học thứ 13 của Việt Nam không chỉ là một bước ngoặt trong hành trình phát triển của riêng cơ sở này mà còn là cột mốc quan trọng trong xu hướng mở rộng và nâng cao chất lượng giáo dục đại học. Sự kiện phản ánh nhu cầu học tập ngày càng cao trong xã hội, tác động của hội nhập quốc tế và những nỗ lực không ngừng của các cơ sở giáo dục trong việc nâng cấp mô hình hoạt động để đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn. Đồng thời, quá trình này cũng đặt ra không ít thách thức trong việc xây dựng cơ cấu tổ chức, nâng cao chất lượng giảng dạy – nghiên cứu để đảm bảo vị thế cạnh tranh trong nước và quốc tế.
