Giải quyết những bất cập của tuyển sinh đa phương thức
Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt. Đây là năm thứ hai Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các cơ sở đào tạo thực hiện quy đổi điểm tương đương giữa các phương thức xét tuyển nhằm bảo đảm sự công bằng trong tuyển sinh.
Yêu cầu này xuất phát từ thực tế nhiều năm qua khi các trường đại học đồng thời sử dụng nhiều phương thức xét tuyển như điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông, học bạ, đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, xét tuyển tài năng, chứng chỉ quốc tế... Tuy nhiên, mỗi phương thức lại có một thang đo khác nhau, độ khó khác nhau và quy mô thí sinh khác nhau. Nếu không có cơ chế quy đổi, việc xác định điểm chuẩn có thể dẫn đến những chênh lệch lớn giữa các nhóm thí sinh.
Trong bối cảnh kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 sắp được công bố, cùng với việc thí sinh chuẩn bị đăng ký nguyện vọng trên hệ thống tuyển sinh chung, các bảng quy đổi điểm tương đương của các trường đại học sẽ trở thành một trong những căn cứ quan trọng giúp thí sinh đánh giá cơ hội trúng tuyển một cách chính xác hơn.
Tuyển sinh đa phương thức là xu hướng tất yếu của giáo dục đại học hiện đại. Việc đánh giá người học thông qua nhiều kênh khác nhau giúp các trường lựa chọn được những thí sinh phù hợp hơn thay vì chỉ dựa vào một kỳ thi duy nhất. Tuy nhiên, trong giai đoạn trước năm 2025, khi chưa có hướng dẫn thống nhất về quy đổi điểm tương đương, nhiều bất cập đã xuất hiện.
Không ít ngành học ghi nhận sự chênh lệch đáng kể về điểm chuẩn giữa các phương thức xét tuyển. Có những trường hợp thí sinh đạt mức điểm rất cao ở kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông nhưng không cạnh tranh được với nhóm thí sinh xét tuyển bằng chứng chỉ quốc tế hoặc các kỳ thi riêng. Ngược lại, cũng có những ngành mà điểm chuẩn theo phương thức đánh giá năng lực thấp hơn rất nhiều so với điểm thi trung học phổ thông.
Điều này dẫn đến câu hỏi lớn: liệu mức điểm 27 điểm tổ hợp A00 có thực sự tương đương với 900 điểm bài thi đánh giá năng lực hay không? Hay 80 điểm xét tuyển tài năng tương đương với bao nhiêu điểm thi trung học phổ thông? Khi không có cơ sở quy đổi rõ ràng, việc xác định điểm chuẩn giữa các phương thức phần nào vẫn dựa trên kinh nghiệm hoặc đánh giá chủ quan của từng trường.
Năm 2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành hướng dẫn quy đổi tương đương điểm trúng tuyển và ngưỡng đầu vào giữa các phương thức, tổ hợp xét tuyển. Các cơ sở đào tạo khi xây dựng quy tắc quy đổi tương đương cần tuân thủ các nguyên tắc về bảo đảm tính tương đương; dựa trên yêu cầu đầu vào thực chất; công bằng, minh bạch, công khai và thống nhất; đảm bảo tính khoa học và thực tiễn; đơn giản, dễ hiểu.
Bách phân vị - chìa khóa của bài toán công bằng
Một trong những khái niệm được nhắc đến nhiều nhất trong mùa tuyển sinh gần đây là "bách phân vị" (percentile). Khác với cách nhìn truyền thống chỉ dựa trên điểm số tuyệt đối, bách phân vị đánh giá vị trí của một thí sinh trong toàn bộ tập thí sinh tham gia kỳ thi.
Ví dụ, một thí sinh nằm trong nhóm Top 5% có nghĩa là kết quả của em cao hơn 95% số người dự thi. Khi đó, dù tham gia các kỳ thi khác nhau với thang điểm khác nhau, các thí sinh vẫn có thể được so sánh thông qua vị trí tương đối trong phân bố điểm. Theo các chuyên gia khảo thí, đây là phương pháp được nhiều hệ thống giáo dục trên thế giới áp dụng để đối sánh kết quả giữa các bài thi khác nhau.
Điều quan trọng nhất của phương pháp này là không so sánh trực tiếp điểm số tuyệt đối mà so sánh năng lực tương đối của thí sinh trong từng nhóm dự thi. Chính vì vậy, một mức điểm được xem là cao ở kỳ thi này chưa chắc đã tương đương với cùng giá trị điểm ở kỳ thi khác. Điều cần quan tâm là thí sinh đó đang đứng ở vị trí nào trong phổ điểm.
Trong số các trường công bố phương án quy đổi năm 2025, Đại học Bách khoa Hà Nội là một trong những đơn vị xây dựng hệ thống quy đổi bài bản. Theo phương án tuyển sinh của trường, việc quy đổi được thực hiện trên cơ sở phương pháp bách phân vị (Percentile Equating). Nhà trường tiến hành thống kê, phân tích dữ liệu tuyển sinh trong nhiều năm, đồng thời nghiên cứu kết quả học tập của sinh viên trúng tuyển theo từng phương thức để xác định tương quan giữa các nhóm thí sinh.
Đại học Bách khoa Hà Nội sử dụng ba phương thức tuyển sinh gồm: xét tuyển tài năng, xét tuyển bằng điểm thi đánh giá tư duy (TSA) và xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông quốc gia.
Thay vì tìm một công thức quy đổi cứng giữa các thang điểm, trường xây dựng bảng phân vị tương quan giữa các phương thức. Những thí sinh cùng nằm trong một khoảng phân vị sẽ được xem là có mức năng lực tương đương. Từ đó, trường sử dụng phương pháp nội suy để xác định mức điểm tương đương giữa các phương thức khác nhau.
Điểm đáng chú ý là mô hình này không chỉ dựa vào phổ điểm tuyển sinh mà còn tham chiếu kết quả học tập thực tế của sinh viên sau khi trúng tuyển. Điều đó giúp quá trình quy đổi phản ánh sát hơn khả năng học tập của người học thay vì chỉ dựa trên kết quả một kỳ thi.
Không chỉ Đại học Bách khoa Hà Nội, nhiều cơ sở giáo dục đại học khác cũng đã công bố bảng quy đổi điểm tương đương dựa trên hướng dẫn chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tuy nhiên, do đặc thù tuyển sinh khác nhau nên mỗi trường có thể áp dụng những cách tiếp cận riêng.
Những trường có quy mô tuyển sinh lớn bằng các kỳ thi riêng như Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội,… thường dựa vào dữ liệu phổ điểm của các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy để xây dựng bảng đối sánh.
Một số trường chú trọng vào đặc thù ngành đào tạo. Chẳng hạn, các ngành kỹ thuật, công nghệ thường quan tâm nhiều hơn đến năng lực Toán học và tư duy logic, trong khi các ngành khoa học xã hội có thể xem xét thêm các yếu tố khác trong quá trình quy đổi. Điểm chung là các phương án đều phải bảo đảm nguyên tắc minh bạch, có căn cứ dữ liệu và được công bố công khai để thí sinh có thể tra cứu. Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra khung hướng dẫn chung đã giúp hạn chế tình trạng mỗi trường áp dụng một cách hiểu khác nhau về sự tương đương giữa các phương thức xét tuyển.
Những ngày tới, sau khi biết điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông, hàng triệu thí sinh sẽ bước vào giai đoạn quan trọng nhất của mùa tuyển sinh: đăng ký và sắp xếp nguyện vọng. Trong bối cảnh nhiều trường sử dụng đồng thời các phương thức tuyển sinh, bảng quy đổi điểm tương đương sẽ giúp thí sinh có thêm cơ sở để đánh giá cơ hội trúng tuyển.
Thay vì chỉ nhìn vào điểm chuẩn của năm trước, các em có thể đối chiếu vị trí của mình trong phổ điểm và so sánh với các mức điểm tương đương ở những phương thức khác. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với những thí sinh vừa tham gia kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, vừa có kết quả từ các kỳ thi đánh giá năng lực hoặc đánh giá tư duy.
