Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm cụ thể hóa Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) năm 2025, đồng thời thiết lập một khung chuẩn thống nhất trên toàn quốc để đánh giá năng lực tổ chức đào tạo và chất lượng hoạt động của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Hệ thống chuẩn là căn cứ xem xét ưu tiên đầu tư và định hướng phát triển
Theo dự thảo, chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp không chỉ là công cụ đánh giá mà còn là căn cứ quan trọng phục vụ công tác quy hoạch, sắp xếp mạng lưới, phân bổ nguồn lực và định hướng phát triển hệ thống. Các cơ sở đạt chuẩn sẽ được xem xét ưu tiên đầu tư; đặc biệt, những cơ sở có kết quả vượt chuẩn có thể được định hướng phát triển thành cơ sở giáo dục nghề nghiệp trọng điểm, chất lượng cao, tiệm cận chuẩn quốc tế.
Theo dự thảo, chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp không chỉ là công cụ đánh giá mà còn là căn cứ quan trọng phục vụ công tác quy hoạch, sắp xếp mạng lưới, phân bổ nguồn lực và định hướng phát triển hệ thống. Các cơ sở đạt chuẩn sẽ được xem xét ưu tiên đầu tư; đặc biệt, những cơ sở có kết quả vượt chuẩn có thể được định hướng phát triển thành cơ sở giáo dục nghề nghiệp trọng điểm, chất lượng cao, tiệm cận chuẩn quốc tế.
Dự thảo Thông tư nhằm thiết lập một khung chuẩn thống nhất trên toàn quốc. Ảnh: Báo Chính phủ.
Đồng thời, chuẩn cũng được sử dụng để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tự đánh giá, xây dựng kế hoạch cải tiến và nâng cao chất lượng đào tạo, qua đó tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình trong toàn hệ thống.
Việc gắn chuẩn chất lượng với cơ chế phân bổ nguồn lực cho thấy một bước chuyển quan trọng từ tư duy “bình quân” sang “đầu tư có trọng tâm, trọng điểm”. Đây không chỉ tạo động lực cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở mà còn góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực, hướng tới hình thành các cơ sở đào tạo chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Bên cạnh đó, dự thảo Thông tư quy định chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp gồm hai hợp phần chính: Hợp phần thứ nhất là các điều kiện bảo đảm chất lượng, gồm 6 nhóm yếu tố cốt lõi (tổ chức bộ máy và quản trị; đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí; chương trình, giáo trình đào tạo; cơ sở vật chất, thiết bị; nguồn lực tài chính; hệ thống quản trị số và dữ liệu). Các điều kiện này được đánh giá theo mức “đạt/không đạt”, bảo đảm yêu cầu tối thiểu để tổ chức hoạt động đào tạo.
Hợp phần thứ hai là các chỉ số hoạt động, gồm 10 chỉ số phản ánh trực tiếp kết quả và hiệu quả đào tạo, bao gồm các chỉ số về tuyển sinh, quy mô đào tạo, chất lượng đội ngũ giảng dạy, mức độ gắn kết với doanh nghiệp, kết quả tốt nghiệp, việc làm và mức độ hài lòng của người học và người sử dụng lao động.
Cách tiếp cận này cho thấy sự kết hợp giữa “điều kiện đầu vào” và “kết quả đầu ra”, nhằm đánh giá toàn diện chất lượng của cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Việc thiết kế hệ thống tiêu chí theo hướng tích hợp giữa điều kiện và kết quả là phù hợp với xu thế quản trị hiện đại, không chỉ bảo đảm “có đủ điều kiện”, các cơ sở còn phải chứng minh “đạt được kết quả”, qua đó tránh tình trạng chú trọng hình thức mà thiếu hiệu quả thực chất trong đào tạo.
Chỉ số gắn chặt với việc làm và nhu cầu thị trường
Đồng thời, dự thảo cũng quy định rõ một số ngưỡng chỉ số đáng chú ý, như: tỉ lệ nhập học đạt từ 50% trở lên; tỉ lệ giảng dạy do nhà giáo cơ hữu đảm nhiệm tối thiểu 60%; tỉ lệ người học hoàn thành chương trình đúng hạn đạt từ 60% trở lên; tỉ lệ người học sau tốt nghiệp có việc làm hoặc tiếp tục học đạt từ 70% trở lên; mức độ hài lòng của người học và người sử dụng lao động đều đạt tối thiểu 70%.
Các chỉ số này thể hiện rõ định hướng đổi mới quản lý giáo dục nghề nghiệp theo hướng lấy người học và thị trường lao động làm trung tâm, tăng cường gắn kết giữa đào tạo và sử dụng lao động. Việc lượng hóa các tiêu chí gắn với việc làm và mức độ hài lòng là bước tiến quan trọng trong việc “đo lường” chất lượng đào tạo. Điều này góp phần khắc phục tình trạng đào tạo chưa sát nhu cầu thực tiễn, đồng thời tạo áp lực tích cực buộc các cơ sở phải nâng cao chất lượng và hiệu quả đầu ra.
Ngoài ra, dự thảo yêu cầu việc đánh giá mức độ đáp ứng chuẩn phải dựa trên dữ liệu và minh chứng cụ thể; các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trách nhiệm cập nhật dữ liệu đầy đủ, chính xác vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Đồng thời, các cơ sở phải thực hiện tự đánh giá hằng năm, công bố kết quả và chịu trách nhiệm giải trình trước cơ quan quản lý và các bên liên quan.
Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu và kết quả. Trong bối cảnh chuyển đổi số, quản trị dựa trên dữ liệu không chỉ nâng cao tính minh bạch mà còn giúp các quyết định quản lý trở nên chính xác và kịp thời hơn. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, cần bảo đảm hạ tầng dữ liệu đồng bộ và nâng cao năng lực quản trị số cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Bên cạnh đó, dự thảo Thông tư quy định chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp gồm hai hợp phần chính: Hợp phần thứ nhất là các điều kiện bảo đảm chất lượng, gồm 6 nhóm yếu tố cốt lõi (tổ chức bộ máy và quản trị; đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí; chương trình, giáo trình đào tạo; cơ sở vật chất, thiết bị; nguồn lực tài chính; hệ thống quản trị số và dữ liệu). Các điều kiện này được đánh giá theo mức “đạt/không đạt”, bảo đảm yêu cầu tối thiểu để tổ chức hoạt động đào tạo.
Hợp phần thứ hai là các chỉ số hoạt động, gồm 10 chỉ số phản ánh trực tiếp kết quả và hiệu quả đào tạo, bao gồm các chỉ số về tuyển sinh, quy mô đào tạo, chất lượng đội ngũ giảng dạy, mức độ gắn kết với doanh nghiệp, kết quả tốt nghiệp, việc làm và mức độ hài lòng của người học và người sử dụng lao động.
Cách tiếp cận này cho thấy sự kết hợp giữa “điều kiện đầu vào” và “kết quả đầu ra”, nhằm đánh giá toàn diện chất lượng của cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Việc thiết kế hệ thống tiêu chí theo hướng tích hợp giữa điều kiện và kết quả là phù hợp với xu thế quản trị hiện đại, không chỉ bảo đảm “có đủ điều kiện”, các cơ sở còn phải chứng minh “đạt được kết quả”, qua đó tránh tình trạng chú trọng hình thức mà thiếu hiệu quả thực chất trong đào tạo.
Chỉ số gắn chặt với việc làm và nhu cầu thị trường
Đồng thời, dự thảo cũng quy định rõ một số ngưỡng chỉ số đáng chú ý, như: tỉ lệ nhập học đạt từ 50% trở lên; tỉ lệ giảng dạy do nhà giáo cơ hữu đảm nhiệm tối thiểu 60%; tỉ lệ người học hoàn thành chương trình đúng hạn đạt từ 60% trở lên; tỉ lệ người học sau tốt nghiệp có việc làm hoặc tiếp tục học đạt từ 70% trở lên; mức độ hài lòng của người học và người sử dụng lao động đều đạt tối thiểu 70%.
Các chỉ số này thể hiện rõ định hướng đổi mới quản lý giáo dục nghề nghiệp theo hướng lấy người học và thị trường lao động làm trung tâm, tăng cường gắn kết giữa đào tạo và sử dụng lao động. Việc lượng hóa các tiêu chí gắn với việc làm và mức độ hài lòng là bước tiến quan trọng trong việc “đo lường” chất lượng đào tạo. Điều này góp phần khắc phục tình trạng đào tạo chưa sát nhu cầu thực tiễn, đồng thời tạo áp lực tích cực buộc các cơ sở phải nâng cao chất lượng và hiệu quả đầu ra.
Ngoài ra, dự thảo yêu cầu việc đánh giá mức độ đáp ứng chuẩn phải dựa trên dữ liệu và minh chứng cụ thể; các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trách nhiệm cập nhật dữ liệu đầy đủ, chính xác vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Đồng thời, các cơ sở phải thực hiện tự đánh giá hằng năm, công bố kết quả và chịu trách nhiệm giải trình trước cơ quan quản lý và các bên liên quan.
Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu và kết quả. Trong bối cảnh chuyển đổi số, quản trị dựa trên dữ liệu không chỉ nâng cao tính minh bạch mà còn giúp các quyết định quản lý trở nên chính xác và kịp thời hơn. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, cần bảo đảm hạ tầng dữ liệu đồng bộ và nâng cao năng lực quản trị số cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
