Nhu cầu nhân lực lớn từ các dự án đường sắt trọng điểm
Sự phát triển của các dự án đường sắt hiện đại đang đặt ra nhu cầu rất lớn về nguồn nhân lực ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Theo tính toán của ngành đường sắt, riêng dự án tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng cần hơn 2.400 nhân sự để phục vụ công tác quản lý, khai thác và vận hành.
Ở quy mô lớn hơn, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam dài hơn 1.500 km được dự báo sẽ tạo ra trên 200.000 việc làm trong các lĩnh vực quản lý dự án, tư vấn thiết kế, thi công, vận hành, bảo trì và sản xuất thiết bị. Nhu cầu nhân lực tăng cao cũng đang thu hút sự tham gia mạnh mẽ của các doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng, cơ khí và công nghệ.
Một số doanh nghiệp đã công bố kế hoạch tuyển dụng hàng chục nghìn lao động để phục vụ các công trình hạ tầng giao thông trọng điểm. Điều này cho thấy ngành đường sắt không chỉ là lĩnh vực chuyên môn đặc thù mà đang trở thành một thị trường lao động tiềm năng, mở ra nhiều cơ hội việc làm cho người học trong những năm tới.
Nhận thức rõ vai trò của nguồn nhân lực đối với sự phát triển ngành đường sắt, Bộ Chính trị đã xác định mục tiêu xây dựng hệ thống đường sắt đồng bộ, hiện đại, bền vững và từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi. Trên cơ sở đó, Phó Thủ tướng Lê Thành Long đã ký Quyết định số 2230/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam đến năm 2035, định hướng đến năm 2045.
Theo đề án, giai đoạn 2025 - 2030 sẽ đào tạo tối thiểu 35.000 nhân lực chất lượng cao, bao gồm khoảng 1.000 người trình độ sau đại học, 14.000 người trình độ đại học và hàng chục nghìn lao động trình độ cao đẳng, trung cấp. Đồng thời, nguồn lực tài chính đáng kể cũng được dành cho hoạt động đào tạo và xây dựng các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu chuyên sâu phục vụ lĩnh vực đường sắt.
Việc đặt mục tiêu đào tạo hàng chục nghìn nhân lực cho ngành đường sắt cho thấy tư duy phát triển hạ tầng đang chuyển từ “đầu tư công trình” sang “đầu tư con người”. Bởi dù công nghệ hiện đại đến đâu, hiệu quả vận hành và khả năng làm chủ hệ thống vẫn phụ thuộc vào chất lượng đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và người lao động trực tiếp tham gia vào quá trình xây dựng, khai thác.
Nhà trường, doanh nghiệp cùng tham gia đào tạo nhân lực chất lượng cao
Để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của thị trường lao động, nhiều cơ sở đào tạo đã chủ động đổi mới chương trình đào tạo theo hướng tiệm cận chuẩn quốc tế. Các chương trình đào tạo mới được xây dựng trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm từ những quốc gia có ngành đường sắt phát triển như Nhật Bản, Trung Quốc và các nước châu Âu, đồng thời tăng cường nội dung về công nghệ hiện đại và kỹ năng thực hành.
Bên cạnh đào tạo chính quy, các trường đại học cũng tổ chức nhiều khóa bồi dưỡng ngắn hạn nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ kỹ sư đang tham gia các dự án giao thông trọng điểm. Đáng chú ý, sự tham gia của doanh nghiệp ngày càng được coi trọng nhằm tăng tính thực tiễn của chương trình đào tạo. Nhiều mô hình hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp đã được triển khai, trong đó có việc xây dựng các phòng thí nghiệm chuyên sâu ngay tại cơ sở sản xuất để sinh viên được tiếp cận môi trường làm việc thực tế.
Song song với đó, thị trường lao động ngành đường sắt cũng đang trở nên hấp dẫn hơn nhờ chế độ đãi ngộ được cải thiện. Nhiều doanh nghiệp đưa ra mức thu nhập cạnh tranh cho kỹ sư và công nhân kỹ thuật, góp phần thu hút người trẻ theo đuổi lĩnh vực vốn được xem là khó và đòi hỏi chuyên môn cao.
Đối với sinh viên, các dự án đường sắt hiện đại không chỉ mở ra cơ hội nghề nghiệp ổn định mà còn tạo động lực để nâng cao trình độ chuyên môn. Nhiều sinh viên nhận thức rõ rằng lĩnh vực đường sắt tốc độ cao yêu cầu độ chính xác, tính an toàn và khả năng làm chủ công nghệ ở mức rất cao, vì vậy cần chủ động học tập, nghiên cứu và tích lũy kinh nghiệm thực tế ngay từ khi còn ngồi trên giảng đường.
Đào tạo nhân lực đường sắt không đơn thuần là cung cấp nguồn lao động cho các dự án trước mắt mà còn là quá trình xây dựng đội ngũ chuyên gia công nghệ cho tương lai. Khi nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng tham gia vào quá trình đào tạo, người học sẽ có điều kiện tiếp cận thực tiễn sớm hơn, qua đó từng bước hình thành lực lượng nhân sự đủ năng lực tiếp nhận, vận hành và làm chủ các công nghệ đường sắt hiện đại.
Sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp đang tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam chuẩn bị nguồn nhân lực cho các dự án hạ tầng quy mô lớn trong nhiều thập kỷ tới. Đây không chỉ là yêu cầu của ngành giao thông mà còn là bước đi cần thiết để nâng cao năng lực khoa học, công nghệ quốc gia, hướng tới mục tiêu làm chủ các công nghệ cốt lõi và phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.
