Bảo đảm nền tảng văn hóa song hành với đào tạo chuyên môn
Thông tư quy định khối lượng kiến thức văn hóa giáo dục phổ thông và điều kiện tổ chức giảng dạy; tổ chức giảng dạy, kiểm tra, đánh giá và cấp giấy chứng nhận hoàn thành chương trình; trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Theo Thông tư, việc giảng dạy khối lượng kiến thức văn hóa giáo dục phổ thông nhằm giúp người học chương trình đào tạo các ngành, nghề đặc thù phát triển phẩm chất, năng lực theo yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông, chương trình giáo dục thường xuyên cấp THCS và chương trình giáo dục thường xuyên cấp THPT.
Qua đó, người học có thể tiếp tục học chương trình giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên khi thay đổi môi trường học tập hoặc tiếp tục học trình độ giáo dục nghề nghiệp cao hơn theo quy định.
Đây là điểm có ý nghĩa đối với những người học theo đuổi các ngành, nghề đặc thù, nhất là trong lĩnh vực nghệ thuật, thể dục, thể thao, khi quá trình đào tạo thường có những yêu cầu riêng về thời gian luyện tập, biểu diễn, thi đấu hoặc thực hành nghề nghiệp.
Việc bảo đảm kiến thức văn hóa phổ thông giúp người học không bị tách rời khỏi nền tảng giáo dục chung, đồng thời tạo thêm khả năng chuyển đổi, tiếp tục học tập khi có nhu cầu hoặc thay đổi định hướng.
Thông tư yêu cầu việc tổ chức giảng dạy phải bảo đảm đầy đủ yêu cầu về khối lượng kiến thức của môn học, hoạt động giáo dục, phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá và thi kết thúc môn học theo quy định của Bộ GDĐT đối với từng chương trình, cấp học tương ứng.
Trường hợp cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp thực hiện chương trình đào tạo các ngành, nghề đặc thù phối hợp với cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên để tổ chức giảng dạy, kiểm tra, đánh giá, các bên phải có văn bản phối hợp.
Văn bản phối hợp phải xác định rõ trách nhiệm tổ chức giảng dạy, quản lý người học, kiểm tra, đánh giá, xác nhận kết quả học tập, quản lý hồ sơ và bảo đảm quyền lợi học tập của người học.
Quy định này cho thấy kiến thức văn hóa không được xem là phần bổ sung mang tính hình thức trong chương trình đào tạo ngành, nghề đặc thù. Việc xác định rõ khối lượng kiến thức, yêu cầu cần đạt và trách nhiệm của các bên giúp bảo đảm người học được thụ hưởng đầy đủ chương trình tương ứng với cấp học, đồng thời hạn chế nguy cơ chênh lệch chất lượng khi việc giảng dạy được tổ chức ở những mô hình khác nhau.
Linh hoạt tổ chức dạy học nhưng không để người học quá tải
Thông tư quy định khối lượng kiến thức văn hóa giáo dục phổ thông theo từng cấp học:
Đối với cấp tiểu học, thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học do Bộ trưởng Bộ GDĐT ban hành.
Đối với cấp THCS, thực hiện Chương trình giáo dục thường xuyên cấp THCS do Bộ trưởng Bộ GDĐT ban hành.
Đối với cấp THPT, thực hiện Chương trình giáo dục thường xuyên cấp THPT do Bộ trưởng Bộ GDĐT ban hành hoặc khối lượng kiến thức văn hóa THPT trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo quy định của Bộ GDĐT.
Về đội ngũ, cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp thực hiện chương trình đào tạo các ngành, nghề đặc thù phải có đủ giáo viên đạt chuẩn nghề nghiệp giáo viên giáo dục phổ thông hoặc chuẩn nghề nghiệp giáo viên giáo dục thường xuyên theo quy định của Bộ GDĐT để tổ chức giảng dạy các môn học, hoạt động giáo dục phù hợp.
Đội ngũ giáo viên có thể gồm giáo viên cơ hữu, giáo viên thỉnh giảng, giáo viên hợp đồng lao động hoặc giáo viên của cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên tham gia giảng dạy liên trường.
Cùng với đội ngũ, cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp phải bảo đảm cơ sở vật chất và thiết bị dạy học theo quy định, phù hợp với khối lượng kiến thức các môn học, hoạt động giáo dục được tổ chức giảng dạy.
Việc tổ chức giảng dạy thực hiện theo các quy định của Bộ GDĐT đối với Chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học, chương trình giáo dục thường xuyên cấp THCS, THPT hoặc quy định về giảng dạy khối lượng kiến thức văn hóa THPT trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Người đứng đầu cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp có trách nhiệm xây dựng kế hoạch giảng dạy, thời khóa biểu, tiến độ học tập, hình thức tổ chức dạy học, kế hoạch kiểm tra, đánh giá định kỳ và kết thúc môn học phù hợp với đặc thù đào tạo chuyên môn.
Đáng chú ý, kế hoạch phải tính đến lịch luyện tập, biểu diễn, thực hành nghề nghiệp, thi đấu của người học; bảo đảm nguyên tắc khoa học, không gây quá tải, giữ gìn an toàn sức khỏe thể chất và ổn định tâm lý cho người học.
Đồng thời, việc tổ chức dạy học vẫn phải bảo đảm đầy đủ khối lượng kiến thức, yêu cầu cần đạt và các quy định về kiểm tra, đánh giá theo từng cấp học, chương trình, môn học tương ứng.
Đây là điểm cân bằng quan trọng trong tổ chức đào tạo các ngành, nghề đặc thù. Đặc thù về lịch luyện tập, biểu diễn hay thi đấu có thể đòi hỏi cách bố trí thời gian khác với trường phổ thông thông thường, nhưng không thể trở thành lý do để cắt giảm hoặc xem nhẹ yêu cầu về kiến thức văn hóa.
Ngược lại, việc tổ chức quá cứng nhắc, không tính đến đặc thù đào tạo cũng có thể tạo áp lực không cần thiết cho người học. Vì vậy, cơ chế cho phép người đứng đầu cơ sở giáo dục nghề nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch, thời khóa biểu và tiến độ học tập phù hợp là cần thiết, với điều kiện mục tiêu, khối lượng và yêu cầu cần đạt vẫn được bảo đảm.
Việc kiểm tra, đánh giá khối lượng kiến thức văn hóa giáo dục phổ thông được thực hiện theo quy định của Bộ GDĐT về đánh giá học sinh tiểu học; đánh giá học viên theo học chương trình giáo dục thường xuyên cấp THCS, THPT tương ứng hoặc quy định về giảng dạy khối lượng kiến thức văn hóa THPT trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Nhìn tổng thể, Thông tư 68/2026/TT-BGDĐT đặt mục tiêu hài hòa giữa hai yêu cầu: tạo điều kiện để người học phát triển năng lực chuyên môn trong những lĩnh vực đặc thù nhưng vẫn bảo đảm nền tảng văn hóa và quyền tiếp tục học tập. Để quy định phát huy hiệu quả, bên cạnh yêu cầu về chương trình, đội ngũ và cơ sở vật chất, việc phối hợp giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với cơ sở giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên cần được thực hiện thực chất. Trách nhiệm của từng bên phải được xác định rõ, đặc biệt trong quản lý kết quả học tập, hồ sơ và bảo đảm quyền lợi của người học.
