Hoàn thiện hành lang pháp lý cho đào tạo ngành, nghề đặc thù nhằm bảo đảm quyền học tập cùa người học

Việc ban hành Thông tư quy định việc giảng dạy khối lượng kiến thức văn hóa giáo dục phổ thông trong chương trình đào tạo các ngành, nghề đặc thù nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục nghề nghiệp, Luật Nhà giáo cùng các yêu cầu tại Nghị định số 37/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu của Bộ GDĐT.

Theo dự thảo, phạm vi điều chỉnh được xác định đối với học sinh tham gia các chương trình đào tạo ngành, nghề đặc thù. Đây được xem là bước hoàn thiện hành lang pháp lý, góp phần lấp đầy khoảng trống trong thực tiễn đối với nhóm đối tượng có nhu cầu học tập và phát triển năng khiếu từ sớm.

Người học có thể được tổ chức học Chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học; Chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học cơ sở; Chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông hoặc khối lượng kiến thức văn hóa trung học phổ thông trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp ( Quy định tại Thông tư số 15/2022/TT-BGDĐT.

Đáng chú ý, dự thảo lần đầu tiên đưa ra khái niệm "ngành, nghề đặc thù", bao gồm các ngành thuộc lĩnh vực nghệ thuật, thể dục, thể thao hoặc những ngành nghề có tính chất đặc biệt về năng khiếu, kỹ năng cần được đào tạo từ sớm khi người học còn trong độ tuổi phổ thông.

Bên cạnh đó, dự thảo quy định rõ đối tượng áp dụng là các cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp thực hiện chương trình đào tạo ngành, nghề đặc thù và không bao gồm mô hình đào tạo tại các trường năng khiếu. Quy định này được kỳ vọng sẽ tạo sự thống nhất trong cách hiểu và tổ chức thực hiện trên phạm vi cả nước.

Trong nhiều năm qua, việc đào tạo các ngành, nghề đặc thù như nghệ thuật hay thể thao luôn đặt ra yêu cầu phải phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu từ sớm. Tuy nhiên, việc tổ chức dạy học song song giữa đào tạo chuyên môn và kiến thức văn hóa phổ thông chưa có một khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất.

Dự thảo Thông tư lần này không chỉ xác định rõ đối tượng, phạm vi điều chỉnh mà còn lần đầu tiên làm rõ khái niệm "ngành, nghề đặc thù". Đây là bước đi quan trọng nhằm tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho các cơ sở đào tạo, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong quá trình triển khai trên toàn quốc.

Tăng cường quyền học tập, mở rộng cơ chế liên thông và linh hoạt trong tổ chức đào tạo

Một trong những điểm nhấn của dự thảo là mục tiêu bảo đảm người học được phát triển phẩm chất, năng lực theo yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông.

Theo đó, các quy định được thiết kế nhằm tạo điều kiện để người học có thể tiếp tục học chương trình giáo dục phổ thông hoặc giáo dục thường xuyên khi chuyển đổi môi trường học tập, đồng thời học lên các trình độ cao hơn trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp.

Dự thảo cũng mở rộng cơ chế phối hợp giữa cơ sở đào tạo ngành, nghề đặc thù với các cơ sở giáo dục phổ thông và cơ sở giáo dục thường xuyên. Các đơn vị được phép phối hợp trong tổ chức giảng dạy, kiểm tra, đánh giá trên cơ sở văn bản phối hợp, trong đó quy định rõ trách nhiệm của từng bên về quản lý người học, tổ chức giảng dạy, kiểm tra, đánh giá, xác nhận kết quả học tập, quản lý hồ sơ và bảo đảm quyền lợi của người học.

Về đội ngũ giáo viên, dự thảo yêu cầu các cơ sở đào tạo bảo đảm đủ số lượng giáo viên đáp ứng trình độ chuẩn được đào tạo, chuẩn nghề nghiệp và khung năng lực vị trí việc làm tương ứng với từng cấp học, chương trình giáo dục. Đồng thời, các cơ sở được linh hoạt sử dụng giáo viên cơ hữu, giáo viên thỉnh giảng, giáo viên hợp đồng hoặc giáo viên tham gia giảng dạy theo văn bản phối hợp.

Đối với cơ sở vật chất, dự thảo cho phép các cơ sở đào tạo sử dụng chung hoặc phối hợp sử dụng cơ sở vật chất với các cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên. Song song với đó là định hướng khuyến khích ứng dụng chuyển đổi số, học liệu điện tử, phòng học trực tuyến và các hình thức dạy học phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức đào tạo.

Liên quan đến công tác chứng nhận kết quả học tập, dự thảo quy định người đứng đầu cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận hoàn thành chương trình đối với các cấp Tiểu học, THCS, THPT hoặc cấp Giấy chứng nhận đủ yêu cầu khối lượng kiến thức văn hóa trung học phổ thông cho người học.

Đây là căn cứ quan trọng để bảo đảm quyền học tập, học tiếp và liên thông của người học sau khi hoàn thành chương trình đào tạo ngành, nghề đặc thù.

Có thể thấy, điểm xuyên suốt của dự thảo là bảo đảm quyền học tập và quyền phát triển toàn diện của người học. Việc mở rộng cơ chế phối hợp giữa các cơ sở giáo dục, cho phép linh hoạt sử dụng đội ngũ, cơ sở vật chất và đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số không chỉ giúp tháo gỡ những khó khăn trong tổ chức đào tạo mà còn tạo thêm cơ hội tiếp cận giáo dục cho người học trong các ngành, nghề đặc thù.

Đặc biệt, quy định về cấp giấy chứng nhận hoàn thành chương trình và xác nhận khối lượng kiến thức văn hóa phổ thông góp phần củng cố tính liên thông của hệ thống giáo dục. Điều này giúp người học vừa phát triển năng khiếu chuyên biệt, vừa không bị gián đoạn con đường học tập, qua đó mở rộng cơ hội học lên các trình độ cao hơn và tham gia thị trường lao động với nền tảng kiến thức toàn diện hơn.