Nỗ lực từ địa phương và bài toán dài hạn
Tại Hà Nội, dân số cơ học tăng mạnh ở các khu đô thị mới kéo theo nhu cầu học tập tăng đột biến. Tuy nhiên, số lượng trường lớp không theo kịp. Có những khu vực dân cư tăng nhanh nhưng quỹ đất dành cho giáo dục lại không được đảm bảo từ đầu. Tình trạng thiếu trường, lớp học quá tải kéo dài nhiều năm ở thủ đô Hà Nội và ảnh hưởng lớn đến nhu cầu học tập chính đáng của người dân.
Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội đã thông qua Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Trong đó nhấn mạnh "đảm bảo quỹ đất xây dựng trường học các cấp đạt tối thiểu 10 - 12 m2/học sinh (trong đó: mầm non tối thiểu 12 m2/trẻ; phổ thông tối thiểu 10 m2/học sinh). Quy hoạch các mô hình trường liên cấp diện tích từ 5ha trở lên tại các khu vực đô thị mở rộng". Năm 2026: toàn thành phố có 2.285.000 học sinh, trong đó: mầm non (491.355 học sinh); tiểu học (756.715 học sinh); trung học cơ sở (542.898 học sinh); trung học phổ thông (314.608 học sinh).
Với chỉ tiêu 10-15m2/học sinh, nhu cầu đất xây dựng trường học của toàn thành phố giai đoạn 2021-2025 cần tăng thêm tối thiểu so với năm 2026 là 6.158.291m2. Đến năm 2030: toàn thành phố có khoảng 2.510.561 học sinh, trong đó: mầm non (781.035 học sinh); tiểu học (832.154 học sinh); trung học cơ sở (654.023 học sinh); trung học phổ thông (305.567 học sinh). Với chỉ tiêu 10-15m2/học sinh, dự báo nhu cầu đất xây dựng trường học của toàn thành phố giai đoạn 2026-2030 cần tăng thêm tối thiểu so với năm 2026 là 2.400.000m2.
Trước mắt, để giải quyết trình trạng thiếu trường, thiếu lớp và giảm áp lực các kỳ thi chuyển cấp, Hà Nội và nhiều địa phương đã triển khai đồng thời các giải pháp: mở rộng mạng lưới trường lớp, điều chỉnh phân tuyến tuyển sinh, đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục. Một số đề xuất đáng chú ý như áp dụng bản đồ số trong tuyển sinh, phân bổ học sinh theo khu vực cư trú, hay phát triển mô hình trường liên cấp để giảm áp lực chuyển cấp.
Tăng tốc xây dựng trường học, mở rộng cơ hội học tập
Ở nhiều khu đô thị mới, tốc độ lấp đầy dân số diễn ra nhanh hơn rất nhiều so với tiến độ xây dựng trường lớp. Những dãy chung cư mọc lên liên tiếp, nhưng trường học lại chưa kịp hình thành hoặc không đủ quy mô. Khoảng trống ấy dồn lại qua từng năm, trở thành áp lực hữu hình trong từng lớp học đông kín và trong mỗi mùa tuyển sinh căng thẳng.
Thực tế này càng thể hiện rõ ở bậc trung học phổ thông. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, năm học 2026-2027, toàn thành phố có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở, nhưng chỉ tiêu vào các trường công lập chỉ khoảng 88.000 em. Điều đó đồng nghĩa, cứ 10 học sinh thì có khoảng 4 em không có cơ hội học trường công lập. Khoảng chênh lệch này trực tiếp tạo nên áp lực thi cử kéo dài nhiều năm qua. Với nhiều gia đình, việc vào được trường công lập không chỉ là lựa chọn học tập, mà còn gắn với khả năng chi trả và điều kiện kinh tế.
Trong bối cảnh đó, việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng trường học mới đang được Hà Nội triển khai để giảm áp lực trước mắt cho hệ thống. Chỉ riêng năm học 2026-2027, Hà Nội dự kiến có thêm 6 trường trung học phổ thông mới đi vào hoạt động, cung cấp thêm hàng nghìn chỗ học. Ở những khu vực như Hoàng Mai, Đông Anh, Cầu Giấy - nơi dân số tăng nhanh, sự xuất hiện của các trường mới phần nào giúp giảm sức ép dồn vào một số trường “nóng”.
Những con số về quy mô học sinh đến năm 2030 cho thấy áp lực này không phải là hiện tượng nhất thời. Hàng triệu học sinh trong hệ thống đồng nghĩa với hàng triệu nhu cầu học tập, nhưng cũng là hàng triệu lựa chọn và cạnh tranh. Khi cơ hội vào các trường được đánh giá cao không mở rộng tương ứng, áp lực tất yếu sẽ dồn vào các kỳ thi chuyển cấp.
Trong bối cảnh đó, mỗi mùa tuyển sinh đang trở thành một “sự kiện xã hội”. Những câu chuyện học thêm dày đặc, phụ huynh lo lắng chi phí, hay học sinh chịu áp lực tâm lý trước kỳ thi lớp 10… không còn là hiện tượng cá biệt, mà lặp lại qua nhiều năm.
Kỳ thi vào lớp 10 đang đến gần, bức tranh tuyển sinh cũng đang dần có những chuyển động mới. Việc bổ sung thêm trường lớp, mở rộng chỉ tiêu và điều chỉnh tuyển sinh cho thấy nỗ lực rõ ràng của các địa phương trong việc đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng tăng của học sinh đô thị.
