Cắt hoạt động hình thức, giảm hồ sơ, sổ sách không cần thiết
Vừa qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) ban hành Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT gửi các sở GDĐT về việc cắt giảm các cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp và báo cáo trung gian trong cơ sở giáo dục.
Theo Bộ GDĐT, việc giảm những hoạt động, thủ tục không thực sự cần thiết nhằm tăng thời gian, nguồn lực cho dạy học, chăm sóc, giáo dục học sinh và sinh hoạt chuyên môn; giảm áp lực, giảm hình thức để tăng chất lượng, hiệu quả và tính thực chất trong quản lý, hoạt động giáo dục. Qua đó, góp phần chống bệnh thành tích, bảo đảm môi trường học tập, vui chơi lành mạnh, an toàn, phù hợp lứa tuổi và thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ theo Nghị quyết số 71-NQ/TW.
Ngoài ra, Bộ GDĐT yêu cầu các sở GDĐT rà soát, cắt giảm các cuộc thi, hội thi, giao lưu, phong trào mang tính hình thức, trùng lặp, không thực sự nâng cao chất lượng giáo dục hoặc gây áp lực không cần thiết cho học sinh, nhà giáo và cơ sở giáo dục.
Đồng thời, các địa phương không tự đặt ra, không yêu cầu thực hiện hồ sơ, sổ sách, biểu mẫu, báo cáo, minh chứng không có căn cứ pháp lý hoặc không thực sự cần thiết. Với những cuộc thi, hồ sơ, sổ sách, hội họp đã được quy định nhưng còn bất cập, trùng lặp, không còn phù hợp thực tiễn, các sở GDĐT tổng hợp, đề xuất Bộ GDĐT hoặc cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc cắt giảm theo thẩm quyền.
Đáng chú ý, đối với học sinh, Bộ GDĐT yêu cầu không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã, trừ trường hợp nhằm phát hiện, tuyển chọn đội tuyển tham dự kỳ thi do cấp trên tổ chức. Việc tổ chức phải thiết thực, khách quan, phù hợp và không gây áp lực cho học sinh.
Các kỳ thi học sinh giỏi các môn văn hóa do Sở GDĐT tổ chức phải bảo đảm thực chất, khách quan, không mở rộng đối tượng, quy mô, số vòng thi hoặc nội dung không cần thiết. Những cuộc thi do Sở GDĐT tổ chức hoặc phối hợp với các tổ chức chính trị, xã hội, doanh nghiệp cũng phải được rà soát, chỉ lựa chọn những hoạt động thực sự cần thiết, không huy động kinh phí và không gây áp lực tham gia đối với học sinh, cha mẹ học sinh.
Với các hoạt động giao lưu, sân chơi về tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, văn nghệ, nghệ thuật, thể dục thể thao, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), Bộ GDĐT định hướng tổ chức theo tinh thần vui tươi, tự nguyện, thiết thực; không biến thành kỳ thi, không sử dụng số lượng giải thưởng, thành tích làm căn cứ đánh giá chất lượng, kết quả dạy học hoặc thi đua.
Đối với giáo viên, các sở GDĐT cần cắt giảm những cuộc thi, hội thi trùng lặp, không trực tiếp phục vụ hoạt động chuyên môn hoặc làm phát sinh hồ sơ, minh chứng không cần thiết. Không tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã để lấy thành tích; trường hợp cần thiết để phát hiện, lựa chọn giáo viên tham gia hội thi cấp trên thì phải bảo đảm thiết thực, không phát sinh hồ sơ, minh chứng không cần thiết.
Riêng giáo dục mầm non, không tổ chức các hoạt động, cuộc thi, hội thi, phong trào giáo viên làm đồ dùng, đồ chơi. Giáo viên có thể tự nguyện làm đồ dùng, đồ chơi phục vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ, phù hợp mục tiêu giáo dục, điều kiện thực tế và bảo đảm an toàn; không sử dụng sản phẩm này làm căn cứ đánh giá, xếp loại, thi đua nếu không có quy định của cấp có thẩm quyền.
Điểm đáng chú ý trong yêu cầu cắt giảm là không phải giảm hoạt động giáo dục, mà là giảm những hoạt động mang tính hình thức. Khi một cuộc thi không còn tạo thêm giá trị học tập nhưng lại kéo theo luyện thi, thành tích, hồ sơ và áp lực, việc cắt giảm sẽ giúp nhà trường trả lại đúng mục tiêu của hoạt động giáo dục. Với học sinh, các sân chơi vẫn có thể được duy trì, nhưng cần trở về đúng bản chất là tạo cơ hội trải nghiệm, giao lưu và phát triển năng lực thay vì biến mọi hoạt động thành một cuộc đua thành tích.
Cùng với đó, Bộ GDĐT yêu cầu các sở và cơ sở giáo dục thực hiện đúng, đủ hồ sơ, sổ sách theo quy định; không yêu cầu giáo viên thực hiện thêm hồ sơ, sổ sách, biểu mẫu, báo cáo, minh chứng dưới bất kỳ hình thức nào nếu không có căn cứ pháp lý hoặc không theo quy định của cơ quan có thẩm quyền.
Những hồ sơ, sổ sách đã được quy định nhưng còn bất cập, trùng lặp, không phù hợp hoặc không tạo giá trị thiết thực cần được tổng hợp, đánh giá và đề xuất sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc cắt giảm.
Đối với những hồ sơ ngoài danh mục nhưng thực sự cần thiết, phục vụ hiệu quả quản lý, dạy học, giáo dục và không gây áp lực, chi phí không cần thiết, nhà trường có thể sử dụng trong phạm vi nội bộ khi được tập thể đồng thuận; đồng thời báo cáo Sở GDĐT để rà soát, đánh giá, chuẩn hóa hoặc đề xuất cơ quan có thẩm quyền xem xét.
Đẩy mạnh số hóa, giảm họp và báo cáo trung gian
Một yêu cầu quan trọng khác là đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý. Bộ GDĐT đề nghị triển khai hồ sơ số, sổ sách số ngay trong năm học 2026-2027, bảo đảm dữ liệu được tạo lập một lần, sử dụng nhiều lần, liên thông, dùng chung và không làm phát sinh thêm công việc, chi phí cho nhà giáo.
Các cơ sở giáo dục không yêu cầu đồng thời hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử có cùng nội dung, trừ trường hợp pháp luật có quy định. Từng bước thay thế hồ sơ, sổ sách giấy bằng hồ sơ, sổ sách trên môi trường số theo quy định và lộ trình của Bộ GDĐT.
Công văn cũng yêu cầu không xây dựng các báo cáo trung gian không cần thiết; không yêu cầu báo cáo lại những thông tin, số liệu đã có trên cơ sở dữ liệu dùng chung của ngành, trừ trường hợp cơ quan có thẩm quyền yêu cầu theo quy định. Các cuộc họp hành chính không cần thiết cũng cần được rà soát, cắt giảm để ưu tiên thời gian cho dạy học, giáo dục và sinh hoạt chuyên môn.
Chuyển từ hồ sơ giấy sang hồ sơ số chỉ thực sự có ý nghĩa khi số hóa giúp giảm việc, chứ không phải tạo thêm một lớp công việc mới. Nguyên tắc “tạo lập một lần, sử dụng nhiều lần” vì vậy có ý nghĩa quan trọng: giáo viên không phải liên tục nhập lại cùng một dữ liệu cho nhiều biểu mẫu, cơ quan quản lý cũng không yêu cầu báo cáo những thông tin đã có trên hệ thống.
Việc giảm họp và báo cáo trung gian cũng cần được nhìn trong cùng logic. Thời gian của nhà giáo là một nguồn lực trực tiếp của chất lượng giáo dục. Khi thời gian ấy được dành nhiều hơn cho chuẩn bị bài dạy, hỗ trợ học sinh, sinh hoạt tổ chuyên môn, nghiên cứu và đổi mới phương pháp, việc cắt giảm hành chính mới thực sự chuyển hóa thành giá trị cho người học.
Nhìn tổng thể, Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT đặt ra một yêu cầu khá rõ: giảm những gì không tạo ra giá trị trực tiếp cho giáo dục, đồng thời giữ và nâng cao những hoạt động thực sự cần thiết. Đây không chỉ là câu chuyện giảm số lượng cuộc thi hay giấy tờ, mà là sự điều chỉnh cách thức quản lý theo hướng thực chất hơn.
Nếu được triển khai nhất quán từ cơ quan quản lý đến từng cơ sở giáo dục, việc cắt giảm có thể giúp nhà trường giảm áp lực hành chính, giáo viên có thêm thời gian cho chuyên môn và học sinh được giảm những áp lực không cần thiết từ các cuộc thi, phong trào. Quan trọng hơn, đây là cơ sở để chuyển trọng tâm từ “làm cho đủ” sang “làm có hiệu quả”, từ đó góp phần xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, an toàn và hướng tới sự phát triển thực chất của người học.
