Đổi mới chương trình văn hoá trong đào tạo trung học nghề
Hiện nay, học sinh học nghề vẫn học chương trình văn hóa theo Thông tư 12/2022/TT-BGDĐT, vốn được xây dựng để hoàn thành chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông. Trong khi đó, chương trình mới được thiết kế riêng cho trung học nghề, hướng đến mục tiêu vừa bảo đảm nền tảng học vấn phổ thông, vừa phục vụ trực tiếp đào tạo nghề. Theo Quyết định số 2156/QĐ-BGDĐT, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thành lập 10 tổ chuyên môn xây dựng chương trình kiến thức trung học phổ thông trong chương trình giáo dục trung học nghề đối với 10 môn học. Việc xây dựng chương trình văn hoá riêng được triển khai sau khi Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025 bổ sung loại hình trung học nghề vào hệ thống giáo dục quốc dân, mở thêm lựa chọn cho học sinh sau trung học cơ sở.
Theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chương trình không xây dựng lại từ đầu mà rà soát Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tinh giản những nội dung quá hàn lâm, giữ lại các yêu cầu cần đạt ở mức biết, hiểu và vận dụng. Điểm mới là mỗi môn học được thiết kế với 70% kiến thức cốt lõi và 30% kiến thức ứng dụng nghề nghiệp theo từng nhóm ngành. Chẳng hạn, môn Tiếng Anh có tổng thời lượng 210 giờ, trong đó có 140 giờ dành cho kiến thức cốt lõi và 70 giờ dành cho nội dung ứng dụng nghề nghiệp, trước mắt thí điểm với hai nhóm ngành STEM và nhà hàng - khách sạn.
Việc đổi mới này cũng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho học sinh học nghề nếu có nhu cầu học liên thông lên trình độ cao hơn, đồng thời bảo đảm quyền học tập suốt đời theo đúng tinh thần đổi mới giáo dục.
Phát triển năng lực thay vì chỉ đào tạo một nghề
Một điểm chung trong các xu hướng cải cách giáo dục nghề nghiệp trên thế giới là chuyển từ đào tạo kỹ năng nghề đơn thuần sang phát triển năng lực toàn diện của người học. Trong bối cảnh vòng đời công nghệ ngày càng rút ngắn, người lao động có thể phải thay đổi nhiều vị trí việc làm trong suốt sự nghiệp. Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là biết làm một công việc cụ thể mà còn phải có khả năng học cái mới, thích nghi với công nghệ mới và liên tục nâng cao trình độ.
Điều này đòi hỏi chương trình giáo dục nghề nghiệp cần tích hợp các nội dung về chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, sản xuất thông minh, kinh tế xanh, phát triển bền vững và đổi mới sáng tạo vào quá trình đào tạo.
Đồng thời, việc đổi mới phương pháp giảng dạy cũng cần được thúc đẩy theo hướng tăng cường học thông qua dự án, học theo tình huống, trải nghiệm thực tế và giải quyết vấn đề thay cho cách truyền thụ kiến thức một chiều.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu xây dựng nền kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong tiến trình đó, giáo dục nghề nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi trực tiếp đào tạo lực lượng lao động kỹ thuật - yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Muốn giáo dục nghề nghiệp thực sự trở thành động lực phát triển, việc đổi mới chương trình đào tạo theo hướng mở, linh hoạt và lấy người học làm trung tâm cần được xem là khâu đột phá. Đặc biệt, việc đổi mới chương trình văn hóa cho học sinh học nghề cần được nhìn nhận như một bộ phận không thể tách rời của quá trình cải cách giáo dục nghề nghiệp. Người lao động trong kỷ nguyên số phải có nền tảng văn hóa, kỹ năng mềm, năng lực số và khả năng học tập suốt đời để thích ứng với những biến động của thị trường lao động.
